Orła wrona nie pokona – hasło z okresu stanu wojennego, będące odniesieniem do akronimu WRON, czyli nazwy organu sprawującego w tamtym czasie władzę, sięgające genezą II wojny światowej, znane w różnych wariantach zapisu.
Charakterystyka W czasie II wojny światowej powiedzenie to odnosiło się do niemieckiego herbu z okresu III Rzeszy, przedstawiającego czarnego orła, którego nazywano „wroną”W. Krawczyński, Przez tundrę i tajgę po sowieckich łagrach, Krzeszowice 2010, s. 30.. Takie napisy pojawiały się na murachM. Karwala, Mater Misericordiae... O poezji ostrobramskiej, [w:] Od strony Kresów. Studia i szkice, cz. 3, red. H. Bursztyńska, Kraków 2005, s. 156.. Kiedy z 12 na 13 grudnia 1981 wprowadzono stan wojenny, a władzę formalnie sprawowała Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego, skrót nazwy tego organu stał się przedmiotem drwinA. Dziurok, P. Piątek, Wojskowe Święto Ocalenia Narodowego, „Biuletyn IPN” 2007, nr 7, s. 53.D. Thiriet, Od godła władcy do symbolu narodowego, [w:] Polsko-niemieckie miejsca pamięci, t. 2, red. R. Traba, H.H. Hahn, Warszawa 2015, s. 69-70.. Hasło w czasie stanu wojennego także było pisane na murachA. Siwik, T.J. Biedroń, „I tylko wrony na śniegu, żałosna to defilada...”. Stan wojenny w województwie nowosądeckim, „Dzieje Najnowsze” 2012, nr 4, s. 89.X. Stańczyk, Partyzantka antyreklamowa Adbusting i niszczenie reklam jako opór społeczny wobec komercjalizacji przestrzeni miejskiej, „Kultura Współczesna” 2017, nr 4, s. 127., płotach, jezdniach, przystankach, ścianachE. Wilkowski, Miejsce bialskiego piśmiennictwa solidarnościowego z lat 1981-1983 w procesie budowania wewnętrznej podmiotowości narodu, „Radzyński Rocznik Humanistyczny” 23, 2025, s. 172.. Fraza była mottem podziemnego czasopisma „Orzeł”, które wydawano w latach 1982-1983 w ŁodziL. Olejnik, Prasa podziemna stanu wojennego w Łodzi (1981–1983). Wybrane problemy, „Rocznik Łódzki” 2016, 65, s. 74.. W wielu podziemnych pismach w miejscu stopki redakcyjnej podawano brzmienie hasłaC. Kuta, Prasa drugiego obiegu w PRL, [w:] Wbrew partii i cenzurze. Media podziemne w PRL. Studia i artykuły, red. P. Kardela, P. Warot, T. Wolsza, Warszawa 2012, s. 21.. Przywołanie orła stanowiło odwołanie do narodowego symboluJ. Holzer, Solidarność i iluzja społeczeństwa bezkonfliktowego, „Wolność i Solidarność”, 2011, nr 2, s. 10.. Wskazywano na nieuchronność zwycięstwa orła nad wronąD. Dąbrowska, Okolicznościowa poezja polityczna w Polsce w latach 1980-1990, Szczecin 1998, s. 101.. O WRON powstawały również dowcipyT. Szarota, Śmiech zakazany - kawał (dowcip) polityczny jako informacja o postrzeganiu peerelowskiej rzeczywistości, „Polska 1944/45-1989. Studia i Materiały” 5, 2001, s. 221..
Warianty hasła i nawiązania Czerwona wrona orła nie pokonaT. Ruzikowski, Stan wojenny w Warszawie i województwie stołecznym 1981 - 1983, Warszawa 2009, s. 252. Nigdy WRONa – orła nie pokona Orła wrona nie pokonaJ. Bralczyk, Polak potrafi. Przysłowia, hasła i inne polskie zdania osobne, Warszawa 2006, s. 328. Orła WRON-a nie pokona WRONa orła nie pokona, raczej skona p…M. Ginter, Pół wieku wspomnień, Warszawa 2002, s. 546. Wrona skona Wrona orła nie pokonaB. Techmańska, Młodzi zbuntowani – młodzież Zagłębia Miedziowego przeciwko realiom stanu wojennego, „Studia Śląskie” 71, 2012, s. 111. Wrona orła nie pokona, choćby była i czerwonaSytuacja w Polsce, „Dziennik Związkowy – Polish Daily Zgoda” (Chicago) 2 lutego 1982, s. 2. WRONa ORŁA nie pokona – My niepokonani Wron za Don WRON — Wojtek — Rusom oddał naród
Generał Wojciech Jaruzelski był nazywany „Ślepowronem”. Było to nawiązanie do herbu, którym posługiwała się rodzina JaruzelskiegoA. Kowalczykowa, M. Stanisz, Listy Zygmunta Mycielskiego do Stanisława Lorentza, „Tematy i Konteksty” 2018, nr 8 (13), s. 381..
W „Dzienniku Bałtyckim” został napisany artykuł w taki sposób, by pierwsze litery akapitów utworzyły hasło Wrona skonaS. Danielewicz, Wracamy do płyt, o których się mówi, „Dziennik Bałtycki” 12-13-14 lutego 1982, nr 31, s. 6..
W piosence Jacka Kaczmarskiego Kołysanka („W sierocińcu…”) jest odniesienie do hasła w rozbudowanej formie: „Wrona orła nie pokona, wiosna będzie nasza”J. Ciszek, T. Okraska, „A my nie chcemy uciekać stąd…” – twórczość Jacka Kaczmarskiego wobec stanu wojennego w Polsce, „Pisma Humanistyczne” 13, 2015, s. 452..
Do nazwy WRON nawiązuje tytuł książki Jacka Dukaja Wroniec, zaś hasło „orła wrona nie pokona” pojawia się w niej kilkukrotnieM. Kobielska, „Dlaczego dzieci muszą żyć między Tajemnicami, Strachami i Potworami?” Pamięć o stanie wojennym we Wrońcu Jacka Dukaja, [w:] Trauma, pamięć, wyobraźnia, red. Z. Podniesińska, J. Wróbel, Kraków 2011, s. 92..
Zespół „De Press” nagrał piosenkę pod tytułem Orła wrona nie pokonaP. Kładoczny, Stare i nowe polskie piosenki i pieśni patriotyczne, „Język. Religia. Tożsamość” 2021, nr 2, s. 59.. Przypisy
Kategoria:Stan wojenny w Polsce 1981–1983