Rhabdopleura – rodzaj morskich (bentosowych) półstrunowców (Hemichordata), znany od syluru do dziś, współcześnie uznawany za jedynego żyjącego przedstawiciela graptolitów.
Historia badań Pierwszą osobą, która znalazła przedstawiciela rodzaju Rhabdopleura, był angielski duchowny i zoolog Alfred Merle Norman; przesłał on swój materiał , który opisał nowy rodzaj i gatunek, nazywając go na cześć znalazcy Rhabdopleura normani i umieszczając w obrębie mszywiołów (Bryozoa). Błąd ten poprawił Ray Lankester, który zaliczył rodzaj Rhabdopleura do nowo wyróżnionej przez siebie gromady pióroskrzelnych. Pióroskrzelne do półstrunowców zaliczył .
Podobieństwa wymarłych (paleozoicznych) graptolitów do przedstawicieli rodzaju Rhabdopleura były jednym z głównych argumentów za przynależnością graptolitów do półstrunowców, co przedstawił Roman Kozłowski i co, dzięki szczegółowej argumentacji, zostało powszechnie przyjęte. Nowsze wyniki wskazują nawet, że Rhabdopleura jest bliżej spokrewniona z graptolitami niż z , w związku z czym od niedawna zalicza się ten rodzaj do graptolitów jako jedynego żyjącego przedstawiciela.
Biologia i bionomia mały|Schematyczny rysunek pojedynczego zooida Rhabdopleura: widoczna trójdzielna budowa ciała z okrągłą tarczą głowową, parą ramion umieszczoną na mezosomie i wydłużoną metasomą (w dolnej części rysunku) Rhabdopleura to zwierzęta kolonijne; wielkość całej kolonii może dochodzić do 8 cm, natomiast same zooidy nie przekraczają wielkości około 0,5 mm. Ciało zooida podzielone jest na trzy odcinki: prosomę (tarczę głowową), mezosomę (z ramionami) i metasomę (z jelitem); ta ostatnia przedłuża się w stolon, który łączy osobniki jednej kolonii. Każda z trzech części ma swój własny fragment celomy (odpowiednio protocel, mezocel i metacel). Na podstawie fragmentarycznych danych przypuszcza się, że celoma może powstawać na drodze enterocelii, podobnie jak u innych wtóroustych, ale nie zostało to stwierdzone w sposób pewny.
Na tarczy głowowej znajduje się gruczoł, wydzielający substancję, z której zwierzę buduje rurki, w których mieszka. Rurki te (łac. coenecium, l.mn. coenecia) są średnicy około 0,1 mm, przezroczyste i zbudowane z substancji zbliżonej do chityny. Wzrost tych rurek odbywa się przez dodawanie kolejnych wrzecionowatych segmentów, zwanych fuzellusami (podobnie jak u graptolitów). Dla określenia całości kolonii używa się też, podobnie jak u graptolitów paleozoicznych, terminu tubarium.
Rhabdopleura jest filtratorem: na mezosomie znajdują się dwa ramiona z czułkami, które służą zwierzęciu do odżywiania. W ramionach tych znajduje się przedłużenie mezocelu. W dawniejszych opracowaniach strukturę tę określano mianem lofoforu, ale najprawdopodobniej nie jest ona homologiczna lofoforowi lofoforowców (ramienionogów, mszywiołów i kryzelnic); jest to przykład konwergencji. mały|Kolonie Rhabdopleura: schematy budowy rozgałęziających się rurek, złożonych z fuzellusów (1–3; na fig. 1 widoczny stolon, zaznaczony na czarno) oraz zdjęcie rurek Rhabdopleura recondita, wysuwających się przez pory martwej kolonii mszywioła (4) Rhabdopleura są rozdzielnopłciowe, ale w tej samej kolonii niektóre zooidy mogą być samcami, a niektóre – samicami. Samica składa tylko jedno jajo. Larwy Rhabdopleura są orzęsione (przypominają planulę) i wolno pływające; żyją krótko i nie odżywiają się (są lecytotroficzne). Po metamorfozie przyczepiają się do podłoża.
Podział systematyczny
Zapis kopalny Dawniejsze źródła podawały rozmieszczenie stratygraficzne rodzaju Rhabdopleura od kambru do eocenu (a ponadto współcześnie), jednak nowsze opracowania zawęziły je do okresu od syluru do dziś. Z kambru znani są inni przedstawiciele rodziny Rhabdopleuridae.
Z Polski opisano dwa kopalne gatunki z tego rodzaju: dańską Rhabdopleura vistulae Kozłowski, 1956 z Góry Puławskiej oraz kelowejską R. kozlowskii Kulicki, 1969 z Łukowa.
Gatunki współczesne Współcześnie znanych jest 12 gatunków z tego rodzaju. Najszerzej rozprzestrzeniony jest gatunek typowy Rhabdopleura normani, znany z Atlantyku północnego i południowego oraz z Oceanu Antarktycznego, z głębokości między 5 a 896 m.
Rhabdopleura recondita żyje wewnątrz martwych kolonii mszywiołów: stolon rośnie w pustych wewnętrznych przestrzeniach takich kolonii. Inne gatunki porastają dostępne powierzchnie, na przykład muszle małżów. Na południowo-zachodnim wybrzeżu Anglii gatunek R. compacta szczególnie często osiedla się na , na głębokościach rzędu 20 m.
Przypisy
Kategoria:Półstrunowce