Piotrków 1939 – polska gra strategiczna. Wydana jako planszowa gra strategiczna przez KMGS i Wydawnictwo Mag w 1994 i jako komputerowa gra strategiczna dla platformy IBM PC przez IPS Computer Group w 1995 roku. Gra planszowa była wznowiona przez wydawnictwo Taktyka i Strategia w latach 2004 i 2021.
Gra przedstawia działania wojenne na terenie Polski podczas wydarzeń września 1939 roku, specyficznie, tytułową bitwę pod Piotrkowem (Trybunalskim) i powiązane teatry walk.
Gra planszowa
Produkcja Wersja planszowa doczekała się trzech edycji. Pierwsza edycja ukazała się w 1994 (wydawcą był KlanW instrukcji gry na każdej stronie jest napisane wytłuszczoną czcionką "Klan Miłośników Gier Strategicznych". lub Klub Miłośników Gier Strategicznych (KMGS) i Wydawnictwo Mag), druga w 2004 (Heksagon/Taktyka i Strategia), a trzecia w 2021 (Taktyka i Strategia). Projektantem gry planszowej jest Wojciech Zalewski, miał też wkład w wersję komputerową (podziękowanie); przy czym gra znaczącą opiera się na zasadach starszej gry Bzura 1939 z 1992, której zasady tworzył Michał Rakowski (sam Zalewski natomiast w 1994 opisał zasady gry jako „w dużej mierze kompatybilne z Battle 1943-1945”). Zasady gry, a także strona graficzna, uległy pewnym zmianom pomiędzy edycjami.
W 2011 grę nazwano „największą (pod względem powierzchni zajmowanej przez planszę) pozycją tego typu w Polsce”.
Rozgrywka Gra planszowa Piotrków 1939 jest heksagonalną grą wojenną, w której jednostki reprezentowane są przez żetony rozmieszczane na mapie podzielonej na pola odpowiadające kilku kilometrom terenu. Skala gry różni się w zależności od edycji, jednak zasadniczo opiera się na poziomie batalionów i pułków, przy czym jednostki pancerne przedstawiane są w mniejszej skali (kompanii lub batalionów).
Rozgrywka toczy się w turach odpowiadających określonemu przedziałowi czasu, przy czym w starszej wersji etap odpowiada około 8 godzinom, a w nowszej jednej dobie. System ruchu oparty jest na punktach ruchu, a koszt poruszania się zależy od terenu oraz wykorzystania infrastruktury, takiej jak drogi czy linie kolejowe. Jednostki wywierają strefy kontroli ograniczające ruch przeciwnika, choć ich działanie może być modyfikowane przez teren, np. obszary leśne. Walka rozstrzygana jest na podstawie porównania siły jednostek i może prowadzić do wycofania, strat lub utrzymania pozycji, przy czym w różnych edycjach zastosowano odmienne modele rozstrzygania starć.
W pierwszej wersji gry stosowano system kart walki pozwalający wybierać między atakiem, obroną i odwrotem, natomiast w drugiej edycji wprowadzono rozwiązania systemu W-39, w którym obrońca może wybierać między wycofaniem a poniesieniem strat. Istotnym elementem mechaniki jest możliwość wykonywania odwrotu oraz kontrataków, które odgrywają ważną rolę w symulacji działań manewrowych podczas kampanii wrześniowej.
Gra dąży do odwzorowania realiów historycznych poprzez uwzględnienie struktury jednostek, ich rozmieszczenia oraz ograniczeń operacyjnych wynikających z sytuacji strategicznej.
