Budynek Biura Wystaw Artystycznych w Katowicach – pawilon wystawowy w Katowicach, w dzielnicy Śródmieście przy al. Wojciecha Korfantego 6, wzniesiony w latach 60. XX wieku według projektu Stanisława Kwaśniewicza, użytkowany od otwarcia przez Galerię Sztuki Współczesnej BWA w Katowicach oraz Cepelię (jej część stoi pusta), wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego.
Historia Katowicom brakowało obszernej przestrzeni wystawowej – Biuro Wystaw Artystycznych korzystało z niewielkiego lokalu przy ulicy Dworcowej 13. Tadeusz Łobos w 1955 roku zaprojektował pawilon wystawowy w stylu socrealistycznym, miał on stanąć przy ulicy Adama Mickiewicza obok przeznaczonego wówczas do wyburzenia budynku Łaźni Miejskiej w Katowicach. Do realizacji ani wyburzenia nie doszło, a koncepcja nowego pawilonu przy ówczecnej ul. Armii Czerwonej pojawiła się w marcu 1958 roku. Inwestorem została Dyrekcja Inwestycji Miejskich – Katowice. Obiekt został wzniesiony w latach 1966–1968 (według innych źródeł budowano go od 1965 do 1969 roku) według projektu Stanisława Kwaśniewicza, za konstrukcję odpowiadał Jaromir Bohoniuk. Franciszek Klimek opracował konstrukcję obiektu, wystrój wnętrz zaprojektował Wojciech Szostak. Płaskorzeźby na elewacji zaprojektowali Teresa Michałowska-Rauszer i Jerzy Kwiatkowski. Wstępny projekt skończono w maju 1966 roku w katowickiej pracowni PW-11 Miastoprojektu i zatwierdziło go wówczas Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Katowicach. Miał składać się pierwotnie z części wystawowej, kawiarni na 60 miejsc, sklepu Dom Dziecka i laboratorium gastronomicznego. Koncepcja zmieniła się w 1966 roku i przyszły obiekt został przeznaczony na potrzeby Biura Wystaw Artystycznych oraz Regionalnego Biura Sprzedaży Związku Spółdzielni Przemysłu Ludowego i Artystycznego Cepelia, która zajęła północno-wschodnią część parteru. Była to 3. największa Cepelia po warszawskiej i gdyńskiej o powierzchni 700 m². Pawilon otwarto 5 stycznia 1972 roku. Jego pierwotna nazwa brzmiała: Pawilon Wystaw Artystycznych – Śródmieście-Zachód Katowice. Większa część należy do miasta Katowice, pozostała była własnością Cepelii. Przestrzeń wystawowa na parterze była wykorzystywana jako kawiarnia (do 2018 roku prawie 6 lat była tam kawiarnia Bez Cukru), w budynku na parterze mieścił się także klub Klawiatura do 2014 roku i Klubokawiarnia Redakcja przez niecały rok do 1 marca 2013 roku, jak również restauracja z kuchnią gruzińską i oddział mBanku. Od 2023 roku działał tamże sklep Forum Designu z dizajnerskimi wyrobami. Antresola pierwotnie przeznaczona na kawiarnię jest wykorzystywana jako kasa i księgarnia-sklep. Na początku XXI wieku pracownia Tomasza Koniora oraz Biuro Rozwoju Regionu brały pod uwagę wyburzenie pawilonu pod budowę budynków o wysokości dochodzącej do 55 m. Część budynku, która należała do Cepelii została wystawiona na sprzedaż w 2017 roku, po sklepie pozostał pusty lokal. 2 lutego 2024 gmach został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego (nr rej. A/1340/24), wcześniej ochroną konserwatorską były objęte jedynie płaskorzeźby. Miasto odkupiło część, która należała do Cepelii w 2025 roku za 2 mln zł, pomimo wcześniejszego braku zainteresowania obiektem. Architektura Budynek stanowi część założenia urbanistycznego Śródmieście-Zachód, które zaprojektował Mieczysław Król; znajduje się przy zachodniej pierzei alei Wojciecha Korfantego (w momencie otwarcia ul. Armii Czerwonej) pod numerem 6 , stoi frontem do osi ulicy; stanowi pendant do Ślizgowca znajdującego się za nim, oddziela je pieszy pasaż. Sąsiaduje z Separatorem od południa (górna sala wystawowa miała być połączona z salą konferencyjną w Separatorze), od północy sąsiadował z wyburzonym Domem Handlowym Centrum, a obok niego wzniesiono w 1971 roku dwukondygnacyjny pawilon gastronomiczny według projektu Mieczysława Króla. W ciągu pawilonów przy alei znajdował się także niezachowany Pałac Ślubów w Katowicach.
Budynek to niski, dwukondygnacyjny, częściowo podpiwniczony pawilon wystawowy wzniesiony w stylu funkcjonalizmu w postaci dwóch prostopadłościanów na planie litery L. Powierzchnia użytkowa górnej sali wystawowej to 1000 m², a dolnej – 300 m². Część równoległa do ulicy została przeznaczona na cele wystawowe, natomiast część prostopadła do niej na potrzeby administracyjne, składa się ona z jednej nadwieszonej kondygnacji z niezależnym wejściem, prowadzą do niej zewnętrzne masywne łamane schody. Część ta jest wsparta na słupach, biegnie pod nią ciąg pieszy. Budynek nakrywa dach płaski ze świetlikami, ponadto w suficie zamontowano luksfery. Zwieńczenie budynku przypomina krenelaż.
Parter jest wysoki na 5 m, a piętro na 4 m, dzięki odpowiedniemu połączeniu kondygnacji było możliwe eksponowanie obiektów do wysokości 9 m. Parter jest mocno przeszklony, miał służyć jako reklama wystaw i miejsce prezentacji rzeźb. Elewacje pierwszej kondygnacji pokrywają mozaiki wykonane z zielonej szklanej tłuczki z huty szkła, pochodzącej z Huty Szkła Zawiercie. Wejście do Cepelii znajdowało się od strony wschodniej. Na antresoli znajdującej się w połowie wysokości utworzono kawiarnię. Kondygnacje łączą spiralne schody, pierwotnie wyłożone marmurem i lastrikiem. Piętro nie ma okien, elewacje drugiej kondygnacji w obrębie szerokiego pasa muru koronującego pokrywa poziomy bezotworowy fryz-ściana z płaskorzeźbami, które nawiązują do form antycznych – greckich dekoracji okresu klasycznego bądź helleńskiego (zob. sztuka starożytnej Grecji). Przedstawiają muzy i bóstwa ujęte w sposób abstrakcyjny. W 2018 roku reliefy były spękane, a ich fragmenty odpadały. Elewacje nadwieszonej części zachodniej odbiegają od głównej części – pokrywają je zróżnicowane formalnie moduły z oknami, podobnie jak pawilony znajdujące się przy Separatorze. Stolarka okienna i drzwiowa jest wykonana ze stali oraz aluminium.
Tylne wejście było poprzedzone sześciobocznym wiatrołapem, koło którego znajdowała się fontanna. Pierwotnie budynek był pomalowany na jasnoniebiesko, co wyróżniało go pośród innych obiektów z układu urbanistycznego Śródmieście-Zachód.
Galeria
Przypisy
Kategoria:Śródmieście (Katowice) 6 Kategoria:Pawilony Kategoria:Zabytki nieruchome w Katowicach Katowice Kategoria:Obiekty kulturalne w Katowicach