Oznaczenia baterii – praktyka znakowania ogniw i baterii (zwłaszcza jednorazowych) kodami alfanumerycznymi, które pozwalają rozpoznać format (wymiary/kształt), a często także system elektrochemiczny (chemię) wyrobu – niezależnie od producenta. W obrocie spotyka się równolegle nazwy zwyczajowe (np. „AA”, „AAA”, „9V”, „CR2032”) oraz oznaczenia standaryzowane (np. LR6, R03, 6LR61, 5004LC).

System IEC serii IEC 60086 jest globalnym punktem odniesienia dla przenośnych baterii/ogniw (m.in. nazewnictwo i wymagania wymiarowe). W Ameryce Północnej szeroko stosuje się także system ANSI C18 (często opisywany jako „ANSI/NEDA”), opracowywany w strukturach NEMA.

Zakres i terminologia W języku polskim potocznie „bateria” bywa używana zarówno na pojedyncze ogniwo (np. AA), jak i na baterię wieloogniwową (np. 9 V – blok). W ujęciu norm IEC seria 60086 dotyczy baterii pierwotnych (nieładowalnych) – natomiast akumulatory przenośne są opisywane w innych normach (np. IEC 61951 dla Ni-MH/Ni-Cd, IEC 61960 dla Li-ion)

Najważniejsze systemy oznaczeń IEC (seria IEC 60086) W handlu kody IEC najczęściej mają postać: [litera chemii] + [litera kształtu] + [oznaczenie rozmiaru] – np. LR6, CR2032, SR44. Dla baterii wieloogniwowych na początku bywa podana liczba ogniw składowych – np. 6LR61 (blok 9 V).

ANSI C18 / NEDA (praktyka „ANSI/NEDA”) Kody spotykane jako „ANSI/NEDA” (np. 15A, 24A, 1604A, 5004LC) są rozpowszechnione w dokumentacji producentów i na rynku północnoamerykańskim, przy czym mapowania do IEC są często podawane wprost w kartach katalogowych.

Jak czytać oznaczenia IEC Kod IEC w serii 60086 jest wykorzystywany do opisu baterii pierwotnych (jednorazowych) z uwzględnieniem m.in. systemu elektrochemicznego oraz parametrów wymiarowych/formatu W praktyce handlowej: litera (lub jej brak) w oznaczeniu bywa powiązana z chemią – np. LR6 jest używane dla ogniw alkalicznych w formacie „AA”, a R6 dla wersji cynkowo-węglowych w tym samym formacie liczba na początku może oznaczać liczbę połączonych ogniw składowych w baterii złożonej – np. w blokach „9V” spotyka się oznaczenia 6F22 oraz 6LR61 w przypadku popularnych litowych ogniw guzikowych typu CR2032 część cyfrowa odnosi się do wymiarów (średnicy i grubości) 1. Litery: system elektrochemiczny i kształt W oznaczeniach IEC dla baterii pierwotnych: pierwsza litera wskazuje system elektrochemiczny (np. L, C, S, P, F, B), litera R jest powszechnie używana dla wyrobów okrągłych (round) – obejmując zarówno cylindry („paluszki”), jak i baterie guzikowe/monetowe

W normie IEC 60086-6:2020 (Primary batteries – Part 6: Guidance on environmental aspects) w tabeli 1 zestawiono litery identyfikujące typ baterii (chemii ogniwa) użyte jako odniesienie przy omawianiu zawartości metali ciężkich w bateriach standaryzowanych w serii IEC 60086.

+Litery systemów elektrochemicznych w serii IEC 60086 (przykład z IEC 60086-6) Litera Typ baterii (wg IEC 60086-6:2020, tabela 1) (brak litery) bateria cynkowo-węglowa (carbon zinc) A bateria cynkowo-powietrzna z elektrolitem obojętnym (neutral electrolyte zinc air) B bateria litowo–monofluorkowęglowa (lithium carbon monofluoride) C bateria litowo–dwutlenkowomanganowa (lithium manganese dioxide) E bateria litowo–chlorkotionylowa (lithium thionyl chloride) F bateria litowo–żelazowo–disiarczkowa (lithium iron disulphide) G bateria litowo–tlenkowomiedziowa (lithium copper oxide) L bateria alkaliczna / alkaliczna Zn–MnO₂ (alkaline / alkaline zinc manganese dioxide) P bateria alkaliczna cynkowo-powietrzna (alkaline zinc air) S bateria tlenkowo-srebrowa (zinc silver oxide)

Poniższa tabela pokazuje najczęstsze dwuliterowe prefiksy spotykane w handlu (czytane jako: litera chemii + R (kształt okrągły)) – wraz z przykładami.

