Traktat z Fredrikshamn (szw. Freden i Fredrikshamn, fiń. Haminan rauha, ros. Фридрихсгамский мирный договор), zwany również Traktatem z Haminy – traktat pokojowy zawarty 17 września 1809 roku w mieście Fredrikshamn (wówczas w Imperium Rosyjskim, obecnie w Finlandii), kończący wojnę rosyjsko-szwedzką z lat 1808–1809. Sygnatariuszami porozumienia były Imperium Rosyjskie, rządzone wówczas przez cara Aleksandra I, oraz Królestwo Szwecji pod panowaniem króla Karola XIII. Pokój ten stanowił punkt zwrotny w historii Europy Północnej, pieczętując utratę przez Szwecję pozycji mocarstwa i powstanie Wielkiego Księstwa Finlandii.
Tło historyczne Bezpośrednią przyczyną konfliktu, który doprowadził do zawarcia traktatu, był układ w Tylży (1807) zawarty między Napoleonem Bonaparte a carem Aleksandrem I. Na jego mocy Rosja zobowiązała się zmusić Szwecję do zerwania sojuszu z Wielką Brytanią i przystąpienia do blokady kontynentalnej. Odmowa króla szwedzkiego Gustawa IV Adolfa stała się pretekstem do rosyjskiej inwazji na Finlandię w lutym 1808 roku.
Wojna zakończyła się całkowitą klęską wojsk szwedzkich. Niepowodzenia na froncie oraz utrata kontroli nad Finlandią doprowadziły do głębokiego kryzysu wewnętrznego w Szwecji, którego kulminacją był zamach stanu i obalenie Gustawa IV Adolfa w marcu 1809 roku. Nowy władca, Karol XIII, zmuszony był szukać porozumienia z Rosją na podyktowanych przez nią warunkach.
Okoliczności podpisania Negocjacje pokojowe rozpoczęły się w sierpniu 1809 roku. Na miejsce rozmów wybrano Haminę – miasto, które Szwecja utraciła na rzecz Rosji już w 1743 roku na mocy Traktatu w Åbo (fiń. Turku). Wybór tego miasta na miejsce rokowań symbolizował dominującą pozycję cara.
Rosję reprezentowali minister spraw zagranicznych Nikołaj Rumiancew oraz poseł w Sztokholmie David Alopaeus. Ze strony szwedzkiej negocjatorami byli generał Curt von Stedingk oraz pułkownik Anders Fredrik Skjöldebrand. mały|Kościół św. Jana w Haminie - ówcześnie na jego miejscu stał Dom Komendanta Twierdzy, gdzie tradycyjnie miano podpisać dokument mały|Kamień Pamięci Pokoju w Fredrikshamn z nazwiskami sygnatariuszy traktatu: Nikołaj Rumiancew, Frans David Alopaeus, Anders Fredrik Skjöldebrand oraz Curt von Stedingk.
Postanowienia Traktat z Haminy był dla Szwecji jednym z najcięższych w historii. Główne postanowienia obejmowały:
Zmiany terytorialne: Szwecja zrzekła się na rzecz Rosji całej Finlandii, archipelagu Wysp Alandzkich oraz wschodnich części prowincji Västerbotten i Laponii. Łącznie Szwecja utraciła około jednej trzeciej swojego terytorium i jedną czwartą ludności.mały|Mapa prezentująca zmiany terytorialne obejmująca m.in. zmiany po pokoju w Fredrikshamn Nowa granica: Granica między oboma państwami została wytyczona wzdłuż rzek Torne (Tornio) i Muonio. Ustalony wówczas przebieg granicy obowiązuje do dziś jako granica szwedzko-fińska. Zobowiązania polityczne: Szwecja zobowiązała się do zawarcia pokoju z Francją i Danią oraz do przystąpienia do systemu kontynentalnego, co oznaczało zamknięcie szwedzkich portów dla brytyjskich statków handlowych i okrętów wojennych.
Skutki i znaczenie Dla Szwecji traktat oznaczał ostateczny koniec ery mocarstwowości (szw. Stormaktstiden). Utrata Finlandii, będącej integralną częścią królestwa od ponad 600 lat, wywołała szok narodowy, który jednak przyspieszył reformy ustrojowe i doprowadził do zmiany dynastii na obecnie panującą (Bernadotte). Szwecja porzuciła agresywną politykę na wschodzie, zwracając się ku unii z Norwegią i neutralności.
Ziemie przejęte przez Rosję nie zostały wcielone bezpośrednio do imperium, lecz utworzono z nich autonomiczne Wielkie Księstwo Finlandii. Car Aleksander I, chcąc zyskać lojalność nowych poddanych, zagwarantował utrzymanie religii luterańskiej, szwedzkiego prawa oraz języka szwedzkiego jako urzędowego. W 1812 roku do Wielkiego Księstwa włączono również tzw. Starą Finlandię (w tym Haminę). Okres rosyjskiej autonomii (1809–1917) pozwolił na wykształcenie się fińskiej tożsamości narodowej i struktur państwowych, co w 1917 roku umożliwiło ogłoszenie pełnej niepodległości Finlandii.
Zobacz też Wojna rosyjsko-szwedzka
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Traktaty międzynarodowe Szwecji Kategoria:Wielkie Księstwo Finlandii Kategoria:Traktaty międzynarodowe Imperium Rosyjskiego Kategoria:Historia Finlandii