Mafia rosyjska ( lub ), znana również jako bratwa (, dosł. „klika braci” lub „bractwo”) – zbiorcze określenie na różne formy przestępczości zorganizowanej działające lub wywodzące się z Rosji. W oficjalnej rosyjskiej terminologii każda z grup mafijnych może być określana mianem zorganizowanej grupy przestępczej (, w skrócie OPG). Czasami termin ten jest modyfikowany, aby dodać konkretną nazwę od miejsca działania grupy, np. Oriechowskaja OPG.
W grudniu 2009 roku Timur Łachonin, szef Narodowego Centralnego Biura Interpolu w Rosji, powiedział na temat międzynarodowych rosyjskich gangów przestępczych: „Oczywiście, za granicą dochodzi do przestępstw z udziałem naszych byłych rodaków, ale nie ma danych sugerujących istnienie zorganizowanej struktury grup przestępczych składających się z byłych Rosjan”. Inne zdanie na ten temat mają analitycy zachodni. W sierpniu 2010 roku Alain Bauer, francuski kryminolog, stwierdził, że rosyjska mafia „jest jedną z najlepiej zorganizowanych organizacji przestępczych w Europie, z quasi-wojskowym charakterem operacyjnym” w swojej działalności międzynarodowej.
Rosyjska mafia, według Marka Galeottiego, eksperta ds. współczesnej Rosji, to wysoce zorganizowana i zglobalizowana sieć przestępcza, która powstała i znacznie rozwinęła się po rozpadzie Związku Radzieckiego w latach 90. XX wieku. W tym czasie rosyjscy przestępcy dążyli do działalności w skali międzynarodowej, przewidując niestabilność polityczną i załamanie gospodarcze w Rosji. Ich działalność początkowo koncentrowała się na nielegalnym handlu towarami, takimi jak afgańska heroina, którą transportowali do Europy i sprzedawali lokalnym gangom, a nie bezpośrednio na ulicach. Z biegiem lat wielu rosyjskich gangsterów rozwinęło się w doświadczonych pośredników, współpracujących z innymi dużymi organizacjami przestępczymi, dostosowując się do lokalnych rynków i koncentrując się na świadczeniu usług, a nie na próbach kontrolowania całych terytoriów. Choć rosyjska mafia nadal koncentruje się na zysku, jej relacje z państwem ewoluowały z czasem. Rosyjski rząd wykorzystywał sieci przestępcze jako narzędzie walki geopolitycznej, przekierowując ich potencjał dla własnych interesów. Galeotti podkreśla jednak, że powiązanie między rosyjskim rządem a przestępczością zorganizowaną nie polega na bezpośredniej kontroli, lecz na pragmatyzmie, a państwo wyznaczało granice dla tych grup, okazjonalnie korzystając z ich usług. Odzwierciedla to szerszą przemianę od lat 90. XX wieku, kiedy elity polityczne i przestępczość zorganizowana były bardziej powiązane, do czasów współczesnych, gdzie państwo stara się dystansować od bezpośrednich powiązań z grupami przestępczymi, jednocześnie wykorzystując je w razie potrzeby.
Przypisy
R !