Chorągiew pancerna koronna Piotra Opalińskiego – oddział koronnej jazdy pancernej autoramentu narodowego wojska I Rzeczypospolitej połowy XVII wieku (okresu wojny polsko-rosyjskiej 1654–1667, II wojny północnej i wojny polsko-tureckiej 1672–1676).

Charakterystyka Chorągiew pancerna (kozacka) była jednostką organizacyjną i taktyczną liczącą około 100–150 koni. Należała do wojsk autoramentu narodowego. Zaciągano ją według systemu pocztów towarzyskich. Składała się z zazwyczaj dwukonnych pocztów: rotmistrza, porucznika, chorążego i pocztów towarzyszy. Podział stawek żołdu w oddziale był następujący: 5 stawek brał rotmistrz, 2 stawki porucznik, 2 kolejne stawki chorąży, a pozostałe stawki żołdu przyznane w kompucie dzielono pomiędzy poczty towarzyskie.

W XVII wieku wojska Rzeczypospolitej prowadziły działania wojenne na kilku frontach. Walczyły z wojskami szwedzkimi, powstańcami Chmielnickiego, Carstwem Moskiewskim, Tatarami Chanatu Krymskiego i Imperium Osmańskim.

W pierwszej połowie 1655 Rzeczpospolita przygotowywała się do odparcia szwedzkiej agresji. Sejmiki wojewódzkie, a także sejm nadzwyczajny uchwaliły podatki i nakazały zwiększenie liczebności sił zbrojnych. W drugim kwartale roku, w składzie komputu znajdowało się 86 chorągwi kozackich (pancernych) – w sumie 8039 koni. Jedną z nich była chorągiew wojewody podlaskiego Piotra z Brzezia Opalińskiego licząca w 1657 roku 75 koni.

Nowy atak Karola Gustawa na Danię zaktualizował plan wysłania tam pomocy polskiej. Wyprawa doszła do skutku we wrześniu 1658, a w skład współdziałającej z oddziałami cesarskimi i brandenburskimi grupy wojsk polskich Stefana Czarnieckiego weszły trzy pułki jazdy. W składzie pułku Opalińskiego znalazła sie chorągiew pancerna koronna wojewody podlaskiego Piotra Opalińskiego. Liczyła wtedy 155 koni.

Wiosną 1660 pokój oliwski zakończył wojnę ze Szwecją. Król Jan Kazimierz jeszcze w tym samym roku postanowił zakończyć wojnę polsko-rosyjską. Uderzenie sił głównych miały osłaniać dwie dywizje litewskie wzmocnione dywizją koronną Stefana Czarnieckiego. W skład tej ostatniej wchodziła chorągiew pancerna krajczego królowej, starosty śremskiego Piotra Opalińskiego. Porucznikiem chorągwi był Samuel Górowski, potem Mańkowski. W czerwcu 1660 liczyła 89 koni, a w październiku 83 konie.

W 1667 podpisany został traktat w Andruszowie i tym samym zakończyła się wojna z Moskwą. W tym też roku przeprowadzono redukcję wojsk koronnych o około 30%. Chorągiew kozacka starosty śremskiego Opalińskiego liczyła wtedy 70 koni.

W 1672 wybuchła kolejna wojna z Turcją. Armia Imperium Osmańskiego pod dowództwem sułtana Mehmeda IV w walkach na Ukrainie osiągała początkowo znaczne sukcesy. Oczekując na zgromadzenie się pospolitego ruszenia, hetman polny koronny Jan Sobieski zdecydował się zwalczać, wzmocnione Kozakami Piotra Doroszenki, czambuły tatarskie uderzeniami polskiej konnicy. W wyprawie na czambuły wzięła też udział chorągiew kozacka Opalińskiego. Chorągiew walczyła w składzie pułku królewskiego, a liczyła wtedy 70 koni. W kolejnym roku sejm pacyfikacyjny nie tylko nie ratyfikował traktatu buczackiego, ale podjął uchwały o powiększeniu liczebności wojsk zarówno koronnych jak i litewskich. Jesienią 1673 król Michał Korybut Wiśniowiecki przekazał dowodzenie nad wojskami hetmanowi wielkiemu koronnemu Janowi Sobieskiemu, a połączone siły koronno-litewskie 9 listopada stanęły pod Chocimiem. Była wśród nich chorągiew pancerna koronna podkomorzego poznańskiego Piotra Opalińskiego. W czasie bitwy liczyła 100 koni.

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Chorągwie pancerne koronne Kategoria:Chorągwie autoramentu narodowego Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-rosyjskiej (1654–1667) Kategoria:Jazda koronna w dobie potopu szwedzkiego Kategoria:Jazda koronna w dobie wojny polsko-tureckiej (1672–1676) Kategoria:Oddziały wojskowe Opalińskich herbu Łodzia