Pierwsza edycja gry zawiera trzy scenariusze:
Scenariusz 1 Atak XVI KPanc. na Piotrków Trybunalski i Tomaszów Mazowiecki. Symuluje on walki północnego zgrupowania Armii „Prusy” (13 Dywizja Piechoty, 19 Dywizja Piechoty, 29 Dywizja Piechoty, Wileńska Brygada Kawalerii), wraz z elementami 36 Dywizji Piechoty Rezerwowej oraz grupy pułkownika Czyżewskiego, Wołyńskiej Brygady Kawalerii, dwóch batalionów czołgów i dwóch pociągów pancernych, z siłami niemieckiego XVI Korpusu Pancernego (1 Dywizja Pancerna i 4 Dywizja Pancerna oraz 14 Dywizja Piechoty i 31 Dywizja Piechoty). Scenariusz rozpoczyna się w nocy 4 września i trwa do 9 września. Scenariusz 2 Działania obronne armii „Łódź” to walki z jednej strony polskiej 2 Dywizji Piechoty Legionów (bez 2 Pułku Piechoty Legionów i III dywizjonu 2 Pułku Artylerii Lekkiej), 10 Dywizji Piechoty, 28 Dywizji Piechoty i 30 Dywizji Piechoty oraz Kresowa Brygada Kawalerii, wraz z oddziałami wydzielonymi, z wojskami niemieckimi: 10 Dywizja Piechoty, 17 Dywizja Piechoty, 18 Dywizja Piechoty, 19 Dywizja Piechoty, 24 Dywizja Piechoty, 1 Dywizja Lekka, 13 Dywizja Zmotoryzowana oraz pułkiem zmotoryzowanym Leibstandarte SS Adolf Hitler, a także jednostkami korpuśnymi X Korpusu Armijnego, XI Korpusu Armijnego i XIII Korpusu Armijnego oraz XIV Korpusu Zmotoryzowanego, a także siłami 8 Armii i 10 Armii. Scenariusz rozpoczyna się w nocy 4 września i trwa do 9 września. Scenariusz 3 Działania obronne armii „Łódź” i północnego zgrupowania armii „Prusy” stanowi połączenie scenariuszy 1 i 2.
Duga edycja także zawiera trzy scenariusze, ale zmodyfikowane:
Scenariusz 1 Granica ukazuje walki Armii „Łódź” i „Prusy”, toczone od granicy państwa aż do bitwy pod Tomaszowem Mazowieckim. Trwa od 1 do 15 września. Scenariusz 2 Główna linia oporu różni się od scenariusza 1 tym, że zaczyna się 4 września. Podobnie jak scenariusz 1 trwa do 15 września. Scenariusz 3 Wczesna mobilizacja jest historią alternatywną: zakłada przeprowadzenie przez Wojsko Polskie powszechnej mobilizacji już w połowie sierpnia. W scenariuszu tym Polacy będą zatem od razu dysponowali wszystkimi dostępnymi im siłami, które historycznie ściągano i mobilizowano dopiero w trakcie bitwy. Scenariusz trwa od 1 do 15 września. Pierwsze dwie edycje były przeznaczone dla dwóch graczy, trzecia edycja dopuszcza czterech graczy.
Odbiór W serwisie BoardGameGeek gry są oceniane na 5.5 (edycja z 1994), 7.1 (2004) i 7.5 (2021).
Gra komputerowa
Produkcja Gra jest drugim tytułem opracowanym przez polskie studio The Swords, została wydana przez IPS Computer Group w 1995 roku. Tytuł stanowi drugą część serii The Swords i IPS-u Wielkie Bitwy Historii (po Ardenach) oraz pierwszą planowanego cyklu Kampania Wrześniowa. Cykl Kampania Wrześniowa obejmować miał pięć bitew: Piotrków, Pomorze, Mławę, Karpaty oraz finałową bitwę rozgrywaną po przekroczeniu dużych rzek, której przebieg zależy od wyników wcześniejszych scenariuszy.
Rozgrywka Rozgrywka polega na dowodzeniu jednostkami wojskowymi w trakcie działań wojennych, przy czym dowodzenie odbywa się na poziomie batalionu, szwadronu i baterii. Gra umożliwia prowadzenie działań w warunkach odwzorowujących realia historyczne, w tym rozmieszczenie wojsk oraz przebieg operacji wojskowych. Gracz wciela się w dowódcę jednej ze stron konfliktu i wydaje rozkazy jednostkom takim jak piechota, artyleria czy oddziały pancerne. Standardową jednostką w grze jest batalion, choć występują również większe formacje, których nie można dzielić.
W programie dostępne są trzy scenariusze, podobnie jak w wersji planszowej: „Bitwa o Piotrków”, „Obrona Armii Łódź” oraz „Droga na Warszawę”, przy czym ostatni stanowi połączenie dwóch poprzednich. Wszystkie scenariusze obejmują okres od 4 do 10 września 1939 roku.
Gra nie posiada klasycznego podziału na poziomy trudności, zamiast tego umożliwia modyfikację warunków rozgrywki poprzez zmianę parametrów takich jak zaopatrzenie, dostępność lotnictwa, widoczność przeciwnika czy ograniczenia wynikające z historycznych rozkazów. Symulacja pola walki uwzględnia nie tylko liczebność i uzbrojenie jednostek, lecz także morale, zmęczenie oraz poziom zaopatrzenia. Wpływ na działania mają również elementy środowiskowe, takie jak rzeki i bagna, które ograniczają ruch wojsk.
Gra umożliwia wykonywanie działań takich jak przemieszczanie oddziałów, ostrzał przeciwnika, okopywanie się, niszczenie infrastruktury (np. mostów) oraz wykorzystanie lotnictwa. Interfejs użytkownika oparty jest na systemie ikon i umożliwia zarządzanie jednostkami oraz uzyskiwanie informacji o sytuacji na polu walki. Rozgrywka polega na wydawaniu rozkazów kolejnym jednostkom wskazywanym przez komputer, a nie wybieranym swobodnie przez gracza.
Odbiór W recenzji opublikowanej w czasopiśmie „Świat Gier Komputerowych” recenzent ocenił tytuł pozytywnie, wskazując na wysoki poziom realizmu historycznego oraz rozbudowany model dowodzenia. Docenił również inteligencję komputerowego przeciwnika oraz poprawnie zaprojektowany interfejs. Według recenzenta, interfejs użytkownika został zaprojektowany jako prosty i intuicyjny, co ułatwia obsługę gry, a komputerowy przeciwnik wykazuje stosunkowo wysoki poziom zaawansowania. Jednocześnie recenzent skrytykował oprawę graficzną, uznając ją za niewystarczającą, a także niewystarczające informacje przeciwnych jednostkach. Według Matczyńskiego w grze szwankuje także odwzorowanie współdziałania różnych rodzajów broni. Pomimo tych wad produkcję uznał za jedną z lepszych gier strategicznych dostępnych na polskim rynku, przyznając jej ocenę 85%.
W recenzji magazynu „Top Secret” recenzent (Dariusz Michalski) zwrócił uwagę na imponujące jak na polskie warunki tego czasu dodatki w pudełku, takie jak kredowa mapa terenu walk. W samej grze docenił rozbudowane opcje konfiguracyjne, umożliwiające dostosowanie warunków rozgrywki, i system walki, który uznał za ulepszoną wersję gry planszowej; elementy te uznał za udanie inspirowane serią . Skrytykował jednak niedostatki oprawy graficznej w porównaniu z zachodnimi produkcjami (brak palety 256 kolorów) i wyraził nadzieję, że kolejna produkcja The Swords będzię wykorzystywała paletę SVGA.
W recenzji opublikowanej w magazynie „Secret Service” recenzent (Paweł Jankowski) docenił próbę odwzorowania wydarzeń II wojny światowej z perspektywy polskiej oraz stosunkowo rozbudowany model symulacji uwzględniający różne czynniki pola walki, takie jak morale, zmęczenie i zaopatrzenie. Pozytywnie ocenił także inteligencję komputerowego przeciwnika, który nie popełniał poważnych błędów. Krytyce poddano jednak brak realizmu taktycznego oraz uproszczenia w modelu walki, przez co według recenzenta gra nie dorównuje zachodnim produkcjom strategicznym. Recenzent zwrócił również uwagę na niewygodny system wydawania rozkazów oraz problemy z tempem rozgrywki, która wymagała długiego oczekiwania między kolejnymi turami. Negatywnie ocenił także oprawę dźwiękową, określoną jako monotonną i męczącą przy dłuższym kontakcie z grą. Mimo wskazanych wad recenzent uznał, że produkcja stanowi interesującą próbę przedstawienia działań wojennych i może być punktem wyjścia dla dalszego rozwoju serii., a w momencie premiery była najlepszą polską komputerową grą strategiczną.
Gra otrzymała także recenzję w czasopiśmie „Gambler” (10/95). Jej autor, Maciej Warzecha, uznał ją za „interaktywny podręcznik historii” a takżę „dobrze zapowiadającego się polskiego ”, znacznie lepszy od poprzedniej gry studia (Arden), choć jeszcze nie dorównujący Patriotowi czy Harpoonowi II. Grę uznał za przeznaczoną dla graczy przygotowanych na wymagającą rozgrywkę. Za najsłabszą stronę gry uznał stronę graficzną, pisząc ironiczne, że „skromny Interfejs [jest] symbolicznym przedstawieniem naszego kraju”.
Wcześni recenzenci zauważyli także znaczące problemy techniczne wynikające z braku przetestowania gry i jej za szybkie wypuszczenie na rynek, z czym powiązane były nie tylko błędy powodujące zawieszanie się gry, ale także ograniczenia czasowe w pierwszych wersjach programu, nie pozwalające na kontynuację rozgrywki po 5 września, przez co IPS musiał dostarczyć konsumentom poprawioną wersję gry.