Opylak żółtawy (Larinus turbinatus) – gatunek chrząszcza z rodziny ryjkowcowatych i podrodziny Lixinae. Naturalnie zamieszkuje Europę, Maderę oraz zachodnią i środkową część Azji; ponadto zawleczony został do nearktycznej Ameryki Północnej. Żeruje na astrowatych, przy czym rozwój larw odbywa się wyłącznie w ostach i ostrożniach.
Taksonomia Gatunek ten został opisany po raz pierwszy w 1834 roku przez Leonarda Gyllenhaala.
Morfologia thumb|left|Imago, widok od spodu Chrząszcz o przysadzistym, owalnym w zarysie ciele, osiągającym od 4 do 9 mm długości. Ubarwienie ma czarne, pokryte żółtym do żółtobrunatnego opyleniem oraz owłosieniem, miejscami zagęszczonym w łatki.
Głowa ma słabo wysklepione, pionowe oczy. Ryjek jest krótki, nieco krótszy od przedplecza, wyprostowany w profilu i stożkowato zwężający się ku szczytowi. Pokrywają go gęsto rozmieszczone wydłużone punkty, często zlewające się w podłużne bruzdy. Nasada ryjka pozbawiona jest siodełkowatego wgłębienia. Na jego spodzie biegną dwa wyraźnie wyodrębnione podłużne żeberka oraz para podłużnych rowków. Trzonki czułków nie są krótsze niż sześć początkowych członów biczyków razem wziętych.
Przedplecze jest szersze niż dłuższe, o bokach silnie i niemal prostoliniowo, rzadziej bardziej zaokrąglonych, zwężających się ku przodowi. Występują na nim stosunkowo gęste i grube punkty, pomiędzy którymi znajdują się drobniejsze punktowania. Przestrzenie międzypunktowe na bokach przedplecza mają postać gęstych, drobnych ziarnistości. Pokrywy są znacznie szersze od przedplecza, stosunkowo krótkie i mają drobne rzędy. Punkty na międzyrzędach są rozmieszczone gęsto i często zlewają się w nieregularne bruzdki. Przednie golenie mają drobno ząbkowane krawędzie wewnętrzne oraz lekko zakrzywione do wewnątrz wierzchołki.
Biologia i ekologia Owad ten zasiedla łąki, zarośla, ugory, nasłonecznione zbocza, skraje lasów, przytorza, przydroża i ogrody. Jest oligofagicznym fitofagiem żerującym na astrowatych. Wśród roślin pokarmowych larw wymieniane są: oset zwisły, ostrożeń głowacz, ostrożeń krótkołodygowy, ostrożeń lancetowaty, ostrożeń polny i ostrożeń warzywny. Osobniki dorosłe obserwowane są na chabrach, ostach, ostropestach, ostrożniach i popłochach.
Aktywne osobniki dorosłe spotyka się zwykle od maja do września, rzadziej już od kwietnia. Odżywiają się kwiatami, liśćmi i łodygami. Jaja składane są przez samicę pojedynczo pomiędzy kwiatami w obrębie otwartego koszyczka kwiatowego, pionowo, w niewielkich dołkach wykonanych ryjkiem, a następnie przykrywanych zielonkawą wydzieliną. Larwy rozwijają się w koszyczku, żerując na tkankach kwiatów i nasionach. Do przepoczwarczenia dochodzi w obrębie koszyczka, w komorze uformowanej ze szczątków roślinnych. W Europie Środkowej przepoczwarczenie ma miejsce między lipcem a wrześniem. Osobniki dorosłe opuszczają poczwarki jeszcze w tym samym roku i zimują w glebie. W Europie Środkowej i Ameryce Północnej opuszczanie poczwarek następuje zwykle w sierpniu lub wrześniu.
Rozprzestrzenienie Gatunek pierwotnie palearktyczny. W Europie znany jest z Portugalii, Hiszpanii, Francji, Belgii, Holandii, Niemiec, Szwajcarii, Austrii, Włoch, Estonii, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Mołdawii, Rumunii, Bułgarii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Macedonii Północnej, Grecji oraz europejskiej części Rosji. W Afryce podawany jest z Madery. W Azji notowany jest z syberyjskiej części Rosji, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu, anatolijskiej części Turcji, Izraela, Kazachstanu, Kirgistanu, Iranu i północno-zachodnich Chin. Ponadto zawleczony został do nearktycznej Ameryki Północnej, gdzie podawany jest z Quebecu w Kanadzie oraz Pensylwanii, Marylandu, New Jersey i Wirginii w Stanach Zjednoczonych.
Znaczenie W Ameryce Północnej, podobnie jak inne opylaki, uznawany jest za owada pożytecznego, gdyż przyczynia się do ograniczania populacji inwazyjnych roślin z podplemienia Carduinae.
Przypisy
Kategoria:Ryjkowcowate Kategoria:Chrząszcze Azji Środkowej Kategoria:Chrząszcze Chin Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Chrząszcze Iranu Kategoria:Chrząszcze Izraela Kategoria:Chrząszcze Kanady Kategoria:Chrząszcze Makaronezji Kategoria:Chrząszcze Rosji Kategoria:Chrząszcze Stanów Zjednoczonych Kategoria:Chrząszcze Turcji Kategoria:Chrząszcze Zakaukazia Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1836 roku