Polskie ambicje kolonialne − aspiracje Polaków w sprawie zdobycia terytoriów zamorskich.

Podczas rozbiorów zdobycie dla Polski kolonii było dla niektórych Polaków tymczasowym rozwiązaniem dla wolnego państwa Polskiego.

Historia Pierwsza styczność Polski − a właściwie Księstwa Kurlandii i Semigalii z terytoriami zamorskimi, przypada na XVII wiek. Ambicje wspomnianego księstwa i jego księcia są często uznawane za polskie, lub pośrednio polskie, bowiem Księstwo Kurlandii i Semigalii było polskim lennikiem, co oznacza polski wpływ i zwierzchność w zakresie kolonii owego księstwa.

Podczas zaborów Polacy nie posiadający własnego państwa, nie byli zdolni do prowadzenia rozległej polityki kolonialnej. Mimo tego w XIX wieku odbyły się indywidualne wyprawy, a podczas wyprawy do Kamerunu udało się nawet Polakom utworzyć kolonię, co było potem użyte jako podstawa do roszczeń odnośnie do Kamerunu czy Togo jako polskich kolonii.

Po zakończeniu I wojny światowej, Polacy, zaczynający interesować się uzyskaniem terytoriów zamorskich, usiłowali uzyskać część kolonii upadłego Cesarstwa Niemieckiego - Podczas trwających obrad, na konferencji pokojowej w Wersalu prezes Polskiego Komitetu Centralnego w Brazylii Kazimierz Warchałowski wystąpił z propozycją przyznania Polsce 10% dawnych kolonii niemieckich. Polacy spotkali się jednak z niechęcią wobec takiego rozwiązania ze strony Anglików i Francuzów, którzy po niełatwym zajęciu Niemieckich kolonii nie byli skłonni oddać swoich zamorskich zdobyczy.

Prawdziwy rozwój polskiej myśli kolonialnej przypada na lata 20-ste XX wieku, kiedy to polska Liga Morska i Rzeczna/Kolonialna, zainteresowana inicjatywą utworzenia polskiego imperium kolonialnego, usiłowała utworzyć kolonie polskie w m. in: Angoli, Kamerunie, Liberii, Paranie (Brazylia) czy Madagaskarze.

Księstwo Kurlandii i Semigalii Ambicje Księstwa Kurlandii i Semigalii

W pierwszej połowie XVII wieku w Europie Zachodniej intensywnie rozwijały się imperia kolonialne. Tam właśnie podróżował młody, zainspirowany zagraniczną inicjatywą zamorską - Jakub Kettler, książę Księstwa Kurlandii i Semigalii. Brał szczególną inspirację z Republiki Zjednoczonych Prowincji (Holandii), która budowała rozległe imperium kolonialne mimo swojego małego rozmiaru.

Po powrocie do swojego księstwa, kurlandzki książę skoncentrował się na rozbudowie floty, a szczególnie na rozwoju portów w Lipawie i Windawie. Kettler planował utworzenie kolonii handlowej w Nowym Świecie, nie uzyskał on jednak aprobaty polskiego króla - Władysława IV. Natomiast w 1647 roku uzyskał zgodę na utworzenie kompanii do handlu z Indiami. mały|Jakub Kettler Pierwsze próby kolonizacji przez polskiego lennika

Główny artykuł: Kurlandzka kolonizacja w Gambii

W 1650 z portu w Windawie wyruszyły 2 kurlandzkie okręty pod dowództwem Heinricha Focha kierujące się do Afryki Zachodniej, mając na celu założenie pierwszych kolonii. W 1651 ekspedycja dotarła do Gambii, tam powstały pierwsze kurlandzkie przyczółki; zajęto skrawek kontynentalnego lądu, wyspę nazwaną Wyspą Świętej Marii oraz wyspę ochrzczoną mianem Wyspy Świętego Andrzeja (obecnie nazywana wyspą Kunta Kinteh), tam też założono nazwany na cześć księcia Kettlera Fort "Jakobs".

Wyspa Świętej Marii jest miejscem położenia Gambijskiej stolicy, a na Wyspie Świętego Andrzeja znajdują się pozostałości po Forcie, które w 2003 znalazły się na liście dziedzictwa światowego UNESCO.

Przez burzliwy okres związany z II Wojną Północną kontrola nad koloniami w Afryce została później utracona przez Kurlandię i Semigalię a tym samym Polskę na rzecz Holendrów.

Kurlandzka kolonizacja Nowego Świata

Główny artykuł: Nowa Kurlandia

W 1654 w wyspie Tobago położonej na Karaibach założono kolonię nazwaną Nowa Kurlandia, jednak na południowym skrawku wyspy osiedlili się Holendrzy, którzy również chcieli skolonizować wyspę, ostatecznie mimo początkowych sukcesów Księstwa Kurlandii i Semigalii, obie kolonie zostały utracone.

