Katedra w Troyes () – kościół katolicki poświęcony św. Piotrowi i św. Pawłowi, położony w mieście Troyes w regionie Szampania we Francji. Jest siedzibą biskupstwa Troyes. Katedra, zbudowana w stylu gotyckim, od 1862 r. znajduje się na liście zabytków historycznych.

Historia Wcześniejsze katedry Zgodnie z lokalną tradycją kościelną chrześcijaństwo zostało wprowadzone do Troyes w III wieku przez biskupa Sens, Saviniena, który wysłał do miasta świętych Potentiena i Sérotina, aby założyli pierwszy kościół. Uważa się, że dom, w którym mieszkali, stał w tym samym miejscu, co katedra, a wykopaliska przeprowadzone w XIX wieku ujawniły ślady galijsko-rzymskiej budowli pod sanktuarium.

Pierwszy kościół został przebudowany i powiększony w IX wieku, ale pod koniec tego samego stulecia został poważnie uszkodzony podczas najazdów Normanów. Został odbudowany przez biskupa Milo około 980 roku w stylu romańskim. Fragmenty rzeźbiarskiej dekoracji tego starego kościoła zostały znalezione w 1864 roku i są eksponowane w południowej nawie bocznej obecnego kościoła.

W XII wieku romański kościół został powiększony o dzwonnicę i kaplicę poświęconą Matce Boskiej. Kościół był miejscem obrad , który rozpoczął się 13 stycznia 1129 r. i którego gospodarzem był papież Honoriusz II. Pod naciskiem św. Bernarda z Clairvaux synod nadał oficjalny status Zakonowi Templariuszy, który zyskał ogromne wpływy w całym chrześcijaństwie.

Gotycka katedra W 1188 roku pożar zniszczył znaczną część miasta i poważnie uszkodził katedrę. Odbudowa rozpoczęła się w 1199 lub 1200 roku, zainicjowana przez biskupa Garniera de Traînel. Po rozpoczęciu budowy biskup wyruszył w 1204 roku na czwartą krucjatę i przywiózł do Troyes zbiór cennych relikwii do skarbca katedralnego.

Nowy kościół został zbudowany w stylu wczesnogotyckim, inspirowanym wcześniejszą bazyliką Saint Denis i , a także katedrą w Chartres i katedrą Notre Dame w Paryżu, które były budowane w tym samym czasie. W 1220 roku prace były już zaawansowane, ukończono dolne partie i rozpoczęto budowę górnych ścian. Niestety, w 1228 roku huragan uderzył w niedokończoną budowlę, niszcząc dolną nawę boczną po południowej stronie chóru i uszkadzając górne ściany. Górne ściany odbudowano w latach 1235–1240, a budowniczowie wykorzystali dodatkowy czas, aby zastosować bardziej nowoczesny element, po raz pierwszy użyty w bazylice Saint-Denis. Wypełnili ściany triforium, znajdującego się w połowie wysokości ściany, witrażami, wprowadzając do środka kościoła mnóstwo światła.

Ostatecznie około 1310 roku transept został sklepiony, a nad nim wzniesiono iglicę, ale z powodu szeregu trudności ekonomicznych prace uległy spowolnieniu. W 1365 roku tornado zniszczyło iglicę transeptu; została ona odrestaurowana dopiero w 1437 roku. W 1389 roku piorun uderzył w dach nawy głównej, powodując pożar, który uszkodził mur poniżej. W 1390 roku doprowadziło to do zawalenia się rozety północnego transeptu. Rozeta została wymieniona i wzmocniona w latach 1408–1409, ale czterdzieści lat później ponownie wykazała oznaki osłabienia. Wzmocniono ją kamiennym filarem, a portale wzmocniono nowymi przyporami. Prace wznowiono w 1450 roku pod kierownictwem biskupa Louisa Reguiera, który pracował nad ukończeniem górnych części nawy głównej.

Dodatki w stylu renesansowym i flamboyant (XV–XVII wiek) Na początku XVI wieku rozpoczęto nową kampanię budowlaną, tym razem w stylu późnego gotyku flamboyant. Prowadził ją mistrz budowlany , którego dzieła obejmowały transepty katedry w Sens (1494), katedry w Beauvais (1499) i katedry w Senlis (1530). Zaprojektowana przez niego nowa fasada zachodnia wzorowana była na katedrze w Reims i innych katedrach z XIII wieku, z trzema portalami oddzielonymi mocnymi przyporami, z których każdy zwieńczony był wysokim ostrołukiem.

