Kościół parafialny pw. Zwiastowania Najświętszej Marii Panny w Adamach – kościół rzymskokatolicki pw. Zwiastowania Najświętszej Marii Panny w Adamach. Został ukończony w 1906 lub w 1908 roku, zburzony prawdopodobnie podczas II wojny światowej lub po dokonaniu korekty granic w 1951 roku.
Historia Wieś Adamy została założona w XVIII wieku, jako kolonia dla osadników sprowadzonych przez Jabłonowskich, starostów buskich z okolic Leżajska do obróbki drewna i wyrobu potażu. W 1878 kolonia weszła w skład parafii w Busku, natomiast w 1918 roku Adamy wraz z przyległościami Ślązaki (Szlązaki), Sobaszki i Warchoły zostały wydzielone jako ekspozytura. W 1934 roku sprowadzono ss. Służebniczki Najświętszej Marii Panny, które od 1935 roku prowadziły azyl na terenie parafii. Od sierpnia 1938 roku rozpoczęto wnosić przy parafii ochronkę, ale prawdopodobnie nie ukończono jej przed wybuchem II wojny światowej.
Grunt pod kaplicę zapisał hrabia Kazimierz Badeni w kwietniu 1905 roku. Podarował także niezbędne materiały budowlane. Murowaną kaplicę zaczęto wznosić trochę wcześniej, bo już z końcem listopada 1904 roku został określona w dokumentach jako „prawie na ukończeniu”. Ostateczna data zakończenia budowy nie jest jasna. Według schematyzmu archidiecezji lwowskiej kaplicę zbudowano w 1906 rokuSchematismus leopoliensis 1908, s. 68., natomiast w kronice parafialnej zapisano, że stało się to w 1908 roku. Kaplica była benedykowana, niekonsekrowana. Po utworzeniu parafii w 1918 roku kościołowi nadano wezwanie Zwiastowania Najświętszej Marii Panny. Plebanię zbudowano w 1918 roku, a budynki gospodarcze w latach 1919 i 1920.
Ołtarz główny i organy ufundowała nauczycielka ze szkoły w Adamach – Maria Gasińska. Z datków parafian zakupiono w 1923 roku dwa nowe dzwony, oba odlane w pracowni Jakuba Supranowskiego w Sokołówce Hetmańskiej. Pierwszy poświęcono 28 stycznia 1923 roku, pod imieniem św. Stanisława Kostki, drugi 8 czerwca 1924 roku pod imieniem Najświętszej Marii Panny. Nowe dzwony zastąpiły zniszczony w 1915 roku dzwon.
W 1929 roku nowy proboszcz, ks. Franciszek Sozański, rozpoczął remont elewacji kościoła. W tym czasie kupiono także ambonę i grób pański. Do prac przy kościele zaangażowano inżyniera Pastuszyńskiego, nadleśnika ze wsi Grabowa. Dalsze losy kościoła nie są znane, zapewne został zniszczony podczas II wojny światowej lub po dokonaniu korekty granic w 1951 roku, kiedy wieś weszła w skład Ukraińskiej SRR. Kościół obecnie nie istnieje.
Architektura
Architektura i wyposażanie Wygląd kościoła w Adamach jest zdany z jednej przedwojennej fotografii oraz opisów. Był ceglany, miał tynkowane elewacje oraz kamienną podmurówkę. Był to kościół jednonawowy, trójprzęsłowy, z węższym i niższym, jednoprzęsłowym prezbiterium zamkniętym prosto, ze ściętymi narożami. Wnętrze było sklepione i miało sześć ostrołukowych okien. Fasada zwieńczona była pinaklami i krzyżem na osi, poprzedzona niewielką, prostokątną w rzucie kruchtą. Elewacje miały podziały ramowe, ozdobione fryzem arkadkowym i opięte przyporami. Niewielkie pinakle umieszczone były także na ścianie szczytowej korpusu przy prezbiterium. Na blaszanym dachu wznosiła się wieżyczka na sygnaturkę. Teren przykościelny był otoczony drewnianym parkanem. Naprzeciw fasady kościoła ustawiona była trójarkadowa, murowana i tynkowana dzwonnica, a najpewniej za nią usytuowany cmentarz parafialny, do którego prowadziła brama. Najwięcej wiadomości o wyposażaniu kościoła w Adamach pochodzi ze stycznia 1939 roku, kiedy sporządzono inwentarz kościelny. We wnętrzu znajdowały się wda ołtarze – w głównym wisiał obraz Matki Boskiej Anielskiej i znajdowały się figury przedstawiające Niepokalane Poczęcie Matki Boskiej. W bocznym ołtarzu w polu głównym znajdowała się rzeźba Najświętszego Serca Jezusa. Na wyposażeniu znajdowała się ambona, chrzcielnica czterogłosowe organy, stacje drogi krzyżowej, dwa konfesjonały i dwa klęczniki oraz osiem ławek.
Problematyka artystyczna Kościół w Adamach był niewielki, a sposób opracowania detalu architektonicznego elewacji był podobny do projektów typowych Kazimierza Piekarskiego dla kościołów wiejskich, opublikowanych w 1892 roku na łamach „Czasopisma Technicznego”. Zastosowanie neoromańskich form architektonicznych było na przełomie XIX i XX wieku bardzo popularne budownictwie na terenie archidiecezji lwowskiej, można wymienić nawiązujące projektów Kazimierza Piekarskiego kościoły w Sarnkach Dolnych (architekt Alfred Broniewski, 1896), Pohorylcach (Pogorzelcach) (zapewne także Alfred Broniewski), kaplicę Sióstr Miłosierdzia w Nowosiółkach Zahalczyckich (budowniczy z Brzeżan Józef Wiszniewski, 1898).
Przypisy
Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny Kategoria:Nieistniejące kościoły