Finał Pucharu Anglii 1876 – mecz piłki nożnej pomiędzy Wanderers a Old Etonians, który odbył się 11 marca 1876 roku na Kennington Oval w Londynie. Był to piąty finał najstarszych na świecie rozgrywek piłkarskich, Football Association Challenge Cup (obecnie znanego jako FA Cup). Wanderers, triumfatorzy edycji z lat 1872 i 1873, dotarli do finału, tracąc w czterech poprzednich rundach zaledwie jednego gola – w półfinale pokonali . Old Etonians wystąpili w drugim finale z rzędu; w 1875 roku przegrali z Royal Engineers po powtórce. Także oni przed finałem 1876 utracili tylko jednego gola, eliminując w półfinale Oxford University – zwycięzcę rozgrywek z 1874 roku.

Pierwsze spotkanie zakończyło się remisem 1:1 – był to drugi z rzędu finał Pucharu Anglii, który wymagał powtórki. Bramkę dla Wanderers zdobył . Wyrównujące trafienie Old Etonians przypisuje się współcześnie , choć ówczesne relacje prasowe nie wskazują jednoznacznie autora gola. Old Etonians przystąpili do niej w zmienionym składzie z powodu nieobecności kilku ważnych zawodników. Zespół ten nie zdołał skutecznie przeciwstawić się Wanderers i przegrał 0:3. Bramki zdobyli oraz – pierwsze dwa gole padły jeszcze przed przerwą w krótkim odstępie czasu, a trzecie trafienie Hughesa nastąpiło wkrótce po zmianie stron.

Tło Football Association Challenge Cup (współcześnie znany jako FA Cup) stanowi pierwszą formalną rozgrywkę w historii piłki nożnej. Pomysł utworzenia turnieju zgłosił w 1871 roku Charles William Alcock, sekretarz The Football Association (FA), który stwierdził, że „pożądane jest ustanowienie Challenge Cup związanego z Association, w którym mogłyby rywalizować wszystkie kluby należące do tej organizacji”. Inspiracją dla niego był system rywalizacji między domami szkolnymi (houses), znany mu z czasów nauki w Harrow School. Pierwsza edycja rozgrywek ruszyła w sezonie 1871/72 z udziałem 15 klubów. Zwycięzcą zostali Wanderers, którzy pokonali w finale Royal Engineers. Kapitanem zwycięskiej drużyny był sam Charles Alcock. Wanderers tworzyli zamożni dżentelmeni – absolwenci renomowanych angielskich szkół publicznych, m.in. Harrow School i Eton College. Old Etonians, zespół założony wyłącznie dla byłych uczniów Eton College, po raz pierwszy zgłosili się do rozgrywek w sezonie 1873/74, ale wycofali się przed rozegraniem meczu. W następnym sezonie dotarli do finału, jednak po remisie 1:1 w pierwszym spotkaniu przegrali powtórkę z Royal Engineers. Z kolei Wanderers, po zwycięstwach w 1872 roku i 1873 roku, w dwóch następnych sezonach nie potrafili przebić się dalej niż do ćwierćfinałów.

Droga do finału mały|Kennington Oval (na zdjęciu w 1891 roku) był miejscem rozegrania obu półfinałów oraz finału W rozgrywkach Pucharu Anglii w sezonie 1875/76 uczestniczyły 32 drużyny, rozpoczynając rozgrywki od pierwszej rundy. W losowaniu do pierwszej rundy zarówno Wanderers, jak i Old Etonians otrzymali prawo gry na własnym terenie. Wanderers pokonali , reprezentującą pułk wojskowy o tej samej nazwie, 5:0, natomiast Old Etonians zwyciężyli 4:1. Mecze drugiej rundy z udziałem obu klubów rozegrano 11 grudnia na Kennington Oval. Najpierw Old Etonians wygrali z 8:0 (1:0 do przerwy, siedem goli w drugiej połowie), po czym tego samego dnia Wanderers pokonali Crystal Palace 3:0. W ćwierćfinale Wanderers wyeliminowali Sheffield – jedyną drużynę z południowej Anglii, która dotarła do tego etapu – wynikiem 2:0, natomiast Old Etonians pokonali Clapham Rovers 1:0. Oba półfinały rozegrano na Kennington Oval: 19 lutego Old Etonians wygrali 1:0 z Oxford University, a 26 lutego Wanderers pokonali klub ze Slough, , 2:1, zapewniając sobie udział w finale.

