Ceramika z Yixing – odmiana chińskiej kamionki wytwarzana w powiecie w prowincji Jiangsu, znana przede wszystkim z produkowanych z niej czajniczków na herbatę.

thumb|Waza yijun wykonana przez . Era Qianlong (1736–1795). Musée Cernuschi Zgodnie z tradycją produkcja ceramiki w Yixing została zapoczątkowana przez Fan Li, ojca chińskiej przedsiębiorczości. W rzeczywistości tutejsza tradycja ceramiczna sięga neolitu, zaś purpurowo-czerwona kamionka była wytwarzana już w czasach dynastii Song, choć zaczyna być dobrze udokumentowana dopiero od połowy XVI wieku. To wtedy pojawiają się pierwsze wzmianki o indywidualnych ceramikach, którzy zaadaptowali praktykę sygnowania swoich wyrobów, co stało się cechą wyróżniającą tutejsze naczynia. Najsłynniejszy rodzaj ceramiki z Yixing to czajniczki zisha („fioletowy piasek”), nazywane tak ze względu na ich purpurowo-brązowy kolor, wysoce cenione jako naczynia do picia herbaty. W Yixing wytwarzano jednak również szkliwioną ceramikę, z reguły w stylu (stąd nazywaną Yijun).

Za pierwszego wytwórcę czajniczków zisha tradycyjnie uchodzi Gong Chun, świecki adept buddyzmu chan, który miał żyć za panowania cesarzy Zhengde (1505–1521) i Jiajinga (1521–1567) (najstarszy znany dziś czajniczek z Yixing jest datowany na rok 1533). Pierwsze czajniczki wytwarzano bez użycia koła garncarskiego, wygniatając glinę palcami, a powierzchni nie wyrównywano. Glinka używana do produkcji była zazwyczaj mieszana z kaolinem, kwarcem i miką o wysokiej zawartości żelaza. Wypalane w temperaturze pomiędzy 1100 a 1200 °C i nieszkliwione naczynia zisha łatwo absorbują aromat i po pewnym czasie czajniczek lub czarka są przesycone zapachem herbaty. Przed erą Wanli (1572–1620) w trakcie procesu wypalania nie używano ochraniaczy na naczynia, stąd były one pokryte naturalnym szkliwem lub kurzem. W miarę jak naczynia zisha stawały się popularne wśród kulturalnej elity pijącej herbatę ich kształty zaczęły być bardziej eleganckie i wygładzone.

Ceramika Yijun była wytwarzana w mieście Dingshan (obecnie ), gdzie jej produkcję w erze Wanli miał rozpocząć niejaki Ou Ziming, od którego wzięło się określenie „piece Ou”. Oprócz ceramiki w stylu w piecach Ou wypalano również i ceramikę w stylu pieców oficjalnych. Wyroby Yijun, z fioletowym lub białym czerepem, były pokrywane grubym i nieprzezroczystym szkliwem, tak że sprawiały wrażenie masywnych i prymitywnych. Efekt nieprzezroczystego szkliwa uzyskiwano dzięki użyciu odczynnika zawierającego pięciotlenek fosforu. Barwnik zawierający żelazo, miedź, kobalt i mangan był aplikowany bezpośrednio na kamionkę przed jej wypaleniem w temperaturze ok. 1200 °C. Ten proces produkcji dzielił wiele podobieństw ze sposobem produkcji w piecach Jun w okresie dynastii Song, ale były też istotne różnice. Przykładowo, w piecach Jun w epoce Song proces wypalania odbywał się w atmosferze redukcyjnej, natomiast w piecach Yijun była to atmosfera utleniająca.

thumb|Pojemnik do mycia pędzla imitujący wykonanie z pędów bambusa opatrzony pieczęcią , przełom XVII i XVIII w. W epoce Qing ceramika zisha trafiła jako trybut na dwór cesarski. Poza utensyliami herbacianymi takimi jak pojemniki na herbatę i czarki, wytwarzano w dużych ilościach również wazony typu zun, pudełka z motywem chryzantem, półmiski na kadzidło i dołączane do nich kubki. Ówczesne wyroby często przyjmowały kształty przypominające owoce lub inne rośliny. Czajniczki zisha mają zatem formę łodygi bambusa, dyni, owocu brzoskwini, cytryny palczastej (zwanej „dłonią Buddy)”, podwójnej tykwy lub granatu, przy czym te kształty są powiązane z chińską symboliką. Brzoskwinia, granat, tykwa i „dłoń Buddy” to symbole szczęścia i dostatku, dynia prezentuje bogatą symbolikę kobiecą, bambus zaś to długie, szczęśliwe życie. Twórcą szczególnie znanym z dzieł przypominających żywe elementy naturalnego świata był , aktywny w erze Kangxi (1661–1722). Zachowane do dziś wyroby zisha w tym stylu są właściwie wszystkie oparte na jego wyrobach.

W tym okresie garncarze z Yixing stali się również najważniejszymi wytwórcami utensyliów przeznaczonych na biurka wykształconej elity, tworząc „niewątpliwie najlepsze ceramiczne pojemniki do odkładania pędzli, pojemniki do ich przemywania, skraplacze, pojemniki do trzymania pędzli, palety i inne ozdobne przedmioty przeznaczone do używania jako przyciski do papieru lub do dekoracji”. W epoce Qing na szerszą skalę zaczęto eksportować do Europy herbatę, a wraz z nią pojawiły się tam również czajniczki zisha. Były one tak popularne, że wkrótce rozpoczęto produkcję ich miejscowych imitacji stworzonych przez (zm. 1708) w Delftach (ok. 1675), w Stafford (ok. 1690) oraz Böttgera w Miśni (ok. 1710).

Ogólny kryzys w jaki popadł chiński przemysł ceramiczny pod koniec epoki Qing dotknął również Yixing, gdzie zwrócono się ku innym rodzajom działalności, tracąc zarówno zasoby ludzkie, jak i znajomość technologii. Jednak począwszy od lat 50. XX wieku w Yixing kontynuuje się produkcję tradycyjnej ceramiki, która cieszy się wysokim poważaniem zarówno w samych Chinach, jak i wśród jej zagranicznych nabywców w Japonii i na Zachodzie.

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Ceramika chińska Kategoria:Kamionka Kategoria:Jiangsu