thumb Gąbczak aksamitny (Somion delectans (Peck) Vlasák & Spirin) – gatunek grzybów należący do rodziny strocznikowatych (Meruliaceae).
Systematyka i nazewnictwo Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Sarcodontia, Meruliaceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi.
Po raz pierwszy opisał go w 1884 r. Charles Horton Peck, nadając mu nazwę Polyporus delectans. Później zaliczany był do różnych innych rodzajów. W 2023 r. Vlasák i Spirin przenieśli go do rodzaju Somion. Pozostałe synonimy naukowe: Spongipellis delectans (Peck) Murrill 1907 Tyromyces delectans (Peck) J. Lowe 1975 Sarcodontia delectans (Peck) Spirin 2001 Pseudospongipellis delectans (Peck) Y.C. Dai & Chao G. Wang 2022 Stanisław Domański w 1967 r. nadał mu polską nazwę gąbczak brecedelski, Władysław Wojewoda w 2003 r. zmienił ją na gąbczak aksamitny. Obydwie nazwy nadano dla synonimu Spongipellis delectans, są więc niespójne z aktualną nazwą naukową.
Morfologia Owocnik Siedzący, o kapeluszach pojedynczych lub wyrastających daszkowato, o kształcie od płaskiego do kopytkowatego i wymiarach do 7 × 15 × 4,5 cm. Powierzchnia górna biała, po wyschnięciu żółta, ale ostatecznie, jasnobrązowa i często z jasnoczerwonymi smugami po wysuszeniu, bezstrefowa, owłosiona lub krótkowłosa do nagiej. Brzeg w tym samym kolorze. Powierzchnia porów owocników świeżych biała, po wyschnięciu stająca się jasnożółta do ochrowej, pory duże, okrągłe do kanciastych, często z wiekiem stające się meandrowate do częściowo irpikoidalnych, 1–2 na mm lub większe u starych okazów; z cienkimi dissepimentami, które szybko stają się poszarpane. Kontekst o grubości do 2 cm, biały do ochrowego, bardzo słabo strefowany, w dolnej części korkowaty, w górnej miękki, gąbczasty. Warstwa rurek o grubości do 1 cm, w tym samym kolorze i ciągła z kontekstem. Cechy mikroskopowe System strzępkowy monomityczny. Strzępki w kontekście bezbarwne w KOH, cienko- lub grubościenne, sporadycznie rozgałęzione, ze sprzążkami, o średnicy 4–7 µm, strzępki tramy podobne. Brak cystyd lub innych sterylnych elementów hymenium. Podstawki maczugowate, 4-sterygmowe, 20–30 × 7–9 µm, ze sprzążką u podstawy. Bazydiospory szerokoelipsoidalne do prawie kulistych, bezbarwne, gładkie, w odczynniku Melzera nieamyloidalne, 6–7 × 5–6 µm.
Występowanie i siedlisko Występuje w Ameryce Północnej, środkowej i Południowej, Europie i Azji. Gatunek rzadki. W Polsce do 2003 r. znane były tylko dwa stanowiska podane przez S. Domańskiego w 1967 r. w Białowieskim Parku Narodowym, ale w późniejszych latach podano wiele nowych stanowisk. Aktualne stanowiska podaje także internetowy atlas grzybów. Znajduje się w nim na liście gatunków zagrożonych i wartych objęcia ochroną.
Nadrzewny saprotrof rozwijający się na martwym drewnie w lesie. Rozwija się na stojących lub powalonych drzewach liściastych z kilku rodzajów, ale także na żywych drzewach. Najczęściej występuje na bukach (Fagus), ale spotykany jest również na klonach (Acer), topolach (Populus) i dębach (Quercus), S. Domański podał jego występowanie na drewnie lipy (Tilia). Powoduje białą zgniliznę drewna.
Przypisy
Kategoria:Mykobiota Polski Kategoria:Strocznikowate