Madagaskar Polski król Madagaskaru mały|264x264px|Hrabia Maurycy Beniowski - Polski kolonizator Madagaskaru Maurycy Beniowski - Polski kolonizator i król Madagaskaru, który będąc konfederatom barskim, został pojmany przez Rosjan. Zorganizował on jednak ucieczkę z Kamczatki na której był uwięziony, ostatecznie znalazł się we Francji, gdzie wstąpił do służby jako dowódca ochotniczego regimentu piechotyLepecki 1986 s. 20-21.

Po przybyciu na Madagaskar Maurycy Beniowski zetknął się z nieufnością i oporem miejscowej ludności, postrzegającej go jako przedstawiciela europejskiego mocarstwa kolonialnego. Narastające konflikty i napady ze strony rdzennych wojowników skłoniły go do wzniesienia ufortyfikowanego ośrodka, który nazwał Louisbourg. Z czasem osada ta stała się centrum jego działalności politycznej i wojskowej na wschodnim wybrzeżu wyspy.

W ciągu dwóch tylko lat Beniowski zdołał znacząco umocnić swoją pozycję, opierając ją zarówno na sile zbrojnej, jak i na systemie sojuszy z lokalnymi wodzami. Równolegle prowadził działania gospodarcze i infrastrukturalne – organizował budowę dróg, zakładał osady oraz podejmował próby zagospodarowania terenów bagiennych. Na obszarach pozostających pod jego wpływem tworzono plantacje o charakterze kolonialnym.

Kulminacją jego pozycji politycznej nastąpiła 10 października 1776 roku, kiedy to zgromadzenie Malgaszów ogłosiło go ampansakebe, czyli „wielkim królem”. Tytuł ten oznaczał zwierzchnią, ponadplemienną rangę wśród lokalnych przywódców. Beniowski był zarazem ostatnim władcą o tym prestiżowym tytule.

Okres Międzywojenny

W 1937 roku, Francja wystąpiła do Polski z propozycją uzgodnienia 90-letniej dzierżawy wyspy, lub jej zakupu. Pod dowództwem majora Mieczysława Lepeckiego wyruszyła pierwsza polska ekspedycja. Po powrocie delegacja ogłosiła iż na Madagaskarze istnieją "warunki idealne" pod przyszłą polską kolonizację.

Nowe aspiracje Polaków nieco zwolniły po tym jak Francja zmieniła nieco ton rozmów, mimo to rozmowy dalej były prowadzone. Wybuch II wojny światowej ostatecznie przerwał wszelkie rozmowy. Według opinii niektórych historyków, przed wybuchem wojny Polska wciąż miała szansę na uzyskanie Madagaskaru.

Kamerun Polska wyprawa do Kamerunu mały|280x280px|Stefan Szolc-Rogoziński, Polski kolonizator Kamerunu W 1882 roku do Afryki wyruszyła wyprawa Stefana Szolc-Rogozińskiego, byłego absolwenta Szkoły Marynarki Wojennej w Kronsztadzie. Wcześniej Rogoziński podróżował wzdłuż wybrzeży Afryki, co pozwoliło mu na zwiedzenie Maroko i Algierii. Po powrocie do Starego Kontynentu, Rogoziński usłyszał o Kamerunie jako o mało zbadanym obszarze. Zafascynowany Afryką, wystąpił z rosyjskiej marynarki i zaczął przygotowywać własną ekspedycję o charakterze naukowym.

W Kwietniu 1883 roku ekspedycja dotarła do wybrzeża Kamerunu, po dopłynięciu założona została polska kolonia na wysepce Mondoleh. Wraz z swoimi współpracownikami, Rogoziński prowadził eksploracje we wnętrzu Kamerunu; Polacy zbadali dorzecze rzeki Mungo, wybrzeże Kamerunu, oraz odkryli Jezioro Słoniowe (Barombi-O-M'bu). 12 grudnia 1884 Rogoziński wraz z swoim wspólnikiem zdobyli szczyt Fako - najwyższy szczyt Kamerunu liczący 4095 m n.p.m..

Wyprawa nie odbyła się bez trudności, jak śmierć Klemensa Tomczka (uczestnika wyprawy) oraz zatonięcie statku. Podczas rywalizacji Brytyjsko-Niemieckiej odnośnie do Kamerunu, polska załoga sprzymierzyła się z Brytyjczykami i zdecydowałą się na oddanie polskiej kolonii Brytyjczykom. Mimo podpisania przez Polaków wielu umów lokalnymi kacykami potwierdzającymi Brytyjską protekcję, ostatecznie Kamerun wraz z wyspą Mondoleh został Niemiecką kolonią.

Przypisy

Kategoria:Historia kolonialna Polski