Jauhien Kanstancinawicz Aniszczanka (, , Jewgienij Konstantinowicz Aniszczenko; ur. 25 lub 27 października 1955 we wsi Brancawa w rejonie orszańskim, zm. 16 maja 2021) – białoruski historyk i archiwista, kandydat nauk historycznych (odpowiednik polskiego stopnia doktora), specjalizujący się w badaniach nad procesami społeczno-politycznymi na ziemiach białoruskich w okresie rozbiorów I Rzeczypospolitej i po ich zakończeniu.
Życiorys Urodził się 27 października (według innych źródeł – 25 października) 1955 roku we wsi Brancawa, w rejonie orszańskim obwodu witebskiego Białoruskiej SRR, ZSRR. Pochodził z rodziny o chłopskich korzeniach. W 1978 roku ukończył studia na Wydziale Historii Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego. W latach 1978–1979 (według innego źródła – 1978–1983) nauczał w szkołach średnich, natomiast w latach 1981–1983 (według innego źródła – 1983–1985) wykładał w Mińskim Instytucie Kultury. W latach 1986–1989 odbywał aspiranturę w Instytucie Historii Narodowej Akademii Nauk Białorusi. W 1989 roku uzyskał stopień kandydata nauk historycznych (odpowiednik polskiego stopnia doktora). Tytuł jego dysertacji kandydackiej brzmiał: Stosunki ziemskie na Wschodniej Białorusi w drugiej połowie XVIII – początku XIX w. Jego promotorem był Wasil Mialeszka. Od 1989 roku pracował w Instytucie Historii jako młodszy pracownik naukowy, następnie pracownik naukowy, a od 1993 roku starszy pracownik naukowy.
W 2004 roku obronił pracę doktorską (odpowiednik polskiej habilitacji) pt. Polityczna historia Białorusi w czasach rozbiorów Rzeczypospolitej. Dysertacja została jednak odrzucona przez Wyższą Komisję Atestacyjną Białorusi (WKA). Zdaniem Hienadzia Sahanowicza przyczyną było przedstawienie w niej Rosji w niekorzystnym świetle.
Zwolnienie z Instytutu Historii Zdaniem Jauhiena Aniszczanki władze Instytutu negatywnie odnosiły się do jego poglądów politycznych, tematyki badań oraz pryncypialnej postawy wobec swobód akademickich. Publikował także w niezależnej prasie, m.in. w czasopiśmie „ARCHE Paczatak”. Poruszał tematy niewygodne dla władz, takie jak rozpędzenie głodówki deputowanych Rady Najwyższej Białorusi w 1995 roku. W lutym 2007 roku przyczynił się (udostępniając informacje historyczne) do powstania listu protestacyjnego skierowanego do egzarchy Filareta przeciwko budowie cerkwi-pomnika ku czci Suworowa w Kobryniu. Gdy z Instytutu zwolniono Hienadzia Sahanowicza, Aniszczanka był jedynym pracownikiem, który otwarcie stanął w jego obronie.
19 lutego 2007 roku WKA uznała Aniszczankę za „nieodpowiedniego na stanowisko starszego pracownika naukowego”. Nie otrzymał możliwości przejścia na inne stanowisko ani „szansy na poprawę”. W związku z tym kilka dni później złożył podanie o zwolnienie, formalnie na własną prośbę. Jego odejście zbiegło się w czasie z falą zwolnień innych pracowników naukowych tej instytucji. Niedługo przed nim zwolniono, poza wspomnianym Sahanowiczem, także Ninę Stużyńską, Andreja Kisztymaua i Siarhieja Tarasaua.
Późniejsza praca W tym samym roku znalazł zatrudnienie jako główny pracownik naukowy w Narodowym Archiwum Historycznym Białorusi. Później, co najmniej od 2014 roku, pracował jako docent Katedry Zdrowia Publicznego i Opieki Zdrowotnej Białoruskiego Państwowego Uniwersytetu Medycznego. Zmarł 16 maja 2021 roku w wyniku choroby COVID-19.
Działalność naukowa Jauhien Aniszczanka badał procesy społeczno-polityczne na ziemiach białoruskich w okresie rozbiorów I Rzeczypospolitej oraz po ich włączeniu do Imperium Rosyjskiego (od lat 60. XVIII wieku do lat 40. XIX wieku). Był autorem ponad 400 publikacji w językach białoruskim, rosyjskim i polskim, w tym 27 książek napisanych samodzielnie, a także autorem map zamieszczanych w atlasach historycznych. Jego prace dotyczyły m.in. genealogii historycznej, kartografii, geografii i historii społeczno-ekonomicznej. Zajmował się również wyszukiwaniem oraz naukowym opracowywaniem dokumentów związanych z insurekcją kościuszkowską na ziemiach współczesnej Białorusi.
Wybrane prace bez współautorstwa
Wybrane prace we współautorstwie
Zbiory dokumentów
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Absolwenci Wydziału Historii Białoruskiego Uniwersytetu Państwowego Kategoria:Białoruscy historycy Kategoria:Nauczyciele akademiccy uczelni na Białorusi Kategoria:Urodzeni w 1955 Kategoria:Zmarli na COVID-19 na Białorusi Kategoria:Zmarli w 2021