Kościół parafialny pw. Najświętszego Imienia Marii w Rzyczkach – kościół rzymskokatolicki w Rzyczkach, zbudowany w latach 1888-1890 przez budowniczego z Krakowa Sebastiana Jaworzyńskiego. Obecnie nie istnieje.
Historia Parafia w Rzyczkach została ufundowana wraz z budową pierwszego kościoła pod koniec XV wieku przez właścicieli dóbr Trzcińskich. Jednak w 1612 roku fundator Wawrzyniec Trzciński zdecydował się przenieść zapisane w akcie erekcyjnym uposażenie parafii na kościół w Rawie Ruskiej. W konsekwencji inkorporowano kościół w Rzyczkach do parafii w Rawie Ruskiej i przekształcono go w kościół filialny. Obsługiwali go księża diecezjalni oraz reformaci z Rawy. W 1899 roku w Rzyczkach utworzono ekspozyturę parafii w Rawie Ruskiej, a następnie w 1932 roku samodzielna parafię, w której skład wchodziła także kaplica we wsi ZaborzeD. Nestorow, P. Jamski, Kościół parafialny pw. Najświętszego Imienia Marii w Rzyczkach, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 670-671..
Kościół drewniany Pierwszy, drewniany kościół zbudowany pod koniec XV wieku z fundacji Wawrzyńca Trzcińskiego, został konsekrowany pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego przez biskupa chełmskiego Stanisława Gomolińskiego, musiało więc to nastąpić najpóźniej w 1600 roku. Po przeniesieniu uposażenia na kościół w Rawie świątynia w Rzyczkach zaczęła podupadać. Według informacji z 1719 roku świątynia była zniszczona, a obraz Matki Boskiej słynący łaskami znajdował się w miejscowej cerkwi. Z późniejszych zapisków archiwalnych wynika, że kościół w Rzyczkach przestał istnieć około 1683 rokuD. Nestorow, P. Jamski, Kościół parafialny pw. Najświętszego Imienia Marii w Rzyczkach, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 671..
W 1741 roku przeniesiono do Rzyczek drewniany kościół pierwotnie służący reformatom z Rawy Ruskiej (ufundowany dla nich przez Jana Bogusza w 1725 roku). Uroczysta rekonsekracja nowego kościoła w Rzyczkach nastąpiła 6 września 1741, odprawiona przez biskupa chełmskiego Antoniego Józefa Łaszcza. Prawdopodobnie wtedy zmieniono wezwanie kościoła na Imienia Marii, pierwszy raz hucznie świętowany odpust w to święto odnotowano w źródłach w 1749 rokuD. Nestorow, P. Jamski, Kościół parafialny pw. Najświętszego Imienia Marii w Rzyczkach, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 672..
Trzy ołtarze do kościoła ufundował cześnik trembowelski Piotr Jankowski, a po 1754 malowidła we wnętrzu sfinansował właściciel części Rzyczek podczaszy lubaczowski Franciszek Świżawski. W 1774 z przetopionych wotów do obrazu wykonano srebrną sukienkę na obraz Matki Boskiej. W 1772 roku odnotowano w źródłach, że kościół był w złym stanie technicznym, w następnych latach udało się wymienić dach, ale budowla w dalszym ciągu niszczała. Ostatecznie kościół zaczął się walić około 1860 roku, a nabożeństwo przeniesiono do kruchty. W 1877 roku zrujnowany kościół został zamknięty przez władze austriackie, a cudowny obraz przeniesiono no miejscowej cerkwi greckokatolickiejD. Nestorow, P. Jamski, Kościół parafialny pw. Najświętszego Imienia Marii w Rzyczkach, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 672-674..
Kościół murowany Dekadę po zamknięciu starej, drewnianej świątyni rozebrano ją i na tym miejscu rozpoczęto wznoszenie murowanego kościoła. Kamień węgielny położono 13 czerwca 1888, a 2 sierpnia poświęcił go ks. Karol Bauch proboszcz z Rawy Ruskiej. Budowa postępowała szybko, a kierował nią budowniczy z Krakowa Sebastian Jaworzyński. Fundusze na ten cel zostały przekazane w testamencie przez właściciela Rzyczek hrabiego Kajetana Jana Kantego Kickiego (zm. 1878)Większość swojego majątku w tym Rzyczki Kicki zapisał w testamencie Towarzystwu Osad Rolnych i Przytułków Rzemieślniczych w Warszawie, D. Nestorow, P. Jamski, Kościół parafialny pw. Najświętszego Imienia Marii w Rzyczkach, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 674-675.. Budowę ukończono w lutym 1890, a konsekrację odprawił biskup lwowski Jan Puzyna 26 lipca 1890.
