Kościół ewangelicki w Gosau (niem. Evangelische Pfarrkirche Gosau, także Evangelische Pfarrkirche A.B. Gosau) – luterański kościół parafialny w miejscowości Gosau, w powiecie Gmunden, w kraju związkowym Górna Austria. Należy do Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego Wyznania w Austrii i podlega Superintendenturze Ewangelickiej Górnej Austrii.
Obecną świątynię wzniesiono w latach 1864–1869 według projektu Hermanna Wehrenfenniga. Zastąpiła ona ewangelicki dom modlitwy zbudowany w 1784 roku po wydaniu przez cesarza Józefa II patentu tolerancyjnego.
Historia Reformacja i kontrreformacja Początki protestantyzmu w Gosau sięgają XVI wieku. Według opracowań regionalnych nauki reformacyjne pojawiły się w dolinie około 1525 roku, m.in. za pośrednictwem przybyszów, którzy znaleźli schronienie w odizolowanej dolinie po wydarzeniach związanych z wojną chłopską w Niemczech. W drugiej połowie XVI wieku znaczna część miejscowej ludności związana była z luteranizmem.
Od końca XVI wieku władze habsburskie prowadziły w Salzkammergut działania kontrreformacyjne. W 1601 roku mieszkańcy Gosau wystąpili przeciwko próbom przywrócenia katolicyzmu, a w latach 1601–1602 w regionie doszło do rozruchów wymierzonych przeciwko władzom. Po ich stłumieniu część przywódców miejscowej społeczności protestanckiej została stracona.
Po wydaniu w 1624 roku przez cesarza Ferdynanda II generalnego patentu reformacyjnego protestanci zostali zobowiązani do przyjęcia katolicyzmu albo opuszczenia dziedzicznych krajów Habsburgów. Część mieszkańców Gosau zachowała jednak wyznanie ewangelickie, praktykując je potajemnie w ramach kryptoprotestantyzmu.
Nabożeństwa i spotkania religijne organizowano w domach, oddalonych gospodarstwach oraz alpejskich szałasach. W XVIII wieku część protestantów z Salzkammergut została objęta przymusowymi przesiedleniami do Siedmiogrodu.
Powstanie gminy tolerancyjnej W 1781 roku cesarz Józef II wydał patent tolerancyjny, umożliwiający protestantom tworzenie legalnych wspólnot wyznaniowych po spełnieniu określonych warunków. W Gosau dokument ogłoszono publicznie 26 grudnia 1781 roku. W kolejnych tygodniach przynależność do wyznania ewangelickiego zadeklarowało 1053 mieszkańców.
Początkowo protestanci z Gosau należeli do pastoratu w Bad Goisern, gdzie wspólnota tolerancyjna powstała w 1782 roku. Zgodę na utworzenie samodzielnej gminy tolerancyjnej w Gosau wydano w 1784 roku.
Pierwszy pastor przeznaczony dla Gosau, Julius Theodor Wehrenfennig, przybył do miejscowości 7 października 1784 roku. Pochodził z Ratyzbony i zapoczątkował rodzinę duchownych, której przedstawiciele przez kilka pokoleń pełnili funkcję pastorów w Gosau.
Dom modlitwy i budowa kościoła Pierwszy ewangelicki dom modlitwy w Gosau wzniesiono w 1784 roku. Został poświęcony w ostatnią niedzielę roku kościelnego. Zgodnie z ograniczeniami obowiązującymi po wydaniu patentu tolerancyjnego budynek nie mógł mieć wieży, dzwonów ani zewnętrznych cech wskazujących jednoznacznie na jego funkcję sakralną.
W 1864 roku dawny dom modlitwy rozebrano, a pochodzący z niego materiał kamienny wykorzystano przy budowie ewangelickiej szkoły ludowej. W tym samym roku rozpoczęto wznoszenie obecnego kościoła, zakończone w 1869 roku. Poświęcenie świątyni odbyło się we wrześniu tego samego roku.
Autorem projektu był Hermann Wehrenfennig, architekt związany z budownictwem ewangelickim w Górnej Austrii. Projektował również kościoły protestanckie w Gmunden i Vöcklabruck.
Architektura Kościół wzniesiono w stylu neogotyckim. Wieża znajduje się przy południowym narożniku prezbiterium i jest zwieńczona ostrosłupowym hełmem.
Do budowy świątyni wykorzystano kamień pozyskiwany w miejscowych kamieniołomach. Marmur zastosowany w stopniach ołtarzowych i chrzcielnicy pochodził z terenu gminy, z okolic grupy górskiej Dachstein.
Wyposażenie We wnętrzu znajduje się rzeźbiony ołtarz Trójcy Świętej z przedstawieniem nawiązującym do słów „Ja jestem krzewem winnym, wy – latoroślami” oraz figurami apostołów Piotra i Pawła. Z wyjątkiem krucyfiksu ołtarzowego autorstwa Erlera dekorację snycerską wykonał nauczyciel Hager z Gosau, związany ze szkołą rzemiosła drzewnego w Hallstatt.
Organy wykonała w 1902 roku niemiecka firma organmistrzowska Steinmeyer. Na wieży zawieszono trzy dzwony.
Znaczenie lokalne Kościół jest związany z wielowiekową historią protestantyzmu w Salzkammergut, obejmującą okres reformacji, kontrreformacji, kryptoprotestantyzmu oraz powstania wspólnot tolerancyjnych po 1781 roku.
Gosau należało do miejscowości o wysokim udziale ludności protestanckiej. Według danych przytoczonych w literaturze regionalnej w 1900 roku mieszkało tam 1164 ewangelików i 164 katolików, natomiast w 1981 roku 1540 ewangelików i 287 katolików.
W sąsiedztwie kościoła powstał zespół instytucji związanych z miejscową społecznością ewangelicką. Obejmował m.in. plebanię wzniesioną w 1786 roku, szkołę ewangelicką, przedszkole, dom opieki „Brigitta” oraz dom wypoczynkowy Haus Wehrenfennig.
Przypisy
Kategoria:Zabytki Austrii Kategoria:Architektura neogotycka w Austrii Kategoria:Świątynie luterańskie w Austrii