Antonio Gandusio

Antonio Gandusio (ur. 29 lipca 1875 w Rovinju, zm. 23 maja 1951 w Mediolanie) – włoski aktor teatralny i filmowy, kierownik zespołów teatralnych. Specjalizował się w rolach komediowych, zwłaszcza w komedii salonowej, farsie i pochade’ach. Jego styl gry, oparty na wyrazistej mimice, gwałtownych gestach i charakterystycznej modulacji głosu, nawiązywał do tradycji commedia dell’arte.

Życiorys Był synem adwokata Zaccarii Gandusia i Marii Adelmaco. Ukończył szkołę średnią w Trieście, a w 1891 roku, zgodnie z wolą ojca, rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Rzymskim. Równocześnie występował w amatorskich zespołach teatralnych i należał do Filodrammatica Romana. Po odbyciu służby wojskowej w Budapeszcie ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Genueńskim.

W 1899 roku został zaangażowany jako aktor komediowy do zespołu De Sanctis–Pieri. Zadebiutował w teatrze dei Rozzi w Sienie w przedstawieniu opartym na sztuce Georges’a Ohneta. W następnych latach występował w zespołach prowadzonych m.in. przez Ermetego Novellego, Virginię Reiter, Teresę Mariani i Flavia Andò.

Gandusio wyspecjalizował się w typie scenicznym określanym we włoskim teatrze jako , obejmującym pierwszoplanowe role komediowe. Charakterystyczne dla jego gry były szybkie gesty, rozbudowana mimika i zmieniany dla efektu komicznego głos. Choć jego kreacje przypominały improwizowaną commedię dell’arte, sam aktor przygotowywał role na podstawie szczegółowej analizy tekstu.

W kolejnych latach występował w komediach Carla Goldoniego, Molière’a oraz współczesnych autorów francuskich i włoskich. W repertuarze jego zespołów znajdowały się również utwory Luigiego Chiarellego, Luigiego Antonellego, Daria Niccodemiego i Luigiego Pirandella. W 1918 roku utworzył własny zespół teatralny, a następnie wielokrotnie organizował kolejne kompanie aktorskie.

W 1924 roku odbył tournée po Ameryce Południowej. W październiku tego samego roku wystąpił w turyńskim Teatro Carignano w podwójnej roli Tonina i Zanetta w komedii Goldoniego . Kreacja ta należała do jego najbardziej znanych ról nawiązujących do tradycji commedii dell’arte.

W listopadzie 1925 roku w jego rodzinnym Rovinju otwarto teatr nazwany jego imieniem. W kolejnych latach współpracował m.in. z Diną Galli, Lolą Braccini, Anną Magnani, Riną Morelli, Paolem Stoppą i Luchino Viscontim.

Od początku lat 30. XX wieku coraz częściej występował w filmach, ograniczając stopniowo działalność teatralną. Jego filmowe role opierały się zazwyczaj na środkach wypracowanych na scenie: groteskowej mimice, gwałtownych reakcjach oraz łączeniu komizmu z elementami sentymentalnymi. Wystąpił łącznie w około trzydziestu produkcjach.

Za jego najważniejszą rolę filmową Simonetta Paoluzzi uznała postać Bortola Ciocciego w filmie z 1941 roku w reżyserii Esoda Pratellego. Gandusio wystąpił również m.in. w ekranizacjach własnych sukcesów teatralnych: , i .

Po II wojnie światowej kontynuował występy teatralne i filmowe. W marcu 1947 roku zagrał ojca w inscenizacji dramatu Jeana Anouilha w reżyserii Luchina Viscontiego. W sezonie 1950/1951 prowadził zespół z Nino Besozzim i Laurą Solari.

Zmarł 23 maja 1951 roku w Mediolanie wskutek zatoru mózgowego, podczas przygotowań do widowiska . Jego śmierć nastąpiła trzy dni po zakończeniu sezonu teatralnego prowadzonego wspólnie z Besozzim i Solari.

Wybrana filmografia Do filmów z udziałem Gandusia należały:

(1918); (1932); (1935); (1936); (1936); (1937); (1939); (1939); (1941); (1942); (1943); (1946); (1947); (1948).

Publikacje Pośmiertnie wydano jego wspomnienia teatralne:

Upamiętnienie Teatr w Rovinju noszący imię aktora został otwarty w 1925 roku. Gandusio pozostawał związany symbolicznie z rodzinnym miastem, mimo że zasadniczą część kariery rozwijał we włoskich ośrodkach teatralnych, przede wszystkim w Rzymie, Mediolanie, Turynie i Genui.

Przypisy

Kategoria:Włoscy aktorzy teatralni Kategoria:Włoscy aktorzy filmowi Kategoria:Aktorzy kina niemego Kategoria:Urodzeni w 1875 Kategoria:Zmarli w 1951