Koszyce Wielkie – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie tarnowskim, w gminie Tarnów. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.
Odnaleziona najstarsza pieczęć wiejska z 1909 przedstawia kosz wypełniony kwiatami, napis w otoku: „Gmina Koszice Wielkie”.
Podczas poszukiwań naftowych w otworach wiertniczych znaleziono sole kamienne na głębokości poniżej 1000 m.
Toponimia Nazwa wsi pochodzi od wyplatanych przez mieszkańców wiklinowych koszyków, co potwierdza pieczęć wiejska przedstawiająca niewielki koszyk z kwiatami. Pierwotnie nosiły nazwę Koszyce. Przymiotnik 'Wielkie' dodano dla odróżnienia od sąsiedniej, młodszej Woli Koszyckiej, zwanej później Koszyczkami a następnie Koszycami Małymi. Integralne części wsi: Bachówki, Borki, Brzezinki, Dół, Działy, Łękawa, Paluchty ("pałuki" to mokre łąki), Pałąkty, Piskorne, Pod Czworakami, Saratówka, Ścieżki.
Historia Na terenie wsi odnaleziono ślady osadnictwa z okresu neolitu, epoki brązu, kultury przeworskiej z okresu wpływów rzymskich i średniowiecza. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z lat 1358–1362, kiedy to sąd krakowski rozgraniczał wyspę na rzece Biała. Osada ta pierwotnie wchodziła w skład parafii w Zbylitowskiej Górze. W dokumentach z 1361 roku wymieniony jest pierwszy znany właściciel miejscowych dóbr Wincenty z Koszyc, przedstawiciel późniejszego rodu Rokoszów herbu Ostoja. W 1536 roku we wsi był dwór, folwark, dziesięć stawów rybnych, karczma, most i młyn na Białej, siedmiu kmieci oraz pięciu zagrodnikówNowiny Tarnowskiej Gminy kwiecień 2014 nr 1 (124).. W 1581 roku Koszyce Wielkie należały ciągle do rodziny Rokoszów. Właścicielką była wówczas Anna Rokoszowa. W 1635 Koszyce Małe i Koszyce Wielkie należały do Stanisława Jordana z Zakliczyna.
W czasie III wojny północnej ok. 1710 wojska rosyjskie w odwecie za zabicie jednego z żołnierzy zrabowały Koszyce Wielkie i Koszyce MałeTarnów dzieje miasta i regionu. Tom I – Feliks Kiryk, Zygmunt Ruta.. Na początku XVIII w. Stanisław Łętowski nabył od rodziny Jordanów wsie Koszyce i Koszyczki pod Tarnowem. W latach 1753–1778 20 tys. zł przeznaczone na utrzymanie tzw. kolonii akademickiej w Tarnowie zabezpieczone było na Koszycach Wielkich, Koszycach Małych i Woli Ostrębowskiej.
Czasy rozbiorowe W 1780 roku pod kierownictwem inż. Jana GrossaRoboty wodne i melioracyjne w południowej Małopolsce wykonane z inicjatywy Sejmu i Wydziału Krajowego. Cz. 2 wybudowano nowy, kryty most rządowy na BiałejPocztówka. Most kryty na Białej pod Tarnowem, budowany 1780 roku. http://www.it.tarnow.pl/var/ezwebin_site/storage/images/atrakcje/tarnow/ciekawostki/galeria-starych-fotografii/kryty-most-na-rz.-biala-nieistniejacy/17969-1-pol-PL/Kryty-most-na-rz.-Biala-nieistniejacy_imagