Stenopelmus rufinasus – gatunek chrząszcza z rodziny ryjkowcowatych (Curculionidae) i podrodziny Brachycerinae.
Taksonomia Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1835 roku przez Leonarda Gyllenhaala w publikacji współautorstwa Carla Johana Schönherra, który to z kolei w tej samej publikacji wprowadził dla omawianego taksonu rodzaj Stenopelmus. Louis Bedel opisał omawiany gatunek niezależnie w 1902 roku pod nazwą Degorsia champenoisi. W 1904 roku zsynonimizował ją ze Stenopelmus rufinasus.
Morfologia Ciało imago krępe i zwarte, o długości ok. 2 mm. Ubarwienie czarne z rudawymi i białymi łuskami. Ryjek krótki i masywny, zakrzywiony do dołu. Przedplecze gęsto punktowane, szersze u podstawy. Pokrywy wyraźnie szersze od przedplecza, z marmurkowym wzorkiem. Spód ciała oraz uda pokryte białymi łuskami. Nogi podłużne, rudawe.
Larwy o podłużnym kształcie, beznożne, z czarnymi główkami. Mierzą 1–3 mm długości. Ubarwienie żółtawe bądź czerwone, w zależności od koloru spożywanej rośliny żywicielskiej.
Biologia Zamieszkują stojące zbiorniki wodne porośnięte paprocią wodną, na liściach której żerują. Główną rośliną żywicielską jest azolla drobna (Azolla filiculoides Lam.), obok rzadziej uczęszczanych przez chrząszcze innych gatunków azolli (Azolla Lam.), a także salwinii pływającej (Salvinia natans (L.) All.). Obserwowane od wiosny do jesieni. W dogodnych warunkach występuje kilka pokoleń w sezonie. Samice składają jaja do wyżłobionych przez siebie u wierzchołka liści dziurek, po czym zakrywają je odchodami. Po paru dniach wykluwają się larwy, które następnie intensywnie żerują na roślinie. Starsze larwy są w stanie pożerać parę paproci dziennie. Do przeobrażenia dochodzi po dwóch wylinkach, w kokonie uwitym na wierzchniej stronie liścia. Imagines pojawiają się po 4–6 dniach. Przebywają głównie w obrębie dryfujących na wodzie roślin. W odróżnieniu od larw, są w stanie swobodnie przemierzać taflę. Przestraszone, chowają się pod spód pływających liści, zanurzając się częściowo pod wodą. Mimo to nie potrafią pływać. Są natomiast zdolne do dalekosiężnych lotów w poszukiwaniu nowych żerowisk, w przypadku wyczerpania poprzednich bądź wyschnięcia zbiornika.
Występowanie Gatunek pierwotnie nearktyczny. Rdzenny dla terenów południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych za Missisipi, skąd również wywodzi się azolla drobna. Wraz z rozprzestrzenianiem się paproci, jako popularnej rośliny ogrodowej, powiększał się też zasięg występowania chrząszcza. S. rufinasus po raz pierwszy został stwierdzony w Europie we Francji na początku XX wieku, kiedy to został błędnie rozpoznany jako nowy gatunek, Degorsia champenoisi. Później na starym kontynencie wykazany został z Portugalii, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Belgii, Holandii, Włoch, Polski, Słowacji, Węgier, Ukrainy, Rumunii, Grecji oraz Kraju Krasnodarskiego w Rosji. W Polsce odnotowany w 2018 roku we Wrocławiu. W palearktycznej Afryce zawleczony został na Wyspy Kanaryjskie. W krainie afrotropikalnej obserwowany wyłącznie w RPA od 1948 roku. W Azji zawleczony został m.in. do Izraela, Iranu, ChinStenopelmus rufinasus [online], iNaturalist [dostęp 2026-06-23] oraz Japonii.
Zasięg i intensywność ekspansji chrząszcza zależne są od odporności jego rośliny żywicielskiej na warunki klimatyczne obecne na obszarze zawleczenia. Azolle nie przetrwają w wodach o niskiej temperaturze, dlatego jej populacje nie mogą utrzymać się w regionach z długimi, mroźnymi zimami, jak np. północ Europy. Sytuacja ta zmienia się jednak wraz z gwałtownym ocieplaniem się klimatu na kontynencie, co stwarza przyjaźniejsze warunki dla paproci oraz żerujących na nich chrząszczy do zakładania i utrzymywania nowych siedlisk na wcześniej niedostępnych obszarach.
Przypisy
Kategoria:Ryjkowcowate Kategoria:Chrząszcze Ameryki Północnej Kategoria:Chrząszcze Europy Kategoria:Chrząszcze Afryki Kategoria:Chrząszcze Azji Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1835 roku