Mecz

Przebieg mały|Zawodnik Old Etonians, Alfred Lyttelton, grał również w krykieta pierwszoklasowego, jak przedstawiono na karykaturze z 1884 roku Finał rozegrano na stadionie Kennington Oval. W meczu wystąpiły trzy pary braci: w barwach Wanderers grali i natomiast w drużynie Old Etonians znaleźli się wraz z bratem Alfredem Lytteltonem oraz i . Ta ostatnia para nosiła pierwotnie nazwisko Thompson; zmiana została dokonana prawnie w 1874 roku. W samym finale Albert występował jeszcze pod nazwiskiem Thompson, natomiast Charles już jako Meysey. Osiągnięcie to pozostaje jedynym finałem Pucharu Anglii, w którym zagrały dwie lub więcej pary braci. W składzie Etonians znalazł się również , urodzony w Stanach Zjednoczonych – był to pierwszy zawodnik, który wystąpił w finale Pucharu, nie będąc urodzonym ani w Wielkiej Brytanii, ani jako dziecko brytyjskich rodziców mieszkających na terytoriach zamorskich Imperium Brytyjskiego. Arthur Kinnaird, który jako kapitan poprowadził Wanderers do zwycięstwa w finale z 1873 roku, tym razem był kapitanem drużyny Etonians. Prasa szacowała frekwencję na 3500 widzów – była to największa publiczność na finale Pucharu Anglii do tamtego czasu.

Wanderers wystąpili w formacji z dwoma bocznymi obrońcami, dwoma środkowymi obrońcami i sześcioma napastnikami, natomiast Old Etonians wybrali ustawienie z jednym bocznym obrońcą, dwoma środkowymi obrońcami i siedmioma napastnikami. Wanderers wygrali rzut monetą i zdecydowali o wyborze strony boiska na pierwszą połowę, obierając obronę bramki od strony Harleyford Road. Mecz rozegrano przy silnym wietrze; podczas jednego z rzutów rożnych wykonywanych przez porywisty podmuch zdmuchnął piłkę z powrotem poza linię boczną. W początkowej fazie spotkania Wanderers wywalczyli trzy rzuty rożne, ale żaden z nich nie przyniósł efektu. Old Etonians odpowiedzieli atakiem prowadzonym przez Alfreda Lytteltona, który został jednak skutecznie zatrzymany przez obrońców Wanderers – i . Relacja zamieszczona w „The Observer” podkreśla, że przez pierwsze 35 minut „gra toczyła się z dużym zaangażowaniem obu stron, bez wyraźnej przewagi którejkolwiek z drużyn”. Przełom nastąpił po akcji , który minął Thompsona i podał piłkę do . Ten oddał – jak określił to korespondent „The Daily Telegraph” – „bardzo precyzyjny strzał” i zdobył bramkę dla Wanderers. Napastnicy Wanderers mieli kolejne okazje do ataku, jednak brakowało im szybkości. Do przerwy wynik nie uległ zmianie. Korespondent „The Daily Telegraph” wyróżnił bramkarza Old Etonians, , chwaląc go za „zimną krew i odwagę” przejawiane w pierwszej połowie.

Po zmianie stron Old Etonians rozpoczęli drugą połowę z wiatrem – który w międzyczasie się nasilił – za plecami, co pozwoliło im przejąć inicjatywę. Około piątej minuty po przerwie nieprecyzyjne wybicie jednego z obrońców Wanderers umożliwiło Old Etonians wywalczenie rzutu rożnego. Po jego rozegraniu doszło do scrimmage – walki o piłkę w bezpośrednim polu bramkowym przeciwnika (współcześnie określane jako kotłowanina podbramkowa; goalmouth scramble). W wyniku tego zamieszania piłka, wraz z kilkoma zawodnikami obu drużyn, została wepchnięta za linię bramkową, wyrywając przy tym słupki bramki. Współczesne źródła przypisują tę bramkę , jednakże relacje prasowe z tamtego czasu nie wskazują konkretnego strzelca, odnotowując jedynie, że gol padł „z tłoku”. Po uzyskaniu wyrównania Old Etonians przez krótki czas utrzymywali przewagę w grze. Szybko jednak inicjatywę odzyskali Wanderers, których napastnicy precyzyjnie wymieniali podania. Żadna z drużyn nie zdołała już zdobyć bramki i spotkanie zakończyło się remisem 1:1. Był to drugi z rzędu finał Pucharu Anglii, w którym wystąpiła konieczność rozegrania powtórki w celu wyłonienia zwycięzcy. Mimo że regulamin dopuszczał zarządzenie 30-minutowej dogrywki, sędzia nie skorzystał z tej możliwości ze względu na liczne kontuzje odniesione przez zawodników obu zespołów.

Szczegóły

Wanderers: BR OB OB PO PO 23x23px NA NA NA NA NA NA Old Etonians: BR OB PO PO NA Arthur Kinnaird 23x23px NA NA William Kenyon-Slaney NA Alfred Lyttelton NA NA NA

Powtórka

Przebieg mały|Arthur Kinnaird (karykatura z 1912 roku) leczył kontuzję odniesioną w pierwszym meczu Powtórka finału odbyła się tydzień później na tym samym stadionie. Wanderers przystąpili do spotkania w niezmienionym składzie. Old Etonians zmuszeni byli natomiast do licznych zmian kadrowych. Charles Meysey nie mógł wystąpić z powodu kontuzji, a trzech innych zawodników było nieosiągalnych z powodu zobowiązań pozasportowych. Wśród zastępców znalazł się , który niedawno powrócił do zdrowia po chorobie i według relacji prezentował się poniżej poziomu swojej najlepszej dyspozycji. Alfred Kinnaird nadal odczuwał dolegliwości po urazie odniesionym w pierwszym spotkaniu. Z powodu nieobecności bramkarza Quintina Hogga między słupkami stanął , zawodnik zazwyczaj występujący jako napastnik lub obrońca. Część ówczesnych relacji prasowych błędnie wskazywała Hogga jako bramkarza w powtórce. Na trybunach zgromadziło się ponownie 3500 widzów. Sędzią był , który sam wystąpił w finale Pucharu Anglii w 1874 roku w barwach Oxford University. Zastąpił on W.S. Buchanana, sędziego pierwszego finału. Panował silny mróz, a nad boiskiem utrzymywało się zagrożenie opadami śniegu.

Old Etonians wygrali rzut monetą, a Wanderers rozpoczęli mecz od strony Harleyford Road. Old Etonians rozpoczęli spotkanie agresywnie. Wielokrotnie dochodziło do odwołań o zagranie ręką, co skutkowało przyznaniem serii rzutów wolnych, które zakończyły się jednak bez zmiany wyniku. W jednej z akcji John Hawley Edwards przeprowadził zdecydowany bieg i oddał strzał, ale Julian Sturgis i Alfred Lyttelton obronili bramkę. Old Etonians odpowiedzieli kontratakiem, lecz bramkarz Wanderers, , skutecznie interweniował. Kolejne rzuty wolne przyznane Wanderers za zagrania ręką również zostały wybronione przez Old Etonians. Po upływie około 30 minut gry napastnicy Wanderers ruszyli w stronę bramki przeciwnika. Charles Wollaston oddał strzał, przez który piłka minęła Francisa Wilsona. Bezpośrednio po wznowieniu gry Wanderers ponownie przeszli do ataku, dzięki któremu drugą bramkę zdobył . Do przerwy wynik meczu wynosił 2:0 dla Wanderers.

Tuż po przerwie Charles Wollaston podjął próbę ataku dla Wanderers, jednak został zatrzymany. Niedługo później John Hawley Edwards, Francis Heron i przeprowadzili precyzyjną akcję, w wyniku której Thomas Hughes zdobył swoją drugą bramkę w meczu. Po tym, jak odnotował „The Daily Telegraph”, William Kenyon-Slaney z Old Etonians „pięknie poprowadził piłkę przez boisko", doprowadzając do pierwszego rzutu rożnego w spotkaniu. Rozpoczął się następnie okres dynamicznej wymiany ataków. Wanderers szybko przenieśli piłkę na przeciwległą stronę boiska i wywalczyli własny rzut rożny. Zaraz potem z Old Etonians przeprowadził kontratak i oddał strzał na bramkę przeciwnika, który jednak okazał się niecelny. W dalszej części spotkania sędzia nadal przyznawał rzuty wolne za zagrania ręką zarówno jednej, jak i drugiej drużynie. W jednej z akcji Sturgis, Alleyne i Alexander Bonsor połączyli siły w ataku Old Etonians, ale akcja została przerwana przez decyzję sędziego o spalonym Bonsora. W końcowej fazie spotkania Hubert Heron z Wanderers przeprowadził kilka indywidualnych akcji, natomiast Old Etonians podejmowali jeszcze kolejne próby ataku. Żadna z tych akcji nie przyniosła jednak zmiany wyniku. Mecz zakończył się ostatecznym zwycięstwem Wanderers 3:0. Prasa wyróżniła kapitana zwycięskiej drużyny, Francisa Birleya, za znakomity występ, a po stronie pokonanych pochwały zebrało obu braci Lyttelton.

Szczegóły

Wanderers: BR OB OB PO PO 23x23px NA NA NA NA NA NA Old Etonians: BR OB PO PO NA Arthur Kinnaird 23x23px NA NA William Kenyon-Slaney NA Alfred Lyttelton NA NA NA

Po meczu