Kaplica publiczna (kościół filialny) w Pawłowie – kościół rzymskokatolicki w Pawłowie należący administracyjnie do parafii w Chołojowie. Zbudowany w latach 1905-1914A. Dworzak, Kaplica publiczna (kościół filialny) w Pawłowie [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 453..
Historia Pawłów nie posiadał własnego kościoła a miejscowość należała od końca XV wieku najpierw do parafii w Staninie w diecezji chełmskiej, w wyniku reform józefińskich przeniesiono ją w 1775 roku do parafii w Radziechowie, a następnie od 1916 roku do nowo wydzielonej parafii w ChołojowieA. Dworzak, Kaplica publiczna (kościół filialny) w Pawłowie [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 453..
Od XVIII wieku w Pawłowie funkcjonowała niewielka kaplica w parku dworskim Komorowskich. Z biegiem czasu przestała wystarczać wiernym, więc na początku XX wieku podjęto decyzję o budowie nowej. Plac pod budowę podarował właściciel Pawłowa Roman Ujejski, a cegłę hrabia Stanisław Henryk Badeni, właściciel okolicznych dóbr. Daty budowy nowej kaplicy nie są jasneA. Dworzak, Kaplica publiczna (kościół filialny) w Pawłowie [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 454.. W Schematyzm archidiecezji lwowskiej z r. 1925 podano, że murowany kościół został wzniesiony w 1905 rokuSchematismus Archidioecesis Leopoliensis ritus latini, Leopoli 1925, s. 68.. Wszystkie inne źródła: Schematyzmy archidiecezji lwowskiej z r. 1928 i 1936Schematismus Archidioecesis Leopoliensis ritus latini, Leopoli1928, s. 68; Schematismus Archidioecesis Leopoliensis ritus latini, Leopoli 1936, s. 77., inwentarz kościoła w Pawłowie z 1938 roku oraz pamiętniki córki Roman Ujejskiego, Henryki z Ujejskich Bartmańskiej podają datę budowy jako 1914A. Dworzak, Kaplica publiczna (kościół filialny) w Pawłowie [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 454.. Najprawdopodobniej wznoszenie kaplicy rozpoczęto przed 1905, a ostatecznie ukończono w 1914 roku. Wiadomo na pewno, że uroczystej konsekracji świątyni dokonał 26 lipca 1914 biskup Władysław BandurskiA. Dworzak, Kaplica publiczna (kościół filialny) w Pawłowie [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 454..
Według pamiętnika Henryki z Ujejskich Bartmańskiej projekt kaplicy w Pawłowie miał przygotować przyjaciel Romana Ujejskiego z Politechniki Lwowskiej architekt Teodor Talowski, natomiast budową miał kierować osobiście Ujejski. Nie potwierdzają tego jednak żadne znane dokumenty archiwalneA. Dworzak, Kaplica publiczna (kościół filialny) w Pawłowie [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 454, 459..
Po zakończeniu II wojny światowej i wysiedleniu Polaków kościół został zamknięty i przekształcony na magazynu zboża miejscowego kołchozu, co doprowadziło do przekształceń i zdewastowania architektury i wnętrza kaplicy. Po likwidacji kołchozu od połowy lat 90. XX wieku pozostaje opuszczony i sukcesywnie popada w ruinę. W 2016 roku jedynym zachowanym elementem wyposażenia był fragment cokołu ołtarza znajdujący się wewnątrz świątyni, na rumowisku oraz fragmenty blaszanego hełmu z wieży w fasadzie, a w kruchcie zachowała się kropielniczka na wodę święconąA. Dworzak, Kaplica publiczna (kościół filialny) w Pawłowie [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 455-456, 458..
Architektura i wyposażenie Kościół usytuowany jest przy głównej drodze, zwrócony fasadą do ulicy, z prezbiterium
skierowanym na zachód. Jest to budowla murowana, tynkowana, na rzucie prostokąta. Korpus kościoła jest jednonawowy i trójprzęsłowy, a prezbiterium jednoprzęsłowe, zamknięte trójbocznie i znacznie węższe oraz niższe od korpusu. Po bokach znajdują się kwadratowe w rzucie aneksy skarbca i zakrystii. Artykulacja wnętrza przeprowadzona za pomocą pilastrów toskańskich z podwójnymi impostowymi kapitelami, posadowionych na wysokim cokole obiegającym wnętrze, dźwigających gzyms wyłamany zgodnie z linią podpór, dodatkowo na osi pilastrów przechodzący we fragmenty belkowania. Prezbiterium bez podziałów architektonicznych, zwieńczone gzymsem. W kondygnację wieży wmurowana arkada chóru muzycznego z prześwitem zamkniętym łukiem nadwieszonym. Nawa przykryta drewnianym, zwierciadlanym stropem, prezbiterium murowanym sklepieniem kolebkowym i konchą. skarbiec, zakrystia i aneks przy fasadzie stropami (?). mały|Kaplica,widok od strony północnej, stan z 2016 r. Fasada asymetryczna. Na osi głównej dostawiona masywna wieża, po jej lewej stronie (od południa) niewielka wieżyczka, a po prawej (od północy) kwadratowy w rzucie aneks pełniący funkcję bocznej kruchty. Wieża w fasadzie jest czterokondygnacyjna, o kondygnacjach nierównej wysokości i szerokości. Pierwsze dwie kondygnacje oparte zostały na rzucie czworoboku, przechodzące w dwóch wyższych w kwadraty o ściętych narożach i mniejszym polu, zwieńczona hełmem o wklęsłych bokach, zamkniętym ażurową latarnią z krzyżem. Południowa wieżyczka jest trójkondygnacyjna, przechodząca w drugiej kondygnacji z rzutu czworoboku do kwadratu o ściętych narożach. Nawa przykryta jest dachem dwuspadowym, prezbiterium, skarbiec, zakrystia i kruchta boczna wielospadowym, natomiast wieża neobarokowym hełmem, południowa wieżyczka daszkiem pulpitowym zwieńczonym krzyżem. Na styku korpusu i prezbiterium znajduje się wieżyczka na sygnaturkę.
Niewiele wiadomo na temat historii wyposażenia kaplicy w Pawłowie. W 1935 roku do kościoła zamówiono nowy, drewniany ołtarz główny wykonany przez rzeźbiarza Jana Wojtowicza z Przemyślan. Wstawiono do niego obraz przedstawiający św. Jana Chrzciciela. W inwentarzu kościelnym z 1939 roku odnotowano we wnętrzu jeden ołtarz, dwa konfesjonały, klęcznik, osiem ławek oraz obrazy: Serce Jezusa, Najświętsza Panna Maria i stacje drogi krzyżowej, a także rzeźby: Św. Teresy od Dzieciątka Jezus, Najświętszej Panny Marii, Serce Jezusa i figurkę Chrystusa ZmartwychwstałegoA. Dworzak, Kaplica publiczna (kościół filialny) w Pawłowie [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 454, 457-458..
Problematyka artystyczna Kościół w Pawłowie był budowlą bardzo malowniczą, z asymetrycznie zaprojektowaną fasadą. Umiejscowiony na skrzyżowaniu głównych dróg stanowił pierwotnie dominantę w krajobrazie Pawłowa. Jak wykazała przeprowadzona analiza jego architektury nie trudno wskazać dla niego analogie w innych realizacjach kościelnych z przełomu XIX i XX wieku. Asymetryczne rozczłonkowanie bryły kościoła i jego malowniczość zbliża go do kościół w Rodatyczach wznoszonego w latach 1897-1898 (kończonego do r. 1905) zaprojektowanego prze lwowskiego architekta Alfreda Kamienobrodzkiego. Podana przez Bartmańską w pamiętniku informacja, jakoby projektantem kościoła w Pawłowie miał być słynny architekt Teodor Talowski nie znajduje potwierdzenia w analizie formy kościoła w Pawłowie. Jak wykazała Agata Dworzak Talowski nie stosował obecnych w projekcie pawłowskim elementów neonowożytnych, trudno więc włączyć kościół w Pawłowie do dorobku tego architektaA. Dworzak, Kaplica publiczna (kościół filialny) w Pawłowie [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 459..
Galeria
Przypisy
Bibliografia A. Dworzak, Kaplica publiczna (kościół filialny) w Pawłowie [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 451-486.
Schematismus Archidioecesis Leopoliensis ritus latini, Leopoli 1925.
Schematismus Archidioecesis Leopoliensis ritus latini, Leopoli 1928.
Schematismus Archidioecesis Leopoliensis ritus latini, Leopoli 1936.
Kategoria:Kościoły w obwodzie lwowskim