Pierwszy poziom fasady zachodniej został ukończony w latach 1531–1432. XII-wieczna dzwonnica i kruchta zostały zburzone. Dwa poziomy zostały ukończone w 1554 r. i rozpoczęto prace nad wieżami. Prace nad wieżą północną, zwaną wieżą Saint-Pierre, postępowały powoli; została ona ukończona dopiero w 1634 r. i miała tylko dwie mniejsze iglice lub wieżyczki w górnych rogach zamiast czterech planowanych. Planowana wieża południowa nigdy nie została rozpoczęta.

Wandalizm i konserwacja (XIX–XX wiek) Katedra uległa poważnym zniszczeniom podczas rewolucji francuskiej. Szczególnie dotknięta została zachodnia fasada; rzeźby zdobiące tympanon nad każdym portalem zostały zniszczone. Dolne witraże w chórze zostały zniszczone lub rozebrane. Na szczęście wiele górnych okien ocalało i nadal posiada oryginalne szkło. W dniach 9–10 stycznia 1794 r. jubiler o nazwisku Rondot poprowadził tłum, który splądrował skarbiec, zabierając i przetapiając złote i srebrne przedmioty sakralne.

W pozostałej części XIX i XX wieku katedra przeszła kilka akcji renowacyjnych. W 1840 r. ściana południowej nawy poprzecznej, zbudowana na niestabilnym fundamencie, musiała zostać wzmocniona, aby zapobiec jej zawaleniu się, a w latach 1849–1866 wzmocniono wszystkie ściany po stronie wschodniej, a następnie filary chóru. Wiele XIII-wiecznych okien zostało odrestaurowanych i ponownie zamontowanych. Podczas obu wojen światowych witraże zostały usunięte i przeniesione do bezpiecznego magazynu, dzięki czemu budynek nie uległ znaczącym zniszczeniom. Renowacja i naprawa zachodniej fasady trwała aż do XXI wieku.

Plany i wymiary

Katedra, składająca się z nawy głównej, chóru i absydy z promieniującymi kaplicami, ma dwie główne nawy boczne i dwie dodatkowe nawy pomocnicze. Ma 114 metrów (379 stóp i 6 cali) długości i 50 metrów (162 stopy i 6 cali) szerokości (w poprzek transeptów), a wysokość od szczytu sklepienia wynosi 29,5 metra (96 stóp); wysokość kopuły i wieży wynosi 62,34 metra (202 stopy i 7 cali). Powierzchnia wynosi 1500 m² (16 000 stóp kwadratowych).

Wygląd zewnętrzny Fasada zachodnia Zachodnia fasada katedry, z trzema portalami służącymi jako główne wejścia, została prawie całkowicie przebudowana w 1507 roku w stylu flamboyant przez mistrza Martina Chambigesa. Jest ona podzielona na pionowe sekcje zawierające portale przez cztery masywne pionowe przypory i pokryta wyszukanymi arkadami i maswerkami. Każdy z trzech portali zwieńczony jest wysokim, ostro zakończonym szczytem. Szczyt nad centralnym portalem pierwotnie zawierał posągi Matki Boskiej, św. Jana i św. Marii Magdaleny. Ogromna rozeta w stylu flamboyant wypełnia przestrzeń nad centralnym portalem. Nad rozetą, przerywając balustradę, znajduje się herb miasta Troyes.

Fasada zachodnia ucierpiała najbardziej podczas rewolucji. Tympanon nad centralnym wejściem, który pierwotnie zawierał sceny z Męki Pańskiej, jest pusty; rzeźby zostały zniszczone. Sklepienia i obramowania portali zachowały oryginalną bogatą dekorację roślinną. Liczne nisze i galerie na fasadzie zawierały posągi, które również zostały zniszczone, choć na balustradach pozostały królewskie emblematy w postaci lilii. Rzeźby tympanonów portali północnego i południowego pierwotnie przedstawiały życie świętych Piotra i Pawła, dwóch patronów katedry. One również zostały zniszczone podczas rewolucji.

Północna i jedyna wieża, ukończona w 1634 roku, została zbudowana w bardziej klasycznym stylu renesansowym. Posiada dwa wąskie okna po każdej stronie, pomiędzy przyporami podtrzymującymi, oraz dekoracje w postaci smukłych kolumn. Na szczycie znajduje się balustrada z dwiema kopułami. Planowano połączenie obu wież łukiem, którego fundamenty zostały zbudowane, ale południowa wieża nigdy nie została wzniesiona.

