Pałac Pretorów w Koprze (, ) – pałac miejski i dawny ratusz położony przy południowej pierzei placu Tity w historycznym centrum Kopru. Był siedzibą weneckiego podesty, kapitana, rad miejskich i innych organów komuny. Po restauracji zakończonej w 2001 roku ponownie pełni funkcje reprezentacyjne i administracyjne gminy miejskiej Koper.
Budynek jest jednym z najważniejszych elementów zespołu architektonicznego głównego placu Kopru. Jego obecna forma łączy cechy gotyku weneckiego i renesansu, uzupełnione podczas późniejszych przebudów o elementy barokowe. Fasada jest dekorowana herbami, popiersiami, tablicami inskrypcyjnymi i figurą Sprawiedliwości, dokumentującymi działalność kolejnych weneckich urzędników miasta.
Historia Najstarsza siedziba władz komunalnych na tym miejscu powstała w połowie XIII wieku. Zespół utworzono przez połączenie dwóch wcześniejszych budynków, pomiędzy którymi znajdowała się loggia. Pierwsza wzmianka o miejskim pałacu pochodzi z 1254 roku, a jego rozwój był związany z ukształtowaniem się przy obecnym placu Tity głównego ośrodka administracyjnego średniowiecznego Kopru.
W 1348 roku pałac spłonął podczas wystąpienia mieszkańców Kopru przeciwko panowaniu weneckiemu. Władze Republiki Weneckiej przekazywały następnie środki na jego odbudowę, jednak w 1380 roku, podczas wojny o Chioggię, budynek ponownie został spalony w czasie genueńskiego najazdu na miasto. Źródła archiwalne poświadczają prowadzenie prac przy nowym pałacu od 1386 roku.
Zasadnicza przebudowa rozpoczęła się w latach 1452–1453. Najpierw powstało skrzydło zachodnie oraz arkadowe przejście prowadzące z placu na dzisiejszą Čevljarską ulicę, natomiast skrzydło wschodnie ukończono w latach 80. XV wieku. Z tego okresu pochodzi podstawowy układ dwukondygnacyjnego pałacu oraz jego reprezentacyjna fasada zwrócona ku placowi.
W 1447 roku ukończono zewnętrzne schody prowadzące na pierwsze piętro. W 1481 roku, za urzędowania Giovanniego Vitturiego, część ostrołukowych otworów zastąpiono renesansowymi oknami zamkniętymi półkoliście. Balustradę i dekorację schodów uzupełniano do początku XVI wieku, a w 1507 roku powstała Porta della Corte – renesansowa brama z tarasem, łącząca pałac z sąsiednią Foresterią.
W 1664 roku przeprowadzono barokową reorganizację fasady. Przemieszczono i uporządkowano część herbów, popiersi i płyt inskrypcyjnych umieszczanych na elewacji przez kolejnych podestów i kapitanów. Prace te nadały fasadzie jej ostateczny układ, przy zachowaniu dominującego charakteru późnogotyckiego i renesansowego.
Po upadku Republiki Weneckiej w 1797 roku pałac utracił dotychczasową funkcję siedziby władz prowincjonalnych. W okresie austriackim urząd miejski przeniesiono do sąsiedniej Zbrojowni, a wnętrza Pałacu Pretorów wielokrotnie dostosowywano do potrzeb administracji. W 1923 roku budynek przekształcono na potrzeby sądu, co spowodowało dalsze zmiany historycznego układu pomieszczeń.
W latach 1968–1972 przeprowadzono zabezpieczenie konstrukcji i odnowiono główną fasadę. Na parterze urządzono restaurację Capris, jednak pozostała część pałacu przez dłuższy czas nie miała stałego użytkownika. Badania konserwatorskie rozpoczęte na początku lat 90. objęły analizę architektoniczną, archeologiczną, restauratorską i historyczną zespołu.
Kompleksową restaurację przeprowadzono w latach 1991–2001, częściowo ze środków programu PHARE. W maju 2001 roku odnowiony pałac został ponownie przeznaczony na miejską siedzibę reprezentacyjną. W 2022 roku rozpoczęto kolejną konserwację fasady, ostatnio kompleksowo odnawianej podczas prac zakończonych w 2001 roku.
Architektura Pałac zamyka południową pierzeję placu Tity i składa się z dwóch skrzydeł połączonych nad arkadowym przejściem prowadzącym na Čevljarską ulicę. Układ budowli wynika z wieloetapowego połączenia i przebudowy wcześniejszych domów komunalnych. Pomimo późniejszych ingerencji w jego rzucie oraz strukturze zachowały się relikty faz budowlanych od XIII do XVII wieku.
Główna elewacja reprezentuje odmianę gotyku weneckiego wzbogaconą elementami renesansowymi. Jej charakterystycznymi elementami są zewnętrzne kamienne schody, balkon, krenelażowe zwieńczenie, ostrołukowe i półkoliste otwory okienne oraz czterodzielne okno w skrzydle wschodnim. Nad przejściem znajduje się figura Sprawiedliwości przedstawiona z mieczem.
Fasadę pokrywają liczne herby i tablice upamiętniające weneckich podestów, kapitanów i przedstawicieli miejscowych władz. Część dekoracji ma formę popiersi ustawionych w niszach. Na elewacji znajduje się również wenecki lew św. Marka oraz przedstawienia związane ze św. Nazariuszem, patronem Kopru.
Na pierwszym piętrze znajdowały się sale Wielkiej Rady i Małej Rady, przedsionek oraz pomieszczenia urzędowe podesty. Do sali Wielkiej Rady prowadzą zewnętrzne gotyckie schody. Badania wykazały obecność średniowiecznych drewnianych stropów, fragmentów malowideł, gotyckich biforiów, renesansowych portali oraz barokowych przekształceń wnętrz.
Pomieszczenia prywatne i reprezentacyjne podesty były połączone z Foresterią za pomocą tarasu ponad Porta della Corte. Foresteria służyła do zakwaterowania gości władz miejskich i czasowego pobytu podesty, tworząc wraz z pałacem część rozbudowanego zespołu administracyjnego placu.
Współczesne wykorzystanie Pałac pełni funkcję reprezentacyjnej siedziby władz gminy miejskiej Koper. Znajdują się w nim sale wykorzystywane podczas posiedzeń, ceremonii cywilnych, spotkań oficjalnych i przyjmowania delegacji. Część wnętrz jest dostępna dla zwiedzających oraz wykorzystywana do organizowania wystaw i wydarzeń kulturalnych.
W budynku prezentowane są historyczne wnętrza oraz ekspozycja dawnej apteki z końca XVIII i XIX wieku. Pałac stanowi również siedzibę miejskiego punktu informacji turystycznej, który organizuje zwiedzanie reprezentacyjnych sal i udostępnia informacje dotyczące dziedzictwa historycznego Kopru.
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Pałace w Koprze Kategoria:Ratusze w Słowenii Kategoria:Architektura gotyku w Słowenii Kategoria:Architektura renesansowa w Słowenii Kategoria:Zabytki w Koprze