Bell X-76 – projekt eksperymantalnego, amerykańskiego zmiennowirnikowca pionowego startu i lądowania (VTOL). Przewidywana jest budowa wersji bezzałogowej i załogowej. Maszyna została zaprojektowana przez firmę Bell Textron w ramach prowadzonego przez Agencje Zaawansowanych Projektów Badawczych Departamentu Obrony (DARPA) projektu Speed and Runway Independent Technologies (SPRINT) we współpracy z Dowództwem Operacji Specjalnych Stanów Zjednocznych (United States Special Operations Command - USSOCOM). Samolot ma łączyć w sobie możliwości pionowego staru i lądowania śmigłowca z wysoką prędkością przelotową, osiąganą dzięki napędowi odrzutowemu. Historia Geneza Cechy współczesnych śmigłowców, pozwalające im na realizacje zadania niedostępnych dla klasycznych samolotów, z drugiej jednak strony śmigłowce nie dorównają samolotom w prędkości lotu, zasięgu i osiąganym pułapie. Podczas osiągania dużych prędkości, wirnik nośny śmigłowca generuje na tyle duże opory powietrza, że tworzą one barierę uniemożliwiającą lot z wysoką prędkością. Producenci starali się obejść te ograniczenia konstruując maszyny typu Lockheed AH-56 Cheyenne, Lockheed XH-51A Compound, Sikorsky S-72, Sikorsky S-69 czy najnowszy Sikorsky X2. Jednak żadna z tych nie weszła do produkcji seryjnejLeszek A. Wieliczko, Zanim powstał S-97 Raider amerykańskie śmigłowce hybrydowe, „Lotnictwo”, nr 7 (2015), s. 90–98, . Pierwszą udaną konstrukcją łączącą w sobie cechy samolotu i śmigłowca, która weszła do produkcji seryjnej był Bell-Boeing V-22 Osprey. Z kolei 18 grudnia 2017 roku dokonano oblotu zmiennowirnikowca trzeciej generacji Bell V-280 ValorOblot V-280, „Skrzydlata Polska”, nr 1 (2018), s. 17, Pierwszy lot „Valora”, „Lotnictwo”, nr 1-2 (2018), s. 9, ISSN 1732-5323.Mark Ayton, Two minutes of magic, „Air International”, nr 2 (2018), s. 10–11, Pierwszy lot V-280 Valora, „Lotnictwo Aviation International”, nr 2 (2018), s. 4, ISSN 2450-1298. 5 grudnia 2022 roku US Army wybrało V-280 jako następcę swoich UH-60Marcin Strembski, Zwycięstwo Bella w programie FLRAA, „Lotnictwo”, nr 12 (2022), s. 8, Michał Gajzler, Bell V-280 Valor następcą Black Hawka, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 1 (2023), s. 50–53, . Obydwie konstrukcje są maszynami śmigłowymi, napędzanymi silnikami turbowałowymi, zapewniającymi napęd we wszystkich fazach lotuFight's on: JMR TD flight demonstrators preparing to fly, „Air International”, nr 12 (2017), s. 17, . Projekt 1 marca 2023 roku DARPA uruchomiła nowy program, Speed and Runway Independent Technologies (SPRINT). Jego celem jest opracowanie szybkich platform pionowego startu i lądowania, mogących lecieć z prędkością przelotową rzędu 740-835 km/h. 9 lipca 2025 roku, głównym wykonawcą projektu został firma Bell Textron. Wytórnia dysponuje bogatym doświadczeniem w zakresie budowy w zmiennowirnikowców. We współpracy z Boeingiem odpowiedzialna jest za projekt i budowę Bell-Boeing V-22 Osprey, jest również głównym wykonawcą projektu V-280Paweł Henski, Następcy śmigłowców US Army?, „Lotnictwo”, nr 4 (2014), s. 36–39, X-76:szybki i niezależny od pasa startowego, „Lotnictwo Aviation International”, nr 3 (2026), s. 5, ISSN 2450-1298.
Projekt przewiduje budowę zmiennowirnikowca w układzie zbliżonym do rozwiązań zastosowanych w V-280. X-76, bo takie oznaczenie otrzymała nowa maszyna, będzie miał silniki z wirnikami umieszczone na końcach skrzydeł. Ich praca będzie zepewaniała realizacje fazy pionowego startu i lądowani. Za lot postępowy odpowiedzialny będzie silnik odrzutowy, umieszczony w kadłubie samolotu. Podczas przechodzenia do szybkiej fazy lotu, realizowanej przez jednostkę odrzutową, łopaty wirników przestaną się obracać i zostaną złożone wzdłóż gondoli. Takie ich ustawienie w trakcie lotu zminimalizuje opór aerodynamiczny i zapewni szybki lot do przodu.
Do marca 2026 roku X-76 przeszedł krytyczną ocenę projektu. Firma rozpoczęła fazę budowy demonstratora. 9 marca 2026 roku zatwierdzono dokumentacje techniczną. X-76 przeszedł badania składanego wirnika (koncepcja stop-fold tiltrotor), zintegrowanego napędu i technologii kontroli lotu na torze testowym High Speed w Holloman Air Force Base. Testy w tunelu aerodynamicznym w National Institute for Aviation Research będącego częścią Uniwersytety Stanowego Wichita. Projekt realizowany jest we współpracy z Dowództwem Operacji Specjalnych Stanów Zjednocznych (United States Special Operations Command - USSOCOM). Zainteresowanych pozyskaniem maszyny zdolnej do operowania z przygodnych lądowisk, bez pasa startowego, a która dzięki swojej prędkości przelotowej, skraca czas na reakcje.
Przypisy
Kategoria:Zmiennowirnikowce X-76 Kategoria:Amerykańskie bezzałogowe statki powietrzne