thumb|Jan Bułhak w swojej pracowni ok. 1910 roku thumb|Jan Bułhak z Bogusławem Kraszewskim, 1914 thumb|Tablica upamiętniająca Jana Bułhaka na budynku przy ul. Krasińskiego 18 w Warszawie thumb|Grób Jana Bułhaka na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Jan Brunon Bułhak (ur. w Ostaszynie k. Nowogródka, zm. 4 lutego 1950 w Giżycku) – polski filozof i teoretyk fotografii, nestor polskiej fotografii. Założyciel Fotoklubu Wileńskiego (1927) i współzałożyciel Fotoklubu Polskiego. Jego twórczość uważana jest za część wspólnego dziedzictwa kulturowego Białorusi, Litwy i Polski // Нацыянальная бібліятэка Беларусі.

Życiorys Był synem Walerego Antoniego Stanisława Bułhaka herbu Syrokomla i Józefy Haciskiej h. Roch. Jego syn, urodzony w 1906 Janusz, był kompozytorem i również fotografikiem.

Po ukończeniu gimnazjum w Wilnie studiował filozofię na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1901 ożenił się z Anną Haciską. Około roku 1905 otrzymał od żony pierwszy aparat fotograficzny i zajął się fotografią amatorską. Z namowy zaprzyjaźnionego malarza Ferdynanda Ruszczyca fotografia stała się jego głównym zajęciem. W roku 1912 uczył się fotografii w Dreźnie u Hugona Erfurtha. Po powrocie do Wilna zajął się zawodowo fotografią i otworzył własną pracownię fotograficzną. W latach 1912–1919 na zamówienie władz miasta wykonywał dokumentację fotograficzną jego krajobrazu i architekturyPiotr Zaborowski: W obiektywie Bułhaka, [w:] „Mówią wieki” nr 1/2016 (672), styczeń 2016, s. 6.. W następnych latach wykonał fotograficzną dokumentację architektury innych miast, m.in. Warszawy, Krakowa, Grodna, Zamościa, Lublina, Kazimierza Dolnego, a także wielu innych mniejszych miejscowości, dworów itp. W jego pracowni powstało 158 albumów poświęconych miastom i regionom II Rzeczypospolitej. Był również wydawcą wielu pocztówek ze swoimi fotografiami.

W latach 1919–1939 kierował Zakładem Fotografii Artystycznej na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Był opiekunem koła fotograficznego przy Gimnazjum w Grodnie (uczniem był tam Julian Rudak, pomagający prof. Bułhakowi w wykonywaniu zdjęć na Wileńszczyznie).

Był przedstawicielem piktorializmu. Znany jest z wielu wspaniałych fotogramów. Twórca estetyki bułhakowskiej. W jego fotografiach widoczne są wpływy grafiki i malarstwa, widoczne u jego kontynuatorów (m.in. Romualda Mieczkowskiego). Był autorem pojęcia fotografiki, mającego określać tę gałąź grafiki, którą tworzy się przy pomocy technik fotograficznych i odróżniać sztukę fotograficzną od fotografii reporterskiej, technicznej czy amatorskiego fotografowania. Swoje poglądy na temat sztuki fotograficznej zawarł w wydanej w 1931 r. książce pt. Fotografika. Zarys fotografii artystycznej.

W lipcu 1944 roku, w czasie walk o Wilno spłonęła jego pracownia, a w niej 50 000 skatalogowanych negatywów, dotyczących głównie Wilna i Wileńszczyzny, ale też i wielu innych miast Polski oraz niektórych miast niemieckich. Niektóre z negatywów pochodziły z lat 1910–1915.

Po II wojnie światowej wraz z synem dokumentował zniszczenia wielu miast Polski. Zaczął od Wilna, którego zniszczenia bardzo przeżył, po przymusowym wysiedleniu w nowe granice Polski fotografował też inne miasta. Był współzałożycielem powstałego w 1947 Związku Polskich Artystów Fotografów. Jego legitymacja członkowska ZPAF miała numer 1.

