Grupa Literacka „Pryzmaty” – grupa literacka powstała w Chełmie w 1956 roku, istniejąca do roku 1993.
Historia Została powołana do życia w Chełmie 8 października 1956 roku. Grupa powstała z inicjatywy Longina Jana Okonia, a współzałożycielami byli m.in.: Kazimierz Janczykowski, Andrzej Piwowarczyk, Stanisław Skibiński. Była jedną spośród dziesięciu grup literackich w kraju (m.in. w Warszawie, Gdańsku, Szczecinie, Poznaniu) utworzonych na fali przemian społecznych i politycznych w 1956.
Oprócz założycieli należeli do niej również inni poeci i pisarze związani z Chełmem i Ziemią Chełmską. Spośród nich członkami Związku Literatów Polskich byli: Longin Jan Okoń, Zbigniew Waldemar Okoń, Edward Franciszek Cimek, Michał Korzan, Waldemar Jan Morell (Moryl), do Stowarzyszenia Pisarzy Polskich należał Krzysztof Kołtun, do Stowarzyszenia Autorów Polskich – Konstanty Prożogo, a członkami Stowarzyszenia Pisarzy Ludowych byli: Maria Gleń, Paulina Hołysz i Władysław Kuchta.
Nazwę „Pryzmaty” grupa przejęła od działającego w Chełmie w latach 1934–1936 Zespołu Poetyckiego „Pryzmaty”, nawiązując w ten sposób do przedwojennych tradycji literackich Chełma i twórczości Kazimierza Andrzeja Jaworskiego (KAJ-a) oraz skupionych wokół niego pisarzy, m.in.: Zenon Waśniewski, Wacław Iwaniuk, Wacław Mrozowski, a również do wydawanego przez KAJ-a i Waśniewskiego pisma literackiego „Kamena”.
W grudniu 1959 grupa „Pryzmaty” weszła w skład Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Chełmskiej, zachowując przy tym swoją autonomię i niezależność twórczą.
Funkcję przewodniczącego sprawowali: Longin Jan Okoń (1956–1965, 1968–1983), Czesław Twardzik (1966–1967), Zbigniew Waldemar Okoń (1983–1990), Waldemar Jan Morell (1990–1991).
Podczas obchodów 30-lecia działalności grupy w październiku 1986 przyznano „Pryzmatom” medal „Za zasługi dla województwa chełmskiego”.
W roku 1993 grupa przestała istnieć.
Formy działalności Celem działalności grupy literackiej „Pryzmaty” było ukazywanie, pomnażanie i dokumentowanie dziedzictwa kulturowego Chełma i Ziemi Chełmskiej.
Prowadzono intensywną działalność popularyzatorską, organizowano spotkania autorskie, zapraszano znanych pisarzy jak Melchior Wańkowicz, Jan Dobraczyński, Kazimierz Andrzej Jaworski. Odbyło się blisko 350 indywidualnych spotkań autorskich w regionie chełmskim i poza nim, niektóre pod hasłem: „Spotkania z historią, lirą i satyrą”. Współpracowano z lubelskim oddziałem Związku Literatów Polskich. „Pryzmaty” uczestniczyły też we wszystkich imprezach kulturalno-literackich miasta i regionu.
Grupa świadomie nie ogłosiła programu, deklarując się jako grupa otwarta wielopokoleniowa, rozwijająca i popularyzująca literaturę w społeczeństwie chełmskim, w tym wśród dzieci i młodzieży. Patronowano autorskiej twórczości ludowej, a podsekcję twórczości ludowej tworzyli m.in. Paulina Hołysz, Sabina Borzęcka, Józef Bassa, Walerian Mąka, Władysław Kuchta. Grupa była organizatorem trzech Zjazdów Twórców Ziemi Chełmskiej. Pierwszy Zjazd w roku 1961 z okazji 960-lecia Chełma skupił pisarzy przedwojennej „Kameny”. Kolejne zjazdy miały miejsce w latach 1966 i 1969.
W okresie 1956–1993 ukazało się ponad tysiąc publikacji prasowych członków grupy. Wydano 48 tomików poetyckich, 9 tomów prozy, jeden dramat, trzy antologie, jedną monografię naukową. Wydawano broszury o tematyce regionalnej, o historii miejscowości Chełmszczyzny, ukazało się 14 zeszytów „Ziemi Chełmskiej”.
Na wniosek „Pryzmatów” ulicom Chełma nadano nazwy pisarzy i regionalistów związanych z Chełmem, m.in. Kazimierza Andrzeja Jaworskiego, Kazimierza Janczykowskiego, Zenona Waśniewskiego, Waldemara Babinicza, Kazimierza Czernickiego, Wiktora Ambroziewicza, Leszka Eliaszczuka, Pauliny Hołysz.
Przypisy
Bibliografia Ewa Głębicka: Grupy literackie w Polsce 1945–1989, wyd. 2. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2000, s. 105–111. Longin Jan Okoń, Zbigniew Waldemar Okoń: Grupa Literacka „Pryzmaty” (1956–1993), [w:] Encyklopedia Chełma, t. II, część II. Miejsca. Chełm: PWSZ w Chełmie, Chełmskie Towarzystwo Naukowe, 2019, s. 20–22. ISBN 978-83-953150-7-7.
Kategoria:Stowarzyszenia pisarzy według państw Kategoria:Chełm Kategoria:Polskie grupy literackie