Maria Gołąb (ur. 13 kwietnia 1955 w Lęborku) – polska historyczka sztuki, muzealniczka, działaczka opozycji w okresie PRL.
Życiorys W latach 1974-79 studiowała historię sztuki na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W 2012 roku doktoryzowała się w Instytucie Sztuki PAN na podstawie pracy pt. Pracownia w Hotelu Europejskim w Warszawie (1874-1883). Dzieje – twórczość – recepcja w krytyce artystycznej pod kierunkiem prof. dr hab. Joanny Sosnowskiej. W latach 1984-89 pracowała w Biurze Wystaw Artystycznych „Arsenał” w Poznaniu. W 1989 roku podjęła tamże pracę w Muzeum Narodowym, gdzie w latach 1994 – 2020 była kuratorką Galerii Sztuki Polskiej od końca XVIII do połowy XX wieku. Od 2020 zastępczyni dyrektora ds. naukowych Muzeum Narodowego w Poznaniu.
Współtworzyła wiele wystaw prezentujących polską sztukę za granicą, w tym: The Naked Soul. Polish fin-de-siecle paintings from the National Museum Poznań (North Carolina Museum of Arts, Raleigh 1993), Fin de siecle in Polen. Poolse schilderkunst, 1890 – 1918 uit de collectie van het national Museum Poznań (Drents Museum, Assen 1996), Pintura Polaca de 1880 – 1918 en el Museo National de Poznań (Caja Duero, Salamanca 1998), Le Symbolisme polonais (Musée des Beaux-Arts de Rennes 2004).
Była kuratorką wystaw organizowanych w Muzeum Narodowym w Poznaniu oraz w innych instytucjach i muzeach, m. in: Galeria Rogalińska Edwarda Raczyńskiego (Muzeum Narodowe w Poznaniu 1997); Artur Nacht-Samborski 1898-1974 (Muzeum Narodowe w Poznaniu 1999, Galeria Sztuki Współczesnej “Zachęta” 1999, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie 2000); Gustaw Gwozdecki 1880 – 1935. Wystawa monograficzna (Muzeum Narodowe w Poznaniu 2003, “Zachęta” Państwowa Galeria Sztuki 2003, Muzeum Narodowe w Krakowie 2003), Chełmoński, Chmielowski, Witkiewicz. Pracownia w Hotelu Europejskim w Warszawie 1874–1883 (Muzeum Narodowe w Poznaniu 2010), Józef Chelmoński 1854-1914 (Muzeum Narodowe w Warszawie 2024; Muzeum Narodowe w Poznaniu 2025, Muzeum Narodowe w Krakowie 2025); Ukryte znaczenia. Motyw wnętrz w sztuce polskiej od XIX do XXI w.(Muzeum Narodowe w Poznaniu 2025).
Redagowała takie wydawnictwa jak: Galeria Malarstwa i Rzeźby Muzeum Narodowego w Poznaniu. Przewodnik (Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 2008), Skarby sztuki. Muzeum Narodowe w Poznaniu (Arkady, Warszawa 2014), Muzeum XXI wieku. W 100-lecie I zjazdu muzeów polskich w Poznaniu (Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 2022), Jacek Malczewski. Malarz (Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 2023).
Pod jej kierunkiem po raz pierwszy opracowano w Muzeum Narodowym w Poznaniu dokument „Polityka kolekcjonerska Muzeum Narodowego w Poznaniu (2022; aktualizacja – 2026).
Jest autorką licznych publikacji naukowych. Aktywnie uczestniczy w życiu kulturalnym Poznania. Organizuje wykłady, wystawy i inne wydarzenia popularyzujące sztukę. Obecnie jest zastępczynią dyrektora ds. naukowych Muzeum Narodowego w PoznaniuDyrektor i zastępcy, bip.mnp.art.pl [dostęp 2026-05-21]..
Maria Gołąb w latach osiemdziesiątych zajmowała się rozpowszechnianiem dwutygodnika „Obserwator Wielkopolski”, pełniącego rolę silnie opiniotwórczą. Aresztowana w grudniu 1984 roku, skazana na 1,5 roku więzienia w zawieszeniu na 3 lata.
