Patobiont () – drobnoustrój należący do mikrobioty gospodarza, który w warunkach równowagi (homeostazy) zwykle nie wywołuje objawów chorobowych, natomiast w określonych okolicznościach (np. przy zaburzeniach odporności gospodarza lub zmianie składu mikrobioty) może nabywać lub ujawniać cechy chorobotwórcze i inicjować bądź nasilać stan zapalny. Pojęcie to jest używane zwłaszcza w badaniach nad związkiem między mikrobiotą a przewlekłymi chorobami zapalnymi, w tym nieswoistymi zapalnymi chorobami jelit (IBD).

Definicja i odróżnienie od innych pojęć W przeglądach naukowych patobionty opisywano jako rezydentne (zwykle stale obecne) składniki mikrobioty o „potencjale patogennym”, którego ujawnienie zależy od kontekstu biologicznego (m.in. uwarunkowań genetycznych gospodarza i czynników środowiskowych). W takim ujęciu: patobionty różnią się od klasycznych patogenów tym, że w typowych warunkach nie muszą wywoływać choroby i mogą pozostawać „niewinne” dla gospodarza, od patogenów oportunistycznych odróżnia je to, że są rozpatrywane jako element mikrobioty (a nie drobnoustrój nabyty z zewnątrz), a ich związek z patologią bywa opisywany przede wszystkim w kontekście przewlekłych stanów zapalnych i zaburzeń regulacji odpornościowej.

Problemy definicyjne i pojęcia pokrewne Zwracano uwagę, że termin „patobiont” bywa stosowany niejednoznacznie: nie istnieją powszechnie przyjęte, uniwersalne kryteria jego użycia, a etykietowanie taksonów jako „patobiontów” bywa oparte na samej asocjacji z chorobą, bez wykazania związku przyczynowego. Podkreślano też, że część drobnoustrojów określanych jako patobionty może w innych okolicznościach pełnić funkcje korzystne dla gospodarza.

W literaturze proponowano również alternatywne ujęcia, m.in. koncepcję „potencjału patogennego” (pathogenic potential) jako sposobu opisu zdolności drobnoustroju do wywoływania choroby w określonych warunkach gospodarza i ekspozycji.

Czynniki sprzyjające ujawnieniu chorobotwórczości W literaturze podkreślano, że warunki sprzyjające „wirulencji” patobiontów obejmują m.in. upośledzenie mechanizmów obronnych gospodarza oraz zmianę składu mikrobioty (np. po antybiotykoterapii). W kontekście IBD wskazywano na współdziałanie czynników genetycznych, środowiskowych i mikrobiologicznych, a także trudność w ustalaniu zależności przyczynowych u ludzi (np. odróżnienie przyczyny dysbiozy od jej skutków).

Patobionty w badaniach nad mikrobiotą Pojęcie patobiontu pojawiało się m.in. w pracach nad bakteriami jelitowymi, które u zdrowych gospodarzy mogą współistnieć bezobjawowo, natomiast w określonych modelach doświadczalnych wiążą się z zapaleniem jelit; przykładem jest w badaniach, w których analizowano zależność między kolonizacją a nasileniem zapalenia oraz rolę bakteryjnych systemów sekrecji w interakcji gospodarz–mikrobiota.

Przykłady patobiontów W przeglądzie dotyczącym patobiontów przewodu pokarmowego zestawiano przykładowe drobnoustroje oraz warunki, w których obserwowano ich związek z patologią (często w modelach zwierzęcych i przy określonych defektach odporności). Wśród przytaczanych przykładów znajdowały się m.in.: segmentowane bakterie nitkowate (SFB) – wiązane z zapaleniem jelit w wybranych modelach immunologicznych, a także z nasileniem chorób autoimmunologicznych w modelach doświadczalnych, – opisywany jako czynnik wywołujący zmiany zapalne jelit w określonych liniach myszy z zaburzeniami odporności, Helicobacter pylori – przykład drobnoustroju powszechnie kolonizującego ludzi, którego związek z ryzykiem chorób zależy m.in. od cech szczepu i czynników gospodarza (np. polimorfizmów genów odpowiedzi zapalnej), Clostridioides difficile – związany z rzekomobłoniastym zapaleniem jelit, zwłaszcza po długotrwałej antybiotykoterapii (jako kontekst zaburzeń mikrobioty), enterokoki oporne na wankomycynę (VRE) – opisywane jako zdolne do inwazji (np. zakażeń krwi) u osób leczonych antybiotykami o szerokim spektrum działania.

Przypisy

Kategoria:Mikrobiologia Kategoria:Gastroenterologia