Tadeusz Marian Arecki (ur. 30 maja 1923 w Przemyślu Zasaniu, zm. 8 czerwca 1990 we Wrocławiu) – polski inżynier budowlany, uczestnik konspiracji w czasie II wojny światowej, kurier górski, więzień niemieckich obozów koncentracyjnych oraz autor wspomnień i malarz.
Życiorys Pochodzenie i młodość Urodził się w rodzinie nauczycielskiej jako syn Stefanii z Hippmannów (1892–1956), pochodzącej z rodziny o tradycjach powstańczych oraz dr. Józefa Areckiego (1884–1940), działacza niepodległościowego, absolwenta Uniwersytetu Lwowskiego, dyrektora Wyższej Szkoły Miasta Lublińca (Gimnazjum Męskiego im. A. Mickiewicza), uczestnika I wojny światowej, zaangażowanego w Plebiscyt na Górnym Śląsku oraz współpracownika Wojciecha Korfantego. Ojciec był również prezesem Akcji Katolickiej w Krynicy oraz twórcą prywatnego gimnazjumKapelania, ekspozytura i parafia rzymsko-katolicka w Krynicy-Zdroju 1827-1953, Tuchów 2007, ks. Kazimierz Talarek, s. 214..
W 1925 roku Józef przeniósł się do Lublińca. Tam też dorastał mały Tadek, rozpoczynając naukę w tutejszej szkole powszechnej. W 1933 roku przyjął pierwszą Komunię Świętą. Po latach spędzonych na Śląsku Areccy przenieśli się do Krynicy – rodzinnego miasta Stefanii. To właśnie w tym uzdrowisku, na początku lat 30., rodzice wybudowali willę „Providentia” (Opatrzność Boża), w której Tadeusz kontynuował swoje wychowanie.
W rodzinie kultywowano tradycje patriotyczne. Jego wujami byli: Franciszek Hippmann (1883–1956) – członek Komisji Zdrojowej w Krynicy, legionista oraz uczestnik wszystkich wojen w latach 1914–1920, w tym polsko-bolszewickiej, Wiktor Hippmann (1887–1977) – nauczyciel i oficer Wojska Polskiegohttps://rhus-20.man.poznan.pl/Content/3551/0014_oficerowie_wojsk_taborowych.pdf s. 396., kuzynem: Franciszek Jodłowski (1891-1940) – członek Komisji Zdrojowej (sekretarz) i KTH, oficer WP zamordowany w Katyniuhttps://sbc.nowysacz.pl/Content/1766/PDF/Kry_Zdr-Nr_4~5(163~164)_06_2010.pdf s. 3.https://sbc.nowysacz.pl/Content/2611/PDF/1994_Kr_Zdr_nr_2-3.pdf s. 3.
Dziadek, Franciszek Hippmann senior (1842–1923), był powstańcem styczniowym.
Uczył się w Państwowym Gimnazjum i Liceum im. J. Długosza w Nowym Sączu. Był harcerzem, członkiem KTH, MKS Beskidhttps://sbc.nowysacz.pl/Content/1112/PDF/ZewGor.nr48.15.marz.1939.pdf s. 19 i KS Jaworzyna oraz pilotem szybowcowym (kurs w Tęgoborzy). Maturę zdał po wojnie, w 1946 r., w Liceum w Krynicy (tzw. „jedynce”)Arecki, Tadeusz Marian, Piekielne lata. Wstrząsające wspomnienia więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kraków: Wydawnictwo Miles, 2025, s. 339..
II wojna światowa Podczas okupacji niemieckiej, podobnie jak cała jego rodzinaArecki, Tadeusz Marian, Piekielne lata. Wstrząsające wspomnienia więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kraków: Wydawnictwo Miles, 2025, s. 120., zaangażował się w pomoc Żydom oraz działalność konspiracyjną. Prawdopodobnie należał do Polskiej Organizacji Orła Białego „Resurectio” (później włączonej do ZWZ) lub innej struktury zajmującej się przerzutem uchodźców przez Słowację i Węgry do Wojska Polskiego na Zachodzie. Działaniami tej grupy kierował major "Siwy"Arecki, Tadeusz Marian, Piekielne lata. Wstrząsające wspomnienia więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kraków: Wydawnictwo Miles, 2025, s. 89. czyli Franciszek Żak.