Strona północna i południowa oraz transepty

Północna i południowa ściana katedry są podtrzymywane przez wysokie łuki oporowe, których ciężar dodatkowo zwiększają kamienne iglice. Ściany są podzielone w połowie przez północną i południową nawę poprzeczną. Przestrzeń między łukami oporowymi jest prawie całkowicie wypełniona małymi kaplicami, niższymi od centralnej części nawy głównej i chóru. Balustrada łączy dachy kaplic, a kolejna balustrada biegnie wzdłuż krawędzi górnej ściany, u podstawy dachu. Wzory wysokich okien i kaplic, zwłaszcza tych położonych bliżej zachodniego końca katedry, są bogate i wyszukane, natomiast wzory w kierunku wschodniego końca, wykonane w XIII i na początku XIV wieku, są prostsze.

W połowie długości po bokach znajdują się dwa transepty, które wystają nieco poza kaplice po obu stronach. Zostały one zbudowane w XIII wieku i każdy z nich był pierwotnie ozdobiony rzeźbami w tympanonie oraz w łukach nad portalami. Rzeźba południowego portalu przedstawiała Sąd Ostateczny i Apokalipsę. Rzeźby transeptu, podobnie jak te z zachodniej fasady, zostały zniszczone podczas rewolucji. Kilka fragmentów zachowało się w .

Północna nawa poprzeczna została poddana gruntownej przebudowie. W XV wieku dodano przypory z pinaklami, a także okna lancetowe i czteropłatkowe w triforium oraz balustradę z ornamentem przedstawiającym klucze św. Piotra. Oryginalna rozeta nawy poprzecznej zawaliła się w 1390 roku i została zastąpiona oknem w stylu rayonnant na początku XV wieku. W późniejszym okresie tego samego stulecia przed rozetą umieszczono pionową kamienną belkę, aby ją zabezpieczyć.

Pierwotna południowa nawa poprzeczna z XIII wieku zawaliła się i została całkowicie przebudowana w latach 1841–1844. Rozeta została wykonana identycznie jak ta w fasadzie północnej, a dekoracja została uproszczona.

Chevet

Front wschodni ma sześć kaplic umieszczonych między łukami oporowymi, które tworzą półkole wokół absydy. Łuki oporowe, które tworzą podwójny próg na szczycie murów, zwieńczone są iglicami, pinaklami i rzeźbami. Zostały one zbudowane w XIX wieku, zastępując wcześniejsze łuki oporowe. Wyrafinowana balustrada otacza linię dachu. Okna górnego poziomu, z których każde składa się z dwóch dużych lancetów i jednej do trzech małych rozet, zachowały swój pierwotny układ. Kolejna wyszukana balustrada otacza linię dachu.

Wnętrze Wnętrze centralnej nawy katedry pokryte jest sześcioczęściowymi sklepieniami krzyżowo-żebrowymi, podtrzymywanymi przez smukłe kolumny schodzące do niższej kondygnacji, gdzie skupiają się wokół masywnych filarów i są przez nie podtrzymywane. Centralna nawa ma trzy poziomy: arkady z dużymi ostrymi łukami na parterze, węższe triforium z oknami na zewnątrz oraz górny poziom wypełniony dużymi oknami sięgającymi aż do sklepienia. Układ ten jest spójny od zachodu do wschodu, nadając wnętrzu niezwykłą jedność.

Nawa

Nawa, w której siedzieli wierni, pokryta jest siedmioma sklepieniami krzyżowymi, sięgającymi aż do transeptu. Filary i kolumny na zachodnim końcu są nowsze, pochodzą z XV i XVI wieku, a ich kapitele zdobią bardziej realistyczne rzeźby kwiatowe. We wschodniej części, w tym w chórze, kapitele mają XIII-wieczne haczyki i inne starsze dekoracje gotyckie.

W XIX-wiecznej rzeźbionej drewnianej ambonie znajduje się szóste przęsło nawy. Została ona zaprojektowana przez architekta Gounoda w duchu XIII i XIV wieku, a ukończona przez rzeźbiarza Henriego Triqueti w 1845 roku.

Transept i chór

Transept pochodzi w większości z XIII wieku i pierwotnie podtrzymywał wysoką iglicę, która została zniszczona przez pożar w 1700 roku. Sklepienia sufitowe zostały odbudowane w stylu późnego gotyku z ozdobnymi dodatkowymi żebrami, w formie zwanej sklepieniem gwiaździstym. Północna rozeta o średnicy dziesięciu metrów została odbudowana w XV wieku i wzmocniona w środku kamiennym filarem. Okno południowe jest XIX-wieczną kopią okna północnego.