mały|Drogowskaz Iron Curtain Trail
Szlak Żelaznej Kurtyny (, ICT), znany także jako EuroVelo 13 (EV13) – długodystansowy szlak rowerowy sieci EuroVelo, poprowadzony wzdłuż przebiegu dawnej żelaznej kurtyny, od Morza Barentsa do Morza Czarnego. Według oficjalnych informacji EuroVelo trasa ma ponad 10 600 km długości. Według tych samych danych przebiega przez 20 państw, prowadzi w pobliżu trzech mórz europejskich i obejmuje 14 obiektów wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Szlak przebiega przez Norwegię, Finlandię, Rosję, Estonię, Łotwę, Litwę, Polskę, Niemcy, Czechy, Austrię, Słowację, Węgry, Słowenię, Chorwację, Serbię, Rumunię, Bułgarię, Macedonię Północną, Grecję i Turcję.
W okresie zimnej wojny żelazna kurtyna oznaczała podział Europy na komunistyczny Wschód i kapitalistyczny Zachód; w materiałach dotyczących szlaku opisywana jest jako dawna granica rozdzielająca państwa Układu Warszawskiego i państwa zachodnie. Trasa może być wykorzystywana także jako długodystansowy szlak pieszy.
Charakterystyka Wiele odcinków ICT było gotowych do 2013 roku, zwłaszcza w części centralnej, w tym na odcinku niemieckim i wzdłuż granicy czeskiej. Część odcinków, m.in. w Saksonii-Anhalt, w 2025 roku nadal miała być pozbawiona oficjalnego oznakowania trasy na drogowskazach rowerowych. EuroVelo udostępnia osobno pełny przebieg GPX szlaku, obejmujący także odcinki w rozwoju lub na etapie planowania, oraz przebieg odcinków gotowych do jazdy, oznakowanych lub certyfikowanych.
Iron Curtain Trail jest powiązany z projektem Europejskiego Zielonego Pasa. Ze względu na przebieg wzdłuż dawnych stref granicznych obejmuje również obszary przyrodnicze i krajobrazy, które przez długi czas pozostawały słabiej dostępne z powodu funkcji granicznych. W opracowaniach projektowych wyróżniano trzy główne części szlaku: część północną, o długości ponad 4127 km, prowadzącą od Morza Barentsa wzdłuż granicy fińsko-rosyjskiej i wybrzeża Bałtyku do granicy niemiecko-polskiej; część centralną, o długości 2179 km, prowadzącą przez Niemcy wzdłuż dawnej granicy między RFN i NRD, a następnie wzdłuż granic czesko-austriackiej, austriacko-słowackiej, austriacko-węgierskiej i przez Słowenię; część południową, o długości 1335 km, prowadzącą wzdłuż granic Chorwacji, Serbii, Rumunii, Bułgarii, Macedonii Północnej, Grecji i Turcji do Morza Czarnego.
Charakterystyka polskiego odcinka Polski odcinek szlaku ma charakter nadmorski i krajoznawczy. Prowadzi przez obszary wybrzeża Bałtyku, miejscowości rybackie, plaże, lasy oraz aglomerację trójmiejską. Wśród elementów dziedzictwa historycznego związanych z przebiegiem trasy wskazywana jest m.in. Stocznia Gdańska, opisywana w kontekście historii „Solidarności”. Trasa przebiega również w pobliżu obszarów przyrodniczych, m.in. Słowińskiego Parku Narodowego, oraz przez obszary .
W województwie pomorskim EuroVelo 10/13 jest rozwijane w ramach przedsięwzięcia Pomorskie Trasy Rowerowe, obejmującego także trasę EuroVelo 9 / Wiślaną Trasę Rowerową. W tym ujęciu trasy mają tworzyć ponad 600 km długodystansowych tras turystycznych z dedykowaną infrastrukturą i spójnym oznakowaniem, w tym tablicami informacyjnymi i miejscami odpoczynku dla rowerzystów. W realizacji wykorzystywane są m.in. drogi publiczne o niskim natężeniu ruchu, utwardzone drogi leśne, wały przeciwpowodziowe, drogi gruntowe i drogi miejskie.
Połączenia z innymi ważnymi szlakami Ze względu na długość i przebieg przez wiele państw Iron Curtain Trail łączy się z kilkoma innymi długodystansowymi trasami sieci EuroVelo oraz z wybranymi trasami krajowymi i regionalnymi.
EuroVelo 10 – na odcinkach nadbałtyckich EuroVelo 13 biegnie wspólnie lub w tym samym korytarzu ze Szlakiem Rowerowym Morza Bałtyckiego. W Estonii EuroVelo 10 i EuroVelo 13 biegną razem wzdłuż wybrzeża, od granicy łotewskiej do Narwy, i pokrywają się z estońską krajową trasą rowerową nr 1. W Polsce przebieg EuroVelo 13 pokrywa się w całości z EuroVelo 10, a w województwie zachodniopomorskim funkcjonuje regionalnie jako Velo Baltica. W Niemczech EuroVelo 13 biegnie wzdłuż wybrzeża Bałtyku m.in. przez Greifswald, Stralsund, Rostock, Wismar i Travemünde, czyli przez korytarz wykorzystywany również przez EuroVelo 10. EuroVelo 9 – połączenie z trasą Bałtyk–Adriatyk znajduje się w Gdańsku, który jest węzłem tras EuroVelo 9, EuroVelo 10 i EuroVelo 13. EuroVelo 9 łączy wybrzeże Bałtyku z Adriatykiem i przebiega przez Polskę, Czechy, Austrię, Słowenię, Włochy i Chorwację. – połączenie z trasą Słońca występuje w rejonie Rostocku. Niemiecki odcinek EuroVelo 13 przebiega przez Rostock, a EuroVelo 7 rozpoczyna niemiecki odcinek w porcie w Rostocku i prowadzi dalej na południe w kierunku Berlina trasą Berlin–Kopenhaga / D-Route 11. EuroVelo 4 – połączenie z trasą Europy Środkowej występuje w rejonie Chebu w Czechach. EuroVelo opisuje przykładową podróż obejmującą odcinek EuroVelo 13 z Bratysławy do Chebu oraz dalszy przejazd EuroVelo 4 z Chebu do Moguncji. EuroVelo 4 prowadzi z francuskiego Roscoff do Kijowa i w Czechach obejmuje m.in. odcinek Cheb–Karlowe Wary. – połączenia z trasą Atlantyk–Morze Czarne występują na odcinkach naddunajskich. W Bratysławie dostępne są połączenia z Dunajską Trasą Rowerową / EuroVelo 6 oraz Iron Curtain Trail / EuroVelo 13. Na granicy serbsko-rumuńskiej EuroVelo 13 częściowo pokrywa się z EuroVelo 6 w rejonie Żelaznych Wrót nad Dunajem. EuroVelo 11 – połączenie z trasą Europy Wschodniej występuje w rejonie Szegedu. EuroVelo podaje, że od Szegedu do granicy węgiersko-serbskiej EuroVelo 11 łączy się z EuroVelo 13. – w Niemczech Iron Curtain Trail funkcjonuje także jako D-Route 13 w krajowej sieci tras rowerowych.
Połączenia z innymi szlakami w Polsce Na całym polskim odcinku ICT pokrywa się z trasą EuroVelo 10, czyli Szlakiem Rowerowym Morza Bałtyckiego. W województwie zachodniopomorskim odcinek EuroVelo 10/13 funkcjonuje regionalnie jako Velo Baltica. Według serwisu rowerowego województwa zachodniopomorskiego Velo Baltica jest zachodniopomorską częścią dwóch międzynarodowych tras rowerowych: EuroVelo 10 oraz EuroVelo 13.
W Kołobrzegu EuroVelo 10 i EuroVelo 13 krzyżują się ze Starym Kolejowym Szlakiem. W województwie pomorskim EuroVelo 10/13 jest rozwijane równolegle z trasą EuroVelo 9 / Wiślaną Trasą Rowerową, a system Pomorskich Tras Rowerowych obejmuje także łączniki R9 i R10.
Znaczenie kulturowe Szlak ma charakter nie tylko turystyczny, lecz także historyczno-edukacyjny. Łączy miejsca, zabytki, muzea i pomniki związane z podziałem Europy w okresie zimnej wojny, a jego przebieg nawiązuje do dawnej granicy między państwami Układu Warszawskiego i Europy Zachodniej.
Rozwój W projekt Iron Curtain Trail zaangażowanych jest 20 państw, w tym 14 państw członkowskich Unii Europejskiej. Jednym z głównych promotorów projektu był Michael Cramer, polityk niemieckiej partii Zielonych i poseł do Parlamentu Europejskiego. W 2005 roku Parlament Europejski uznał projekt za przykład zrównoważonej mobilności i symbol ponownego zjednoczenia Europy oraz zaproponował określenie go jako trzynastej długodystansowej trasy w sieci EuroVelo.
Trasy były tworzone i dostosowywane do ruchu rowerowego przy wsparciu i finansowaniu ze środków Unii Europejskiej; wzdłuż szlaku ustawiano także oznaczenia historyczne i tablice informacyjne. Rozwój EuroVelo 13 jest wspierany m.in. przez projekt Interreg Central Europe ICTr-CE. W 2019 roku ICT został certyfikowany jako Szlak Kulturowy Rady Europy. W Niemczech odcinek szlaku funkcjonuje także jako D-Route 13 w ramach sieci Radnetz Deutschland.
Rozwój i opracowania dotyczące polskiego odcinka Sieć EuroVelo w Polsce jest opisywana jako element rozwoju turystyki regionalnej, krajowej sieci tras rowerowych i infrastruktury rowerowej, a także jako system tras powiązany ze standardami projektowymi EuroVelo.
W 2014 roku Polska Organizacja Turystyczna uczestniczyła jako współpartner projektu EuroVelo 13, którego liderem była Europejska Federacja Cyklistów. Po stronie polskiej w projekcie uczestniczyły Polska Organizacja Turystyczna oraz Pomorskie Stowarzyszenie „Wspólna Europa”, pełniące funkcję koordynatora krajowego szlaków EuroVelo Polski północnej; za szlaki położone w centralnej i południowej Polsce odpowiadała firma M&G Consulting Marketing. Zadania koordynatorów obejmowały integrację jednostek samorządu terytorialnego, opracowanie analiz i ekspertyz oraz promocję projektu zgodnie z wytycznymi EuroVelo i z uwzględnieniem prawa polskiego i europejskiego.
W latach 2023–2026 realizowany był projekt ICTr-CE dotyczący EuroVelo 13 w Europie Środkowej, od północnej Polski i Niemiec po Chorwację. Projekt był finansowany ze środków programu Interreg Europa Środkowa i obejmował 8 państw oraz ponad 3000 km trasy EuroVelo 13. Jego celem było opracowanie innowacyjnego, partycypacyjnego i zrównoważonego modelu biznesowego dla produktu turystycznego wzdłuż Szlaku Żelaznej Kurtyny.
W ramach projektu ICTr-CE opracowano również system ilościowego i jakościowego monitorowania grup docelowych EuroVelo 13. Badanie jakościowe obejmowało m.in. kraj zamieszkania i skład grupy podróżującej, środek transportu i etap podróży, czas trwania podróży, główne motywy wyjazdu, dzienne wydatki, korzystanie z usług i infrastruktury na trasie, zadowolenie z oznakowania, nawierzchni, bezpieczeństwa i udogodnień oraz znajomość marki EuroVelo 13.
ICT w Polsce W Polsce ICT przebiega przez północną część kraju, wzdłuż południowego wybrzeża Morza Bałtyckiego. Polski odcinek prowadzi od granicy polsko-niemieckiej w Świnoujściu na wyspie Uznam do granicy Polski z obwodem królewieckim Federacji Rosyjskiej pod Braniewem. Na trasie znajdują się lub są wskazywane jako miejscowości przebiegu m.in. Międzyzdroje, Kołobrzeg, Darłowo, Ustka, Łeba, Władysławowo, Gdynia, Sopot, Gdańsk, Frombork i Braniewo.
Według opracowania Polskiej Organizacji Turystycznej przebieg polskiego odcinka EuroVelo 13 pokrywa się w całości z trasą EuroVelo 10 – Szlakiem Rowerowym Morza Bałtyckiego. Trasa umożliwia również wariant przejazdu przez Krynicę Morską na Mierzei Wiślanej i przeprawę promową do Fromborka.
Zobacz też
Żelazna kurtyna EuroVelo Szlak rowerowy
Przypisy
Linki zewnętrzne EuroVelo 13: Iron Curtain Trail
Kategoria:Międzynarodowe szlaki rowerowe Kategoria:Szlaki rowerowe w Polsce Kategoria:Szlaki rowerowe w Niemczech