Był kurierem górskim, przeprowadzającym polskich wojskowych i oficjeli przez granicę oraz ŻydówArecki, Tadeusz Marian, Piekielne lata. Wstrząsające wspomnienia więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kraków: Wydawnictwo Miles, 2025, s. 121..
Do jego najważniejszych dokonań należała ewakuacja zaprzyjaźnionych osób: płk. Maksymiliana "Milana" Marszałka, "kumpla" Henryka Cyrana, syna dyrektora szpitala (obaj pochodzący z Lublińca) oraz wyznania mojżeszowego: Dawida Finka i Bena Silbersteina, kolegów ze szkół, kryniczanArecki, Tadeusz Marian, Piekielne lata. Wstrząsające wspomnienia więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kraków: Wydawnictwo Miles, 2025, s. 121.. Wcześniej w domu rodzinnym ukrywano małą Ewę, córkę żydowskich aptekarzy z Krynicy – Józefa i Heleny ReichensteinówArecki, Tadeusz Marian, Piekielne lata. Wstrząsające wspomnienia więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kraków: Wydawnictwo Miles, 2025, s. 38-40.. Później (od 1940) była przetrzymywana przez rodzinę łemkowską w pobliskiej Mochnaczce, gdzie opiekowali się nią Stefa i Władek Kryniccy - dawniej pracujący w willi „Prowidencja”. Tutaj także przebywał szwagier Tadeusza, dr Jakub Mendler (1899-1944), światowej sławy okulista z Nowego Sącza. Przeszedł on na katolicyzm pod wpływem swej żony Marii Jodłowskiej (1910-1981)Arecki, Tadeusz Marian, Piekielne lata. Wstrząsające wspomnienia więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kraków: Wydawnictwo Miles, 2025, s. 85..
Trzeba pamiętać, że za pomoc Żydom, tylko na terenie Polski, groziła kara śmierci całej rodzinie pomagającegoArecki, Tadeusz Marian, Piekielne lata. Wstrząsające wspomnienia więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kraków: Wydawnictwo Miles, 2025, s. 13.Arecki, Tadeusz Marian, Piekielne lata. Wstrząsające wspomnienia więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kraków: Wydawnictwo Miles, 2025, s. 118..
Tadeusz został aresztowany 3 maja 1940 r. w Krynicy wraz z grupą młodzieży w pensjonacie "Esplanada", w ramach niemieckiej Akcji AB. Miał wówczas 16 lat. 4 maja osadzono go w więzieniu w Nowym Sączu, gdzie podczas brutalnych przesłuchań wyrwano mu wszystkie paznokcie u rąk. W nocy z 8 na 9 maja został przewieziony do TarnowaArecki, Tadeusz Marian, Piekielne lata. Wstrząsające wspomnienia więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kraków: Wydawnictwo Miles, 2025, s. 206..
14 czerwca 1940 r. trafił w pierwszym transporcie więźniów do KL Auschwitz (numer obozowy 409)https://www.auschwitz.org/gfx/auschwitz/userfiles/_public/2020_news/lista_wiezniow_i_transportu_polakow_do_auschwitz_14_czerwca_1940.pdf., jako jeden z najmłodszych. PracowałArecki, Tadeusz Marian, Piekielne lata. Wstrząsające wspomnienia więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kraków: Wydawnictwo Miles, 2025, s 344.: w ślusarni (1940), w świniarni (1941), w komandach Buna budujących zakłady IG Farben (1942), w magazynie żywnościowym (1943).
Był poddawany pseudomedycznym eksperymentom.
13 marca 1943 r. został przeniesiony do KL Neuengamme, w Sylwestra 1944 r. do podobozu Hannover-Stöcken, a 9 kwietnia 1945 r. w "marszu śmierci" do KL Bergen-Belsen (wszędzie numer obozowy 17916).
Wyzwolenia doczekał w połowie kwietnia 1945 r.
Rekonwalescencję po pobycie w obozach przechodził w Bardowick. Tam wziął ślub z poznaną podczas marszu śmierci Genowefą Brzezińską oraz był świadkiem likwidacji Bronisława KamińskiegoWyrok śmierci został zatwierdzony przez Polski Sąd Samorządowy, natomiast egzekucji dokonał niejaki major Jany (brytyjski XXX Korpus?). Arecki, Tadeusz Marian, Piekielne lata. Wstrząsające wspomnienia więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kraków: Wydawnictwo Miles, 2025, s. 327..