Oznaczenie Znaczenie (w ujęciu IEC – litera chemii) Przykład handlowy LR L – bateria alkaliczna (alkaline / alkaline Zn–MnO₂). LR6 („AA”). CR C – bateria litowa Li/MnO₂ (lithium manganese dioxide). CR2032 (monetowa). SR S – bateria srebrowa (silver oxide, Zn/Ag₂O). SR44 (zegarkowa). PR P – bateria cynkowo-powietrzna (zinc air; w IEC 60086-6 jako alkaline zinc air) PR41 (aparat słuchowy, rozmiar „312”). FR F – bateria litowa Li/FeS₂ (lithium iron disulphide). FR6 (AA litowa). BR B – bateria litowa Li/CFₓ (lithium carbon monofluoride). BR2325 (monetowa, podtrzymanie pamięci/RTC)

2. Oznaczenie kształtu: R/F/S oraz R/P W starszej konwencji (stosowanej dla typów znormalizowanych do 1990 r.) rozróżniano trzy kształty: R (round) – okrągły (cylindryczny i guzikowy), F (flat) – płaski (warstwowy), S (square) – prostokątny/pryzmatyczny.

W nowszym podejściu (od 1990 r.) stosuje się zasadniczo dwa oznaczenia kształtu: R (okrągłe) oraz P (nieokrągłe), przy czym oznaczenie F wciąż bywa spotykane w utrwalonych typach handlowych (np. 6F22 dla baterii 9 V).

3. Oznaczenie rozmiaru: „stare” (IEC 1) i „systematyczne” (IEC 2) W praktyce handlowej ciągle bardzo częste są „stare” oznaczenia rozmiarów (np. R6, R03, R14, R20) Załącznik normy IEC 60086-1 opisuje także podejście systematyczne, w którym kod może odzwierciedlać wymiary (średnicę i wysokość) w milimetrach, np. dla najpopularniejszego „paluszka” R6 spotyka się równolegle zapis R14505

Przykładowe formaty cylindryczne (wymiary maksymalne) – zestawione na podstawie tabeli rozmiarów w załączniku do normy (dla typów okrągłych)

Nazwa zwyczajowa Oznaczenie IEC (typowe) Średnica (mm) Wysokość (mm) AAA R03 / LR03 ok. 10,5 ok. 44,5 AA R6 / LR6 ok. 14,5 ok. 50,5 C R14 / LR14 ok. 26,2 ok. 50,0 D R20 / LR20 ok. 34,2 ok. 61,5

4. Oznaczenia baterii guzikowych i monetowych Dla baterii monetowych/„guzikowych” bardzo często spotyka się zapis typu CR2032, gdzie część liczbowa odnosi się do wymiarów (średnicy i grubości) Karty katalogowe zwykle podają jednocześnie oznaczenia IEC i ANSI/NEDA (np. CR2032 ↔ 5004LC)

Przykłady rozkodowania (krok po kroku) LR6: L – system alkaliczny, R – kształt okrągły, 6 – rozmiar „R6/AA” (format) CR2032: C – litowa Li/MnO₂, R – okrągła, 2032 – rozmiar monetowy; w dokumentacji producentów często mapowany też do ANSI 5004LC 6LR61 (bateria 9 V): 6 – bateria wieloogniwowa (sześć ogniw w szeregu), L – alkaliczna, R – format wg IEC, 61 – rozmiar bloku 9 V; w kartach katalogowych często równolegle ANSI 1604A 6F22 (bateria 9 V typu „heavy duty”): 6 – wieloogniwowa, F – utrwalone historyczne oznaczenie kształtu (spotykane nadal), 22 – rozmiar bloku 9 V w tej konwencji SR44: S – srebrowa (silver oxide), R – okrągła, 44 – rozmiar; w kartach katalogowych spotykane mapowanie do ANSI 1131SO PR41: P – cynkowo-powietrzna (zinc air), R – okrągła, 41 – rozmiar; w kartach katalogowych spotykane mapowanie do ANSI 7002ZD FR6: F – litowa Li/FeS₂, R – okrągła, 6 – rozmiar AA; w kartach katalogowych spotykane mapowanie do ANSI 15LF

Oznaczenia ANSI C18 / NEDA Standardy serii ANSI C18 są rozwijane w strukturach ; w praktyce handlowej spotyka się je jako oznaczenia „ANSI/NEDA”. W kartach katalogowych producentów często podaje się jednocześnie kod ANSI/ i IEC dla tego samego formatu (np. AA: ANSI 15A ↔ IEC LR6) Norma ANSI C18 wprost odnosi się do prac IEC nad serią IEC 60086 jako bazą globalnej standaryzacji oznaczeń i wymagań dla baterii przenośnych. W praktyce kody ANSI/NEDA dla popularnych formatów cylindrycznych mają postać „numer + sufiks chemii” (np. 15A dla AA alkalicznej), natomiast dla części baterii guzikowych/monetowych oraz zegarkowych występują inne konwencje (np. 5004LC dla CR2032 lub 1131SO dla SR44), zależne od grupy ogniw i chemii (LC – litowe coin cells, SO – silver oxide, ZD – zinc air).

