Jakub (ojciec Józefa z Nazaretu)

Jakub – postać biblijna z Nowego Testamentu. Według rodowodu Jezusa przekazanego w Ewangelii według św. Mateusza był synem Matana, ojcem św. Józefa oraz według prawa żydowskiego dziadkiem Jezusa Chrystusa. Żył najprawdopodobniej w I wieku p.n.e., w epoce państwa Machabeuszów (Hasmoneuszy).

Zapisy biblijne Na kartach Biblii postać Jakuba pojawia się wyłącznie w genealogii Jezusa w pierwszym rozdziale Ewangelii Mateusza:

W strukturze Mateuszowego rodowodu, podzielonego celowo na trzy epoki po 14 pokoleń, Jakub jest przedostatnim ogniwem (przed Józefem) w trzeciej, ostatniej grupie obejmującej czas od niewoli babilońskiej do narodzin Chrystusa. Egzegeci zwracają uwagę, że to właśnie na pokoleniu Jakuba kończy się u Mateusza aktywny łańcuch ojcowski („X był ojcem Y”). Jakub zradza Józefa, ale wobec samego Jezusa Józef nazywany jest już tylko „mężem Maryi, z której narodził się Jezus” (użycie strony biernej), co w tradycji chrześcijańskiej jest interpretowane jako dowód na dziewicze poczęcie (odmówienie Józefowi biologicznego ojcostwa).

Problem ojcostwa św. Józefa pojawia się przy zestawieniu tekstu Mateusza z Ewangelią według św. Łukasza. Łukasz podaje odmienny rodowód, w którym wskazuje, że ojcem Józefa był Heli:

Interpretacje różnic genealogicznych W chrześcijańskiej tradycji i biblistyce różnica między tekstami tłumacząca, kto był ojcem Józefa (Jakub czy Heli), wyjaśniana jest na dwa główne sposoby:

Prawo lewiratu Najstarsze zachowane wyjaśnienie tej rozbieżności podał w III wieku wczesnochrześcijański historyk Juliusz Afrykański. Apologeta Jimmy Akin podsumowuje tę tradycję, powszechnie przyjmowaną przez wielu biblistów, w następujący sposób:

Zgodnie z tym wyjaśnieniem opartym na starotestamentowym prawie lewiratu (Pwt 25, 5-6), Jakub był biologicznym ojcem Józefa (co ma odzwierciedlać relacja Mateusza), podczas gdy Heli był jego ojcem w świetle prawa (co ukazuje relacja Łukasza). W tej koncepcji oba rodowody odnoszą się bezpośrednio do św. Józefa.

Poniższe drzewo obrazuje relacje rodzinne z uwzględnieniem tradycji o prawie lewiratu podanej przez Juliusza Afrykańskiego (linia przerywana oznacza relację prawną i bezdzietne małżeństwo):

Teoria dwóch różnych linii (teoria zięcia i teścia) Według opinii niektórych chrześcijańskich pisarzy i teologów (teoria spopularyzowana m.in. przez Anniusza z Viterbo, a także badaczy z późniejszych wieków), Łukasz miał przedstawić rodowód linii Maryi, natomiast Mateusz – rodowód Józefa. W tej interpretacji Heli (utożsamiany czasem ze św. Joachimem, co jest skrótem od imienia Eliakim) był biologicznym ojcem Maryi. Wchodząc w związek małżeński z Maryją, Józef stał się w świetle prawa zięciem Helego. Ponieważ w rodowodach żydowskich z reguły nie wymieniano kobiet, św. Łukasz wpisał w jej miejsce Józefa. Wielu współczesnych badaczy (m.in. ks. Piotr Łabuda) podchodzi jednak do tej teorii z ostrożnością, wskazując, że w starożytności nie przechowywano rodowodów kobiet, a genealogia Łukasza nie wymienia Maryi bezpośrednio jako przodka.

Poniższe drzewo obrazuje relację, w której Ewangelia Łukasza opisuje przodków Maryi (Heli), a Ewangelia Mateusza przodków Józefa (Jakub):

W józefologii i teologii katolickiej W Kościele katolickim postać Jakuba jest istotna ze względu na józefologię (dział teologii dogmatycznej zajmujący się osobą św. Józefa). Teolodzy zwracają uwagę, że to właśnie przez linię Jakuba św. Józef dziedziczy prawa królewskie rodu Dawida.

Choć według wiary chrześcijańskiej prawdziwym ojcem Jezusa jest Bóg Ojciec, a Jego poczęcie w łonie Maryi dokonało się za sprawą Ducha Świętego, to ziemski rodowód odgrywał kluczową rolę w historii zbawienia. Ponieważ to Jakub, według św. Mateusza, jest potomkiem króla Salomona, przekazuje on na Józefa status dziedzica obietnic mesjańskich. W teologii katolickiej podkreśla się, że Józef, nadając Jezusowi imię i prawnie Go adoptując, włącza Go w ród Dawida dokładnie poprzez linię Jakuba. W ten sposób wypełniają się proroctwa mesjańskie o Zbawicielu pochodzącym z rodu Dawidowego.

Typologia biblijna Wielu biblistów zwraca uwagę, że obecność imienia „Jakub” jako ojca Józefa u Mateusza ma bardzo głębokie znaczenie typologiczne. Ewangelista celowo buduje paralelę między Nowym a Starym Testamentem: W Starym Testamencie patriarcha Jakub miał ukochanego syna o imieniu Józef (zob. Józef Egipski). Podobnie w Nowym Testamencie ojcem Józefa z Nazaretu jest Jakub. Zarówno starotestamentowy Józef, jak i nowotestamentowy św. Józef odbierali objawienia od Boga za pośrednictwem snów (por. Rdz 37, 5: „Pewnego razu Józef miał sen” oraz Mt 1, 20: „anioł Pański ukazał mu się we śnie”). Obaj z powodu zagrożenia musieli udać się do Egiptu i obaj ocalili w ten sposób swoje rodziny.

Zobacz też Bóg Ojciec Duch Święty Józefologia Święta Rodzina

Przypisy

Kategoria:Postacie Nowego Testamentu Kategoria:Jezus Chrystus