Działalność po wojnie Po wojnie ukończył studia na Politechnice Śląskiej i został inżynierem budownictwahttps://delibra.bg.polsl.pl/Content/25032/BCPS_28510_1957_Politechnika-Slaska-.pdf s. 249..
Był praktykującym katolikiemArecki, Tadeusz Marian, Piekielne lata. Wstrząsające wspomnienia więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kraków: Wydawnictwo Miles, 2025, s. 14. i nie należał do PZPR, co ograniczało jego możliwości pracy w Polsce i skłaniało do działalności zawodowej za granicą.
Brał udział w realizacji inwestycji budowlanych w Iranie (1959-60), Ghanie (1962-7) i Libii (1972), gdzie budował m.in. cukrownie, mosty i drogi. Odwiedzał też wiele innych krajów jako rzeczoznawca i inspektor budowlany - Niemcy i NRD (1969-71), CSRS (1969) oraz Szwecję (1970). Karierę zagraniczną zakończyła jego podróż do Libii, skąd emigrował do Stanów Zjednoczonych (1973).
W Polsce pełnił funkcję zastępcy dyrektora przedsiębiorstwa Budimex (od 1968 do lat 70.) oraz uczestniczył w budowie hut: Łabędy (1950-1), Kościuszko (1951-2), Częstochowa (1952-6), Warszawa (1956-9 oraz 1960-2).
Posiadał wiele odznaczeńhttps://monitorpolski.gov.pl/M1954031045901.pdf. i patentów.
Przez blisko dwie dekady (od ok. 1956 roku do lat 70.) był mieszkańcem warszawskich Bielan, co wiązało się z jego pracą przy budowie i rozwoju Huty Warszawa.
Twórczość i działalność artystyczna Był malarzem, uczniem Bolesława Barbackiego.
Występował w programach telewizyjnych prowadzonych przez Irenę Dziedzic oraz Bronisława Wiernika (twórcy Polskiej Kroniki Filmowej). Materiały te nie zachowały się. Był bohaterem książek tego drugiego twórcy. Także jeden z rozdziałów publikacji Bogdana Suchowiaka jest poświęcony Tadeuszowi Areckiemu oraz wspomina o nim sławny kryniczanin Stefan PółchlopekZygmunt Zonik, Alert trwał 5 lat, Warszawa, 1989, s. 291. Opisuje go jako jednego z trójki członków ZWZ (?). Oprócz Półchłopka należeli do niej: Kazimierz Żerlikowski (jego syn Zbigniew walczył później pod Monte Cassino i został wspomniany przez Melchiora Wańkowicza) oraz Bronisław Birtus, który dołączył po aresztowaniu Areckiego..
Autor: Piekielne lata, Pamiętniki Inżynierów (rozdział: Made in Poland) – z tego rozdziału w latach 70. wybrano fragment jako lekturę obowiązkową w szkołach, nadając mu tytuł Polacy budują w IranieKsiążka życiu pomaga VI 1970 s. 293..
Emigracja i śmierć W latach 70. wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie osiedlił się w Pensylwanii.
Zmarł 8 czerwca 1990 r. we Wrocławiu podczas powrotu do Polski. Został tam pochowany.
Rodzina Tadeusz Arecki ożenił się w 1945 roku z Polką urodzoną we Francji i więźniarką Genowefą Brzezińską (1928-2008). Mieli dwoje dzieci: Janusza Józefa (1946–2013), ur. w Krynicy, oraz Lilianę Danutę (ur. 1951 w Gliwicach). mały|Ślub Tadeusza Areckiego i Genowefy Brzezińskiej – Niemcy – 28.10.1945 (Bardowick)
Publikacje Piekielne lata (2025)Arecki, Tadeusz Marian, Piekielne lata. Wstrząsające wspomnienia więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kraków: Wydawnictwo Miles, 2025. Pamiętniki Inżynierów (1966)
Przypisy
Bibliografia Arecki, Tadeusz Marian, Piekielne lata. Wstrząsające wspomnienia więźnia z pierwszego transportu do KL Auschwitz, Kraków: Wydawnictwo Miles, 2025. Arecki, Tadeusz Marian, „Made in Poland”, w: Pamiętniki Inżynierów, Warszawa, 1966.
Kategoria:Polscy inżynierowie budownictwa Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Więźniowie KL Neuengamme Kategoria:Więźniowie KL Bergen-Belsen Kategoria:Urodzeni w 1923 Kategoria:Zmarli w 1990 Kategoria:Ludzie urodzeni w Przemyślu Kategoria:Pochowani we Wrocławiu