+ Przykładowe mapowania (ANSI/NEDA ↔ IEC) spotykane w dokumentacji producentów Format handlowy ANSI/NEDA (przykład) IEC (przykład) Źródło (karta katalogowa) AAA 24A LR03 AA 15A LR6 9 V (blok) 1604A 6LR61 CR2032 (monetowa) 5004LC CR2032 SR44 (zegarkowa) 1131SO SR44 PR41 („312”, aparat słuchowy) 7002ZD PR41 AA litowa (Li/FeS₂) 15LF FR6

Praktyka handlowa Oznaczenia rozmiaru (np. AA/LR6) ułatwiają dobór baterii o zgodnych wymiarach, ale w praktyce trzeba uwzględniać także chemię i napięcie. Przykładowo: CR2032 ma napięcie typowe ok. 3 V (litowa), LR44/SR44 to zwykle 1,5 V (alkaliczna) lub ok. 1,55 V (srebrowa), a różnice w chemii wpływają na charakterystykę rozładowania W obrocie detalicznym i hurtowym najczęściej spotyka się równolegle nazwy zwyczajowe (np. „AA”, „AAA”, „9V”) oraz oznaczenia IEC (np. LR6, R03, 6LR61). Standaryzacja IEC 60086 jest ukierunkowana m.in. na zapewnienie zamienności (form, fit and function) baterii między producentami w ramach danego typu/formatu. W praktyce rynkowej ten sam format bywa opisywany równolegle: nazwą handlową/formatem (np. „AA”, „C”, „D”, „9V”, „CR2032”), kodem IEC (np. „LR6”, „LR14”, „LR20”, „6LR61”, „6F22”, „CR2032”), czasem także kodem ANSI/NEDA (np. „15A”, „1604A”, „5004LC”)

Najczęstsze oznaczenia baterii w handlu Poniższe zestawienie łączy popularne formaty spotykane w sprzedaży detalicznej z typowymi oznaczeniami IEC (oraz – tam gdzie to powszechne – ANSI/NEDA) i wybranymi parametrami katalogowymi; opiera się na IEC 60086-1/-2 oraz kartach katalogowych i opracowaniach technicznych + Najczęstsze oznaczenia baterii w handlu (ogniwa/baterie pierwotne) Format handlowy (nazwa zwyczajowa) Oznaczenia IEC (przykłady) Oznaczenia ANSI/NEDA (przykłady) Typowa chemia (przykłady) Kształt Napięcie znamionowe (typ.) AAA („paluszek”) LR03; R03. 24A alkaliczna (Zn/MnO2); cynkowo-węglowa (R03) walcowa (cylindryczna) 1,5 V AA („paluszek”) LR6; R6 15A alkaliczna (Zn/MnO2); cynkowo-węglowa (R6) walcowa (cylindryczna) 1,5 V C LR14 14A alkaliczna (Zn/MnO2) walcowa (cylindryczna) 1,5 V D LR20 13A alkaliczna (Zn/MnO2) walcowa (cylindryczna) 1,5 VNLR1910Aalkaliczna (rozmiar „N”)AAAALR8D425 (LR61)25Aalkaliczna; spotykana m.in. w rysikach/laserach 9 V („kostka” / PP3, bateria blokowa) 6LR61 / 6F22 1604A / 1604D alkaliczna / cynkowo-węglowa blokowa (prostopadłościenna) 9 V „Płaska” 4,5 V 3R12 — — płaska (prostopadłościenna) 4,5 V „Latarkowa” 6 V (latarnia) 4R25 — — latarniowa (wieloogniwowa) 6,0 V A23 / 23A (miniaturowa) 8LR932 — alkaliczna walcowa (miniaturowa) 12 V CR2032 (ogniwo guzikowe) CR2032 5004LC litowa (Li/MnO2) guzikowa (monetowa) 3,0 V CR123A CR17345 5018LC litowa (Li/MnO2) walcowa (cylindryczna) 3,0 V LR44 („A76”) LR44 1166A alkaliczna (MnO2/Zn) guzikowa (monetowa) 1,5 VPR41 (aparat słuchowy, „312”)PR417002ZDcynkowo-powietrzna (zinc air)A23 (12 V, piloty/centralki)8LR9321181Aalkaliczna „wysokonapięciowa”12 VSR44 (bateria zegarkowa)SR441131SOsrebrowa (silver oxide, Zn/Ag2O)

Przypisy

Kategoria:Baterie ogniw Kategoria:Standardy IEC