Spoczywa na cmentarzu Powązkowskim (Aleja Zasłużonych-1-54,55).

Wybrane fotografie

Wystawy indywidualne „Jan Bułhak” – Warszawa (1928) „Ruiny Warszawy” – Muzeum Narodowe, Warszawa (1946) „Fotografia Jana Bułhaka” – Stara Galeria ZPAF, Warszawa (1972) „Ziemie Odzyskane” – Muzeum Narodowe, Wrocław (1980) „Warszawa oskarża” – Kraków (1981) „Jan Bułhak-fotografik” – Muzeum Narodowe, Warszawa + objazd (2006)

Wystawy zbiorowe „Krajobraz Polski” (ponad 80 fotografii J. Bułhaka) – Salon Warszawskiego Ratusza, Warszawa (1912) „Wystawa sztuki polskiej” – Paryż, Francja (1912) „Wystawa sztuki polskiej” – Paryż, Francja (1923) „XX Salon International d’Art Photographique 2e Salon de Photographie” – Paryż, Francja (1925) „I Międzynarodowy Salon Fotografii Artystycznej” – Warszawa (1927) „Międzynarodowa Wystawa Fotografii” – Warszawa (1930) „4 Międzynarodowa Wystawa Fotografii” – Wilno (1936) „I Wystawa Fotografii Ojczystej” – Warszawa (1938) „I Ogólnopolska Wystawa Fotografiki” – Warszawa (1947) „Polska fotografia artystyczna do roku 1939” – Muzeum Narodowe, Wrocław (1977) „Fotografia polska 1839–1979” – Nowy Jork, USA (1979) „Photographie Polonaise 1900–1981” – Centre Georges Pompidou, Paryż, Francja (1981) „Polska Fotografia Krajobrazowa 1944–1984” – BWA, Kielce (1985)

Publikacje Wilno – Warszawa (1924) Moja Ziemia – Warszawa (1924) Fotografika. Zarys fotografii artystycznej – Warszawa (1931) Wędrówki fotografa (łącznie 36 zeszytów) – Wilno (1931–1936), w tym m.in.: z. 1: Krajobraz wileński – 1931 z. 2: Krajobraz widziany przez soczewkę – 1933 z. 3: Przez Ponary do Trok – 1933 z. 4-5: Narocz największe jezioro w Polsce – 1935 z. 6: Człowiek twórcą krajobrazu – 1936 z. 7: Ruszczycowe dożynki – 1935 z. 8-9: Pejzaż Wilna – 1936 Technika bromowa – Wilno (1933) Bromografika – Wino (1934) Estetyka światła – Wilno(1936) 26 lat z Ruszczycem – Wilno (1939) Polska fotografia ojczysta – Poznań (1939) Fotografia Ojczysta – Wrocław (1951)

Ordery i odznaczenia Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (28 kwietnia 1926)M.P. z 1926 r. nr 99, poz. 294 „za zasługi, położone na polu propagandy polskiej zagranicą i za twórczość w dziedzinie fotografji artystycznej”. Złoty Krzyż Zasługi (11 listopada 1937) „za zasługi na polu sztuki”. Srebrny Wawrzyn Akademicki (7 listopada 1936) „za szerzenie zamiłowania do literatury polskiej”.

Przypisy

Linki zewnętrzne

Fotografie Jana Bułhaka w zbiorach Muzeum Fotografii w Krakowie Kolekcja zdjęć Jana Bułhaka w bibliotece Polona

Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego (okres zaborów) Kategoria:Biografie kanonu polskiej Wikipedii Kategoria:Bułhakowie herbu Syrokomla Kategoria:Członkowie Fotoklubu Polskiego Kategoria:Członkowie Związku Polskich Artystów Fotografików Kategoria:Fotografowie związani z Wileńskim Towarzystwem Miłośników Fotografii Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Pochowani w alei zasłużonych na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie Kategoria:Polacy wysiedleni z Kresów Wschodnich w latach 1944–1946 Kategoria:Urodzeni w 1876 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Kategoria:Zmarli w 1950