Odznaczenia, nagrody i wyróżnienia Maria Gołąb jest laureatką wielu nagród i wyróżnień w muzealnych konkursach o ogólnopolskim i regionalnym zasięgu, m. in.: nagrody indywidualnej Ministra Kultury i Sztuki w 1998 za wystawę Galeria Rogalińska Edwarda Raczyńskiego, II nagrody w kategorii publikacje w Ogólnopolskim Konkursie Sybilla 2003 za katalog wystawy monograficznej Gustaw Gwozdecki 1880–1935, Grand Prix w Konkursie Izabella na Najważniejsze Wydarzenie Muzealne Roku w Wielkopolsce w 2010 za wystawę i katalog Chełmoński, Chmielowski, Witkiewicz. Pracownia w Hotelu Europejskim w Warszawie 1874–1883, wyróżnienia w konkursie na Muzealną Książkę Roku 2023 w konkursie organizowanym przez Narodowy Instytut Muzeów za katalog Jacek Malczewski. Malarz oraz nagrody specjalnej Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w Ogólnopolskim Konkursie Sybilla 2025 za projekt wystawienniczo-badawczy Józef Chełmoński 1854-1914.
2014 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski za wybitne zasługi w działalności na rzecz przemian demokratycznych w PolsceOdznaczenia w rocznicę wolnych wyborów, poznan.uw.gov.pl [dostęp 2026-05-21]..
Katalogi zbiorów, katalogi wystaw, monografie The Naked Soul. Polish fin-de-siecle paintings from the National Museum Poznań. Edited by Agnieszka Ławniczakowa. Essays and catalogue entries by M. Gołąb, A. Ławniczakowa, J. K. Ostrowski and A. Jenner, North Carolina Museum of Arts, Raleigh 1993, ss. 95.
Fin de siecle in Polen. Poolse schilderkunst, 1890 – 1918 uit de collectie van het national Museum Poznań, A. Ławniczakowa, M. Gołąb meet een bijdrage van J. J. Heij, Drents Museum Asse, Zwolle 1996, ss. 112.
M. Gołąb, A. Ławniczakowa, M. P. Michałowski, Galeria Rogalińska Edwarda Raczyńskiego. Katalog zbiorów Muzeum narodowego w Poznaniu, vol. 5, red. Agnieszka Ławniczakowa, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 1997, ss. 297.
Pintura Polaca de 1880 – 1918 en el Museo National de Poznań, redaccion: dr C. Gonzales Lopez, M. Marti Ayxela, M. Gołąb, A. Ławniczakowa, Caja Duero, Salamanca .
Artur Nacht-Samborski 1898 – 1974, kat. oprac. M. Gołąb, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 1999, ss. 218.
A. Lipa, Gustaw Gwozdecki 1880 – 1935. Wystawa monograficzna, red. M. Gołąb, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 2003, ss. 245.
Le Symbolisme polonaise, catalogue de l`exposition, ed. by Francis Ribemont assisté de M. Gołąb et de X. Deryng, Somogy éditions d`art, Paris 2004, ss. 279.
M. Gołąb, Chełmoński, Chmielowski, Witkiewicz. Pracownia w Hotelu Europejskim w Warszawie 1874–1883, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 2010, ss. 349.
Skarby sztuki. Muzeum Narodowe w Poznaniu, red. M. Gołąb, E. Hornowska, A. Soćko, Arkady, Warszawa 2014, ss. 362.
M. Gołąb, Jerzy Piotrowicz. Malarz (1943-1999). Katalog dzieł wszystkich obrazów olejnych, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 2017, ss. 287.
Muzeum XXI wieku. W 100-lecie I zjazdu muzeów polskich w Poznaniu, red. M. Gołąb, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 2022, ss. 352.
Jacek Malczewski, red. M. Gołąb, Muzeum Narodowe w Poznaniu, Poznań 2023, ss. 149.
Przypisy
Kategoria:Działacze opozycji w PRL Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Ludzie związani z Poznaniem