Wysiłkiem parafian i darczyńców kompletowano przez następne lata wyposażeniem kościoła. Obraz św. Anny na zasuwę do ołtarza namalował Feliks Zabłocki z Warszawy, a ufundował pierwszy ekspozyt ks. Antoni Rokosz. Przed 1896 rokiem z inicjatywy ks. Mariana Witowskiego powstała polichromia wnętrza. Malowidła wykonał lwowski malarz Julian Kruczkowski, według wzorów z Breviarium Romanum (wydanym przez Fredericka Pusteta w Ratyzbonie w 1886 roku). Projekt ołtarza głównego wykonał zakład Ferdynanda Majerskiego z Przemyśla, sprawiono ołtarzyk boczny, a w 1899 roku zakupiono chrzcielnicęD. Nestorow, P. Jamski, Kościół parafialny pw. Najświętszego Imienia Marii w Rzyczkach, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 675-676..
Kościół w Rzyczkach był dwukrotnie niszczony podczas I wojny światowej, pierwszy raz we wrześniu 1914, a kolejny w 1915 roku. Po wojnie brak funduszy uniemożliwiał podjęcie koniecznych napraw. Dopiero w 1921 roku majster budowlany Kogut z Rawy Ryskiej nadzorował remont dachu i uszkodzonego przez pociski sklepienia w kościele. Podczas II wojny światowej kościół został zamknięty 26 marca 1944, a ostatni proboszcz ks. Tomasz Marszałek wyjechał do Jarosławia. Cudowny obraz przekazano do cerkwi, część sprzętów liturgicznych przewieziono do kościołów w Rawie Ruskiej. Po 1945 roku urządzono w kościele więzienie, następnie garaż samochodowy, po czym budynek rozebrano. Obecnie na miejscu po kościele wznosi się nowa murowana cerkiewD. Nestorow, P. Jamski, Kościół parafialny pw. Najświętszego Imienia Marii w Rzyczkach, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 677-678.
Architektura Kościół w Rzyczkach zbudowano na wzniesieniu, w centrum wsi. Był budowlą murowaną, z nietynkowanej cegły, z jednonawowym korpusem i nieco węższym prezbiterium zamkniętym ścianą prostą z dobudowana zakrystią. Prezbiterium było zwrócone na północny-zachód. Korpus był dwuipółprzęsłowy z półprzęsłem chórowym, prezbiterium dwuprzęsłowe. Wnętrze zaś nakryte było sklepieniem kolebkowym z lunetami.
Nad wejściem znajdowała się arkada, w której wmurowano pamiątkową tablicę z napisem: „Na chwałę Boga i część Maryi | świątynię tę | Towarzystwo Warszawskie Osad Rolnych | spełniając testament poprzedniego właściciela Rzyczek | Ś.P. KAJETANA HR. KICKIEGO | wystawiło w roku 1889”D. Nestorow, P. Jamski, Kościół parafialny pw. Najświętszego Imienia Marii w Rzyczkach, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 678..
Problematyka artystyczna Jak ustalili Dagny Nestorow i Piotr Jamski projekt murowanego kościoła w Rzyczkach powierzono znanej krakowskiej firmie budowlanej Sebastiana Jaworzyńskiego z Krakowa. Firma ta prowadziła budowę kilku krakowskich kamienic (m.in. przy ul. Długiej 53 i ul. Topolowej 10), budynku krakowskiego seminarium duchownego (1899-1902, według projektu architekta G. Niewiadomskiego), kościoła Felicjanek w Krakowie przy ul. Smoleńsk (1882-1884, projektu architekta Feliksa Księżarskiego). Według własnego projektu firma Jaworzyńskiego zbudowała w 1889 roku kaplicę grobową pw. św. Józefa dla zakonu norbertanek na Salwatorze. Nestorow i Jamski przypuszczają, że projekt tej kaplicy stał się wzorem dla kościoła w RzyczkachD. Nestorow, P. Jamski, Kościół parafialny pw. Najświętszego Imienia Marii w Rzyczkach, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 681..
Galeria
Bibliografia D. Nestorow, P. Jamski, Kościół parafialny pw. Najświętszego Imienia Marii w Rzyczkach, [w:] Kościoły i klasztory rzymskokatolickie na terenie dawnego województwa bełskiego, t. 2, red. A. Betlej, A. Dworzak, Kraków 2021, s. 669-691.
Przypisy