Stara Wieś – nieistniejąca wieś powstała w średniowieczu leżąca w Wielkopolsce przy mieście Oborniki. Do pierwszej połowy XVI wieku stanowiła samodzielną miejscowość kiedy to w wyniku procesów urbanizacyjnych została wchłonięta przez miasto stając się jego przedmieściem.

Położenie W 1462 miejscowość znajdowała się na terenie Wielkopolski w województwie poznańskim w Korony Królestwa Polskiego. Leżała wraz z kościołem szpitalnym św. Ducha na południowy wschód od miasta Oborniki, na lewym brzegu rzeki Warty, przy drodze do Gołaszyna, gdzie znajdował się most oraz przeprawa promowa. W 1580 wieś odnotowana została w parafii Oborniki.

Nazwa Miejscowość istniała co najmniej od pierwszej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Po raz pierwszy w źródłach historycznych odnotowana została w łacińskim dokumencie z 1433 gdzie pod datą 1441 zapisano ją pod nazwą „Antiqua Villa”, 1436 (według zachowanej kopii z 1582) „Starawiesz”, 1462 „Starawesz”, 1478 „Starawyesz”, 1507 „Starszavyes”, 1526 „Staravyesz, Starawiess”, 1527 „Stharawyesz”, 1580 „Starawies” .

Jak uważają historycy nazwy typu „Stara Wieś” przeważnie wskazują na położenie ośrodka przedlokacyjnego czego dowodzi istnienie we wsi własnego kościóła parafialnego. Na starą metrykę Starej Wsi zwracał uwagę M. Brust, uznając, że miejscowość powstała w miejscu najstarszej osady obornickiej, zapewne pełniąc funkcje wsi służebnej.

Historia Wieś była początkowo królewszczyzną czyli własnością królów polskich zarządzanej w ich imieniu przez tenutariuszy dóbr królewskich, które to funkcje pełnił w ramach wójtostwa wójt obornicki. Urząd ten na przełomie XV–XVI wieku obejmowali Skórowie z Gaju.

Kościół św. Ducha w Starej Wsi Pierwsze wzmianki dotyczą nieistniejącego obecnie kościoła szpitalnego św. Ducha znajdującego się we wsi. Jest on poświadczony od 1356 jako leżący za miastem Oborniki na lewym brzegu rzeki Warty, na przedmieściu Obornik. Kolejne wzmianki pochodzą z 1418 i 1456 i lokują go już we wsi Stara Wieś.

Kościół ten został wybudowany przy moście na rzece Warcie pod patronatem wójtów obornickich i od 1436 był kościołem parafialnym. W 1747 z powodu zniszczeń dokonanych przez powodzie wybudowano pod tym samym wyzwaniem nową kaplicę św. Ducha w pobliskim Bogdanowie, a kościół został rozebrany.

Most i przeprawa promowa W latach 1403–1485 na rzece Warcie stał most stanowiący przedłużenie ulicy Obornickiej – obecnej ul. Armii Poznań (dawniej ul. Poznańska), który łączył miasto ze Starą Wsią oraz z drogami prowadzącymi do Szamotuł i Poznania przez Ocieszyn i Gołaszyn. Obok mostu przebiegała także przeprawa promowa. W 1403 odnotowany został most na rzece Warcie, którym szło się z Obornik do kościoła św. Ducha. W 1453 wspomniany został kościół św. Ducha przy moście pod Obornikami, a w 1485 most i prom na rzece Warcie.

Wieś Pierwsza wzmianka historyczna o wsi pochodzi z 1433 kiedy odnotowano dwa ogrody w Antiqua Villa, wsi leżącej za miastem Oborniki, po lewej stronie drogi z Obornik do Nowej Wsi. Zapis ten odnotował zwykłych mieszkańców wójtostwa pochodzących z niższych stanów społecznych. Wspomniany został opatrzny Piotr Liczko (oryg. „Lyczko, Liczko”) mieszczanin w Obornikach, który sprzedał wówczas szpitalowi św. Trójcy pod Obornikami czynsz zapisany na swym ogrodzie (łac. „ortus”) w Aantiqua Vill, położonym koło ogrodu Krzyczka. W 1487 Stara Wieś wspomniana została na przedmieściach Obornik wraz z kościołem św. Ducha. W 1539 wspomniany został kościół parafialny św. Ducha w Starej Wsi pod Obornikami. W 1577 Stara Wieś została odnotowana jako przedmieście miasta Oborniki.

W latach 1436–1539 miejscowość stanowiła własność wójta, podlegającego tenutariuszowi dóbr królewskich. W 1436 wójt uposażył kościół św. Ducha pod Obornikami trzema rolami koło Starej Wsi. Dał mu rolę leżącą na prawo od drogi z Obornik do Gołaszyna i zezwolił prepozytowi na wybudowanie tu zagród. Dał też kolejną rolę położoną na prawo od drogi z Obornik do Gołaszyna, oraz rolę pomiędzy rolami szpitalnymi a rolami Jana Otarskiego lub Ocharskiego (oryg. „Otharski”) i innych. W 1440 wójtowi podlegali zagrodnicy mieszkający na przedmieściach i w Starej Wsi. W 1452 wójt zeznał, że procesował się o rolę Straszewo, która najpewniej była jedną z darowanych ról, która należała do kościoła św. Ducha. W 1462 do wójta należało 7 zagrodników w Starej Wsi. W 1487 do wójta należało 14 ogrodów (łac. „orti”) we wsi oraz prawo patronatu kościoła św. Ducha na przedmieściach Obornik w Starej Wsi. W 1510 do wójtostwa obornickiego należały 4 łany opuszczone w Nowej Wsi, które mieszkańcy przedmieścia (łac. „suburbani”) uprawiali w zamian za czynsz. W 1539 wójt zaprezentował Jakuba Zajączkowskiego na plebana kościoła św. Ducha w Starej Wsi pod Obornikami.

Miejscowość odnotowały także zapisy podatkowe z XV–XVI wieku. W 1475 wieś znalazła się w wykazie zaległości podatkowych. W 1498 Stara Wieś miała zapłacić 14 grzywien kary z powodu nieuiszczenia podatku. W 1563 odnotowano pobór ze Starej Wsi w parafii św. Ducha pod Obornikami. W 1577 miał miejsce pobór w miejscowości odnotowanej już jako przedmieście Obornik, zapłacił go właściciel we wsi Maciej Nieżychowski z Nieżychowa i Nieżychówka w powiecie nakielskim. W 1580 pobrano podatki z części należącej do Wojciecha Radeckiego czyli Redeckiego z Redcza w powiecie gnieźnieńskim (obecnie to Recz) od 6 zagrodników i jednego komornika, a z części należącej do Macieja Nieżychowskiego od 2 zagrodników.

Stara Wieś wymieniana jest w zachowanych źródłach do roku 1678. Nie jest zaznaczona na mapie pruskiej z XVIII wieku oraz na historycznych mapach Perthéesa, Gaula, Gilly’ego. Nie pojawia się też w spisie miejscowości polskich w 1998.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Oborniki