Kajocy

Kajocy – grupa ludności polskiej zamieszkująca kilkanaście wsi na północ od Przysuchy w zachodniej części Radomskiego. Z racji znacznej odrębności ich muzyki ludowej, obszar ich zamieszkania stanowi osobny mikroregion wyróżniany przede wszystkim przez etnomuzykologów. Pod względem wielu innych cech kultury ludowej Kajocy stanowią jedną całość wraz z resztą ludności Radomskiego, jednak charakteryzowali się dłuższym jej zachowaniem, co samo w sobie było odczuwane jako cecha odrębna.

Odrębność muzyki kajockiej została zapoczątkowana przez rodzinę Kędzierskich ze Rdzuchowa, której początki aktywności muzycznej sięgają pierwszej połowy XIX wieku. Dalej podtrzymali ją ich uczniowie. O ile mieszkańcy ościennych regionów mówili o bardziej zachowawczych obyczajach Kajoków z lekceważeniem, do ich dorobku muzycznego odnoszono się z podziwem, m.in. ze względu na wysoki poziom trudności. Ich muzyka jest opisywana jako niezwykle ekpresyjna, transowa, przez okoliczną ludność nazywana była kajockimi wygibusami.

Głównym badaczem mikroregionu kajockiego jest malarz, etnograf i pisarz Andrzej Bieńkowski, który dokumentował jego muzykę od 1980 roku w ramach własnych, pozainstytucjonalnych badań.

Nazwa Nazwa Kajocy pochodzi od częstego użycia zaimka pytającego kaj ('gdzie') w miejscowej gwarze, zaliczanej do gwar pogranicza Mazowsza. Jest egzonimem nadanym mieszkańcom tego obszaru przez grupy sąsiednie i w XX wieku nie miała odzwierciedlenia w tożsamości ludności kajockiej. W latach 70. miejscowa młodzież odbierała to określenie nawet jako lekceważące, gdyż podkreślało ono tradycyjny charakter wsi.

Nazwę tę po raz pierwszy udokumentował Andrzej Bieńkowski, który zetknął się z nią w 1979 roku w Radomskiem:

Zasięg terytorialny Mikroregion Kajoków obejmuje kilkanaście wsi na północ od Przysuchy. Wśród muzykantów kajockich wymienia się Jana Bogusza z Kamiennej Woli, Józefa Zarasia z Nieznamierowic, Stanisława Piejaka z Sadów, Jana Gacę z Przystałowic Małych, Józefa Papisa z Przystałowic Dużych oraz Józefa Kędzierskiego z Rdzuchowa.

Kultura

Muzyka Styl wyróżniający Kajoków spośród sąsiednich grup został zapoczątkowany przez rodzinę Kędzierskich z Rdzuchowa. Jego cechy są widoczne już w nagraniach Wojciecha Dziuby z Kłonnej urodzonego w 1869.

Muzyka kajocka wyróżnia się szczególną ekspresją muzyki instrumentalnej, jak i towarzyszących jej przyśpiewek wykonywanych przez tancerzy. Jako cechę gry kajockiej wskazuje się także bogatą, zmienną artykulację, widoczną m.in. w tempie rubato oraz bogatej ornamentyce zapętlanych fraz. Jak w muzyce wiejskiej, duża jest improwizacyjność.

Do typowych form tanecznych należą oberek i mazurek. Tradycyjna kapela kajocka składa się ze skrzypiec, basów (zwykle czterostrunowych) oraz bębna. W latach 20. XX wieku upowszechniła się również harmonia trzyrzędowa.

Ubiór Pod względem tradycyjnego ubioru ludowego Elżbieta Piskorz-Branekova zaliczyła obszar zamieszkania Kajoków do Radomskiego. O ile Radomskie charakteryzuje się stosunkowo wczesnym zanikiem odzieży tradycyjnej, którą już w okresie międzywojennym zastąpiono tańszą i zdaniem mieszkańców bardziej elegancką odzieżą fabryczną, według relacji mieszkańców spisanych przez Bieńkowskiego, Kajocy na dłużej pozostali przy ubiorze dawniejszym, m.in. sagatowych spodniach i ludowych spódnicach usztywnianych na dole drutem.

Przypisy

Linki zewnętrzne Nagranie kapeli Józefa Papisa oraz Piotra Gacy z 1985 Przykłady muzyki kajockiej z nagrań terenowych Bieńkowskiego w albumie Kajocy. Wokół Kędzierskich

Kategoria:Grupy etnograficzne Polski Kategoria:Małopolska Kategoria:Województwo mazowieckie