thumb|Osoby określane jako jōhatsu celowo zrywają więzi z dotychczasowym życiem i znikają bez wyjaśnień.
Jōhatsu (jap. 蒸発 jōhatsu, dosł. „wyparowanie”; spotyka się też zapisy: johatsu, jouhatsu) – określenie używane w Japonii w odniesieniu do osób, które celowo znikają z dotychczasowego życia (np. porzucają pracę, miejsce zamieszkania i relacje), często bez pozostawienia informacji o swoim losie.
Skala zjawiska Szacunki medialne dotyczące skali jōhatsu są niejednoznaczne. W ujęciu oficjalnym japońska policja rejestrowała ok. 82 tys. zgłoszeń zaginięć w 2015 roku, przy czym do końca roku odnajdywano zdecydowaną większość osób. W tym samym materiale wskazywano również na tezę, że część przypadków może nie trafiać do statystyk (np. z powodu wstydu, chęci „zamiatania sprawy pod dywan” lub odmiennych praktyk zgłaszania).
Uwarunkowania społeczne W literaturze reportażowej i publicystycznej jōhatsu bywa wiązane z presją społeczną, stygmatem porażki oraz silnie hierarchicznym środowiskiem pracy. Wskazywano m.in. na długotrwałą stagnację gospodarczą, wzrost wymagań pracodawców i długie godziny pracy, a także na to, że odejście z firmy może być postrzegane jako wstydliwe. W takim kontekście „zniknięcie” bywa opisywane jako alternatywa wobec skrajnych konsekwencji presji (np. samobójstwa lub karoshi).
Motywacje Wśród przyczyn opisywanych w źródłach dziennikarskich pojawiają się m.in. zadłużenie, utrata pracy, rozwód, przemoc domowa, konflikty rodzinne, prześladowanie (stalking) czy obawa przed kompromitacją (np. po niezdanym egzaminie). Opisywano także przypadki, w których motywacją jest chęć rozpoczęcia życia „od zera” bez dotychczasowych zobowiązań i tożsamości społecznej.
„Yonige-ya” i wspomaganie zniknięć W reportażach zwracano uwagę na istnienie wyspecjalizowanych usług pomagających w dyskretnych przeprowadzkach i odcięciu się od otoczenia. Zbiorczo określa się je jako yonige-ya (tłumaczone jako „fly-by-night shops”). Opisywano m.in. działalność firm, które organizują „nocne przeprowadzki” dla osób uciekających przed przemocą domową, długami, sektami religijnymi, stalkerami lub opresyjnymi pracodawcami.
Miejsca kojarzone z ukrywaniem się W źródłach reportażowych jako miejsca, do których mogą trafiać osoby znikające, wskazywano m.in. tokijską dzielnicę San’ya (historycznie kojarzoną z tanią bazą noclegową i pracą dorywczą) oraz osakijską Kamagasaki – obszary opisywane jako jedne z nielicznych skid row (dzielnic biedy) w Japonii.
W kulturze i mediach W 2024 roku powstał film dokumentalny Johatsu – Into Thin Air (reż. Andreas Hartmann, Arata Mori), który podejmuje temat celowych „zniknięć” oraz usług wspierających takie decyzje.
Zobacz też Hikikomori Karoshi
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Społeczeństwo w Japonii Kategoria:Język japoński