Papilio (Druryia) nireus – gatunek motyla dziennego z rodziny paziowatych (Papilionidae). Występuje w Afryce Subsaharyjskiej. Charakteryzuje się czarnymi skrzydłami z niebieskimi lub zielonymi pasami.
Taksonomia i etymologia Gatunek został po raz pierwszy opisany przez Karola Linneusza w 1758 roku w dziesiątym wydaniu Systema Naturae. Od czasu oryginalnego opisu pozostaje w rodzaju Papilio, obecnie zaliczany jest do podrodzaju Druryia.
Łacińska nazwa rodzajowa oznacza „motyl”, a łaciński epitet gatunkowy pochodzi od postaci z mitologii greckiej – Nireusa, króla Syme, który według Homera był drugim najpiękniejszym mężczyzną w obozie greckim wojny trojańskiej, tuż po Achillesie.
Angielska nazwa gatunku – green-banded swallowtail – odnosi się do charakterystycznych pasów na skrzydłach, które u samców są turkusowoniebieskie, a u samic bardziej zielone (ang. green-banded – z zielonymi pasami). Określenie swallowtail (dosłownie „jaskółczy ogon") jest angielską nazwą rodziny paziowatych i nawiązuje do charakterystycznych wypustek na tylnych skrzydłach większości jej przedstawicieli, przypominających rozdwojony ogon jaskółki. Papilio nireus tych wypustek nie posiada.
Podgatunki Wyróżniane są trzy podgatunki P. nireus: Papilio nireus nireus (Linnaeus, 1758) – podgatunek nominatywny, Papilio nireus lyaeus (Doubleday, 1845), Papilio nireus pseudonireus (C. & R. Felder, 1865)
Opis Owad dorosły Budowa Rozpiętość skrzydeł u samców waha się od 75 do 90 mm, a u samic od 85 do 95 mmAurivillius, [P.O.]C. 1908-1924. In: Seitz, A. Die Großschmetterlinge der Erde Band 13: Abt. 2, Die exotischen Großschmetterlinge, Die afrikanischen Tagfalter, 1925, 613 Seiten, 80 Tafeln (The Macrolepidoptera of the World 13).Alfred Kernen Verlag, Stuttgart.. Wierzchnia strona skrzydeł jest w większości czarna z charakterystycznymi pasami, które u samców przybierają kolor turkusowoniebieski, a u samic ich kolor jest przeważnie bardziej zielony. Szerokość głównego wierzchniego pasa wynosi od 2 do 7 mm na przednim skrzydle i od 4 do 12 mm na tylnym skrzydle. Pomimo przynależności do rodziny paziowatych, P. nireus nie posiada charakterystycznych wypustek na tylnych skrzydłach, od których pochodzi angielska nazwa rodziny – swallowtail.
Zachowanie Samce przemierzają swoje środowisko w poszukiwaniu samic, nie wykazując przy tym zachowań terytorialnych. Po kopulacji samice poszukują roślin żywicielskich należących do rodziny rutowatych, na których składają jaja. Samce wykazują zachowanie określane jako – gromadzą się w wilgotnych, błotnistych miejscach, gdzie pobierają minerały i sole z wody oraz wilgotnego podłoża. Jest to typowe zachowanie dla samców w rodzinie paziowatych.
Stadia rozwojowe Jaja mają kształt sferoidalny, z płaską podstawą. Rozwijają się przez około 5 dni.
Gąsienice żerują na liściach roślin należących do rodziny rutowatych. Barwa gąsienicy dostosowuje się do koloru liści rośliny żywicielskiej, na której żyje. – narząd obronny unikalny dla gąsienic paziowatych – ma zabarwienie czerwonawofioletowe.
Poczwarka ma długość nieco ponad cala. Jest silnie wypukła od strony brzusznej. Ma wysoki garb grzbietowy na tułowiu. Grzbiet odwłoka jest niemalże prosty. Odwłok jest najszerszy z przodu. Jest zazwyczaj jasna, zielononiebieska, przy czym brzuszna strona odwłoka jest bardziej żółtawa, choć barwa poczwarki jest zmienna i może dostosować się do koloru przedmiotu, na którym gąsienica się przepoczwarzyła. Obserwowano poczwarki zielone (na gałązkach), bladożółtozielone (na półsuchych liściach), żółtawe jak drewno (na drewnie), a nawet dwukolorowe – na drewniano-ceglanych powierzchniach poczwarka miała od spodu kolor drewna, a od góry kolor cegły.
Występowanie Gatunek jest endemiczny dla Afryki Subsaharyjskiej. Jego zasięg obejmuje obszar od Senegalu na zachodzie po Półwysep Somalijski na wschodzie oraz od Sudanu Południowego po Republikę Południowej Afryki.
Występowanie podgatunków Papilio nireus nireus – występuje w zachodniej i środkowej Afryce. Jego zasięg rozciąga się od Senegalu i Gambii na zachodzie po Angolę i Zambię na wschodzie. Gatunek stwierdzono w następujących krajach: Senegal, Gambia, Gwinea Bissau, Gwinea, Burkina Faso, Sierra Leone, Liberia, Wybrzeże Kości Słoniowej, Ghana, Togo, Benin, Nigeria, Kamerun, Gwinea Równikowa, Gabon, Republika Konga, Angola, Republika Środkowoafrykańska, Demokratyczna Republika Konga, Uganda,Tanzania oraz Zambia. Papilio nireus lyaeus – występuje we wschodniej i południowej Afryce. Jego zasięg obejmuje: południe Sudanu (region), Ugandę, Kenię, Tanzanię, Malawi, Zambię, Mozambik, Zimbabwe, Botswanę, Namibię, Republikę Południowej Afryki oraz Eswatini. Papilio nireus pseudonireus – występuje na Półwyspie Somalijskim, co stanowi północno-wschodnią granicę zasięgu gatunku.
Środowisko Gatunek najczęściej jest spotykany w siedliskach leśnych.
Status zagrożenia IUCN uznaje P. nireus za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern).
Przypisy
Kategoria:Paziowate Kategoria:Motyle Afryki Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza