Regiment piechoty koronnej Adama Sieniawskiego – oddział koronny autoramentu cudzoziemskiego wojska I Rzeczypospolitej przełomu XVII i XVIII wieku (okresu wojny polsko-tureckiej 1683–1699 i wielkiej wojny północnej).
Formowania i zmiany organizacyjne W pierwszej połowie XVII wieku w armii I Rzeczypospolitej zaczęto na większą skalę tworzyć oddziały autoramentu cudzoziemskiego. Jego podstawę stanowiła piechota w swojej masie organizowana według wzorów niemieckich i zwana potocznie „ludem ognistym”. Podstawową jednostką organizacyjną i taktyczną piechoty był regiment. Na jego czele stał szef regimentu – pułkownik (oberszter). Regiment formowany był systemem wolnego bębna Składał się ze sztabu i kilku rot z małą primaplaną. Podstawową jednostka obrachunkową była porcja.
W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.
W obliczu nowej wojny z Turcją, do której Polska przystąpiła w 1883 w sojuszu zaczepno-odpornym z cesarstwem, sejm uchwałą z 17 kwietnia określił liczebność armii koronnej na 36000 porcji, w tym piechoty na 12870 stawek żołdu. W wyprawie pod Wiedeń miało wziąć udział 36 jednostek piechoty cudzoziemskiego autoramentu. Był wśród nich regiment hetmana polnego koronnego Mikołaja Sieniawskiego pod dowództwem płk. Aswerusa Wrzospolskiego. . Zgodnie z etatem regiment powinien posiadać 180 porcji starego i 410 nowego zaciągu. Faktycznie liczył 453 porcje. Żołnierze regimentu wchodzili w skład piechoty lewego skrzydła – brygady płk. Krauzego.
Od wojewody wołyńskiego, hetmana polnego koronnego Mikołaja Sieniawskiego, w 1684 szefostwo chorągwi przejął starosta lwowski Adam Sieniawski. W składzie regimentu w II i III kwartale1683 była frejkompania A. Wrzospolskiego, po nim Wapowskiego, chorążego sanockiego (80 ludzi). Od 1 lutego 1684 regiment pomniejszono o 210 porcji oddanych Andrzejowi Potockiemu.
W 1686 król Jan Sobieski zorganizował kolejne uderzenie na Mołdawię. Armia była gotowa do działań z początkiem lipca. W tym czasie regiment piechoty starosty lwowskiego Adama Sieniawskiego liczył 380 porcji.
W wyniku silnego wyczerpania kraju długoletnią wojną z Turcją, w 1690 sejm warszawski obniżył komput wojska koronnego i ustalił liczbę piechoty niemieckiej na 11040 porcji, a węgierskiej na 650 porcji. Zgodnie z tym etatem, regiment wojewody bełskiego Adama Mikołaja Sieniawskiiego liczył 300 porcji.
W 1699 sejm uchwalił przejście wojska na stopę pokojową. Zgodnie z nowym komputem regiment zredukowany został do 250 porcji.
W związku z rozpoczynającą sie wielką wojną północną, w organizacji piechoty cudzoziemskiego zaciągu zaszły pewne zmiany. Piechota niemiecka w tym czasie liczyła 6640 porcji i była zgrupowana w 24 regimentach. W 1702 regiment wojewody bełskiego (hetmana polnego koronnego) Adama Mikołaja Sieniawskiego liczył 600 porcji i stacjonował w dobrach hetmańskich.
W związku z trwającą wielką wojną północną, w 1703 sejm lubelski ustalił liczbę piechoty na 16600 porcji. Zgodnie z tym etatem regiment wojewody bełskiego (hetmana polnego koronnego) liczył wtedy 1500 porcji.
Na przełomie 1709/1710 odnotowano w rejestrach 19 regimentów i batalionów piechoty o sile 12100 porcji. Zgodnie z etatem regiment wojewody bełskiego (hetmana wielkiego koronnego) liczył 13 kompanii po 96 szeregowych; razem 1248 „głów”.
W 1711 zmniejszono liczbę piechoty i zreorganizowano regimenty. Regiment koronny hetmana wielkiego koronnego pod dowództwem płk. Kaznaua liczył 600 porcji.
Ustalony na sejmie 1717 komput wojska koronnego przewidywał zreorganizowanie piechoty i sformowanie, zamiast 21 oddziałów, jedynie sześciu regimentów, w tym regiment Buławy Wielkiej Koronnej.
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Regimenty piesze koronne Kategoria:Oddziały I Rzeczypospolitej biorące udział w wyprawie na Mołdawię (1686) Kategoria:Piechota koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1683–1699) Kategoria:Piechota koronna w dobie wojny północnej Kategoria:Regimenty autoramentu cudzoziemskiego Kategoria:Oddziały wojskowe Sieniawskich herbu Leliwa Kategoria:Oddziały polskie walczące w bitwie pod Wiedniem