Świecznik maryjny w Bazylice św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie – wiszący świecznik z brązu w formie żyrandola, powstały w XVI wieku, zniszczony w 1945 roku.
Historia lewo|mały|Umiejscowienie świecznika na tle świątyni Czas powstania świecznika datowany jest na lata 1500–1585. Autorem świecznika był jest gdański ludwisarz Andrzej Grottkau, natomiast znajdująca się we wnętrzu świecznika Madonna z dzieciątkiem była dziełem gdańskiego rzeźbiarza Mistrza Pawła lub kogoś z jego kręguBraniewo. Z dziejów miasta i powiatu. Praca zbiorowa, Wydawnictwo Pojezierze, Olsztyn 1973, s. 136 (autorka Kamila Wróblewska).
Konstrukcja wykonana została z mosiądzu. W środku umieszczona została podwójna drewniana figura Matki Boskiej, zamknięta ośmioramiennym, lekko owalnym obramowaniem. Taka kompozycja wpisywała się w wówczas przybierające na popularności przedstawienia maryjne. Kult Najświętszej Maryi Panny osiągnął kulminację w XV wieku, po tym jak na soborze w Bazylei po raz pierwszy przedstawiono wniosek o uchwalenie dogmatu o niepokalanym poczęciu. Przedstawienie Matki Boskiej w koronie na głowie i stojącej na półksiężycu – to typ zwany assumpta (lub assunta) – stanowiący połączenie Niewiasty Apokaliptycznej i Matki Boskiej Rodzicielki (Ap 12,1). Od kulistej konstrukcji odchodziło swobodnie wygiętych 12 ramion bocznych ozdobionych kwiatami w stylu gotyckim, na których umieszczone były świece. Na podstawie świecznika wygrawerowane zostały postacie świętych: Heleny, Katarzyny i BarbaryFranz Buchholz Führer durch die St. Katharinenkirche zu Braunsberg – Braniewo 1940, s. 28Piotr Gursztyn Braniewska fara Świętej Katarzyny. Rozdział IV – Zniszczone i zaginione wyposażenie kościoła.
W 1920 rozpoczęto elektryfikację kościoła, przy tej okazji również ten późnogotycki świecznik został przerobiony na żyrandol ze świeczkami elektrycznymi. Dokonano ingerencji w konstrukcję, m.in. obcięto kolce do mocowania świec. Wybuchła awantura, wówczas biskup Bludau zabronił dokonywania dalszych przeróbek. W tej sprawie złożył skargę także prowincjonalny konserwator zabytków w KrólewcuPiotr Gusztyn Braniewska fara Świętej Katarzyny (zarys historyczny), s. 2–3.Bericht des Konservators der Kunstdenkmäler der Provinz Ostpreussen über seine Tätigkeit in den Jahren 1920–1924 [w:] Zeitschrift für die Geschichte und Altertumskunde Ermlands, 22 Band, Heft 1–3, Braniewo 1926, s. 333 (Brachvogel). lewo|mały|233x233px|Ocalała figura Matki Bożej z dzieciątkiem W marcu 1945 podczas odwrotu żołnierze Wehrmachtu wysadzili świątynię, gdyż widoczna z daleka wieża stanowiła punkt namiarowy dla sowieckiej artylerii. Wieża po wysadzeniu spadła na nawę, niszcząc sklepienia i wnętrze. Ze świecznika ocalała figurka Najświętszej Maryi Panny. Jest ona eksponowana na wystawie stałej w Muzeum Prus Wschodnich w Lüneburgu.
O znaczeniu dzieła może świadczyć fakt, iż około roku 1893 została wykonana wierna kopia świecznika z kościoła w Braniewie i zawieszona w kościele Najświętszej Maryi Panny na zamku w Malborku (kościół ten został również zniszczony w 1945)Adolf Boetticher Die Bau- und Kunstdenkmäler der Provinz Ostpreußen. 4, Die Bau- und Kunstdenkmäler in Ermland, Królewiec 1894, s. 54Franz Buchholz Braunsberg im Wandel der Jahrhunderte: Festschrift zum 650jährigen Stadtjubiläum am 23. und 24. Juni 1934, s. 70.Przywracanie historii. Losy malborskich zbiorów po II wojnie światowej, Katalog wystawy czasowej pod redakcją Aleksandry Suciak, Muzeum Zamkowe w Malborku, 2015, s. 161.
Przypisy
Kategoria:Bazylika św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Braniewie Kategoria:Dzieła sztuki użytkowej Kategoria:Sztuka średniowiecza Kategoria:Rzeźby z XVI wieku Kategoria:Architektura gotyku w województwie warmińsko-mazurskim