Brig–Visp–Zermatt-Bahn (skrót BVZ, pol. Kolej Brig–Visp–Zermatt), początkowo Visp–Zermatt–Bahn (VZ) – szwajcarska kolej wąskotorowa o szerokości toru 1000 mm w Alpach szwajcarskich, w kantonie: Valais, łącząca miejscowości Brig-Glis i Zermatt poprzez Visp. Od 2003 roku weszła w skład Matterhorn-Gotthard-Bahn.
Historia Miejscowość Zermatt w Szwajcarii, u podnóża Matterhornu, mimo trudnej dostępności, już w XIX wieku była celem turystyki. Dla zwiększenia dostępności regionu, w 1886 roku grupa szwajcarskich instytucji finansowych z Bazylei i Lozanny zdecydowała wybudować z Visp do Zermatt linię kolejową, która miała być początkowo eksploatowana tylko w sezonie letnim. Zdecydowano się na wąski tor o szerokości 1000 mm, a na odcinkach o większym nachyleniu przewidziano kolej zębatą systemu Abta. 21 grudnia 1886 roku kolej otrzymała koncesję, a 27 listopada 1888 roku rozpoczęto budowę z Visp, posuwając się na południe. Zamówiono też pierwszy tabor, w tym cztery parowozy w fabryce w Winterthur.
3 lipca 1890 roku uruchomiono połączenie na pierwszym odcinku do Stalden, a 26 sierpnia kolej dotarła do St. Niklaus. 18 lipca 1891 roku zakończono budowę, uruchamiając połączenie z Zermatt. Z uwagi na sezonowość, prowadzenie ruchu początkowo przekazano kolei , a następnie Kolejom Szwajcarskim (SBB). Wyniki finansowe z działalności w pierwszych latach okazały się bardzo dobre i zamówiono cztery dalsze lokomotywy. Między 1895 a 1912 roku wznoszono też budowle inżynierskie w celu poprawy bezpieczeństwa, jak galerie i przepusty, ale z uwagi na zagrożenie lawinowe parlament kantonalny nie wyraził zgody na ruch zimowy. Wybuch I wojny światowej w 1914 roku spowodował problemy związane z zanikiem ruchu turystycznego i ruch został ograniczony, jednakże po wojnie powrócił stopniowo do 1927 roku do poprzedniego poziomu, po czym wzrósł kilkakrotnie.
W 1921 roku utworzono zarząd kolei Visp–Zermatt–Bahn (VZ), który przejął prowadzenie kolei. 1 listopada 1928 roku, po wybudowaniu galerii przeciwlawinowych, uruchomiono ruch zimowy pociągów z Visp do St. Niklaus, a od grudnia pociąg specjalny do Zermatt, uzależniony jednak od dobrych warunków pogodowych. Wzrost koniunktury umożliwił podjęcie decyzji w 1927 roku o elektryfikacji kolei. Zdecydowano się na prąd przemienny jednofazowy o napięciu 11 kV i częstotliwości 16⅔ Hz, zaadaptowany już na pobliskiej kolei Rhätische Bahn (RhB). Pociągi elektryczne uruchomiono 1 października 1929 roku. W 1931 roku kolej przewiozła najwięcej w okresie międzywojennym: 227,8 tys. osób. Po dalszej rozbudowie obiektów inżynierskich, dzięki subwencjom kantonalnym, od października 1933 roku uruchomiono regularny ruch całoroczny do Zermatt.
W 1924 roku zarząd kolei VZ odegrał główną rolę w porozumieniu mającym na celu ukończenie pobliskiej kolei Furka-Oberalp-Bahn, kursującej od 1914 roku na jedynie części trasy, której właściciel zbankrutował. 4 lipca 1926 roku kolej VZ przejęła pobliską kolej Furka–Oberalp, kursującą u między Brig a Disentis, gdzie łączyła się z dalszą koleją Rhätische Bahn. Rozpoczęto starania o uzyskanie koncesji na ich połączenie, i 5 czerwca 1930 roku kolej VZ przedłużono z Visp do Brig. Dzięki połączeniu sieci szwajcarskich kolei wąskotorowych, 25 czerwca 1930 roku po raz pierwszy uruchomiono pociąg Glacier Express między Zermatt a Sankt Moritz.
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Koleje wąskotorowe Kategoria:Koleje zębate w Szwajcarii Kategoria:Linie kolejowe w Szwajcarii