Jadwiga Plucińska z domu Winiarz (ur. 18 listopada 1908 w Wiedniu, zm. 4 listopada 1999 w Warszawie) – polska reżyserka i scenarzystka filmów dokumentalnych, aktywna zawodowo w latach 1946–1959, związana z powojenną kinematografią i produkcją dla Polskiej Kroniki Filmowej.
Życiorys i działalność Córka oficera Armii Austro-Węgier. Po 1918 przeprowadziła się do Poznania. Studiowała przez dwa lata na Uniwersytecie Poznańskim, po czym podjęła kształcenie w Studiu Teatralnym Nuny Młodziejowskiej-Szczurkiewiczowej. W 1930 zdała egzamin aktorski. Przed II wojną światową związana była z działalnością artystyczną, m.in. jako aktorka teatralna. W okresie okupacji współpracowała z Organizacją Socjalistyczno-Niepodległościową „Wolność”, Związkiem Walki Zbrojnej oraz Armią Krajową. Za ich zgodą pracowała jako sekretarka w warszawskim biurze niemieckiej kroniki filmowej Die Deutsche Wochenschau, co było możliwe dzięki znajomości niemieckiego. Z pracy wynosiła fragmenty filmów propagandowych, które trafiały do rządu londyńskiego.
Po 1945 rozpoczęła działalność w polskiej kinematografii dokumentalnej, realizując filmy oraz materiały dla Polskiej Kroniki Filmowej. Jej twórczość koncentrowała się na tematyce odbudowy kraju, przemian społecznych oraz życia codziennego w Polsce powojennej, zwłaszcza na tzw. Ziemiach Odzyskanych, czy w czasie październikowej odwilży.
W 1949 była przez pięć miesięcy aresztowana pod zarzutem współpracy z niemieckimi władzami okupacyjnymi. 11 sierpnia 1959 została aresztowana pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Stanów Zjednoczonych i skazana na 7 lat więzienia. W wyniku amnestii została warunkowo zwolniona 11 listopada 1964. Wydarzenia te przerwały jej karierę zawodową i przyczyniły się do marginalizacji jej dorobku w historii polskiego filmu. W późniejszym okresie pracowała jako sekretarka w Pałacu Młodzieży w Warszawie.
W latach 1936–1938 jej mężem był Michał Pluciński. Pochowana na Cmentarzu Górczyńskim w Poznaniu.
Twórczość Jadwiga Plucińska wyreżyserowała kilkanaście filmów dokumentalnych i reportaży filmowych. Jej dorobek obejmuje głównie krótkie formy realizowane w ramach państwowego systemu produkcji filmowej. Jej twórczość miała charakter kronikarski i edukacyjny, ukazując proces odbudowy kraju oraz zmiany zachodzące w życiu społecznym i gospodarczym Polski po II wojnie światowej.
Filmy Plucińskiej wpisywały się w nurt powojennego dokumentu, łączącego funkcję informacyjną z elementami propagandowymi. Reżyserka koncentrowała się na obserwacji rzeczywistości i przedstawianiu przemian społecznych, wykorzystując typowe dla epoki środki wyrazu.
Mimo że jej działalność została przerwana z przyczyn politycznych, współczesne badania nad historią kina dokumentalnego przywracają jej miejsce wśród twórców współkształtujących powojenną polską dokumentalistykę.
Filmografia Reżyseria Na podstawie wymienionych źródeł: Magazyn dolnośląski (1959) Wrocław 1959 (1959) Noc minęła spokojnie (1958) Piękno na co dzień (1957) Teatr dla mas (1957) Wszyscy na start (1951) Jedna z wielu (1950) Nasz dom (1949) Osada nad Nysą (1948) Ratujcie nasze dzieci (1948) W dworach i pałacach (1948) Wrocław miasto studentów (1947) Byliśmy na wczasach (1946) Budujemy Warszawę (1945) − asystentka reżysera
Scenariusz Na podstawie wymienionych źródeł: Na przykład Kołobrzeg (1958) Wieczna Ewa (1958) Piękno na co dzień (1957) Teatr dla mas (1957) Nasz dom (1949) Osada nad Nysą (1948) Ratujcie nasze dzieci (1948) W dworach i pałacach (1948) Wrocław miasto studentów (1947)
Produkcja Na podstawie wymienionych źródeł: Odrą do Bałtyku (1946)
Przypisy
Bibliografia
Misiak, Anna, When Politics Tipped the Scales: Locating Polish Documentary Films from the 1940s, Historical Journal of Film, Radio and Television (2018), . Aresztowanie reż. Jadwigi Plucińskiej, Film, no. 35 (31 August 1959): 2. Wyrok w sprawie Jadwigi Plucińskiej, Film, nos. 51–52 (20–27 December 1959): 2. Misiak, Anna, Women & Film Under Communism: A Report from the Archive, 2017, . Szymański, Karol, The Film Director Who Was a Spy. Jadwiga Plucińska (1908–1999): A Forgotten Pioneer of Polish Documentary Film, Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej 59, no. 3 (2025): 77–86, .
Linki zewnętrzne
Jadwiga Plucińska w bazie SFP
Kategoria:Ludzie urodzeni w Wiedniu Kategoria:Ludzie związani z Warszawą Kategoria:Pochowani na cmentarzu Górczyńskim w Poznaniu Kategoria:Polscy reżyserzy filmów dokumentalnych Kategoria:Polscy scenarzyści Kategoria:Polskie aktorki teatralne Kategoria:Urodzeni w 1908 Kategoria:Więźniowie polityczni w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej 1957–1989 Kategoria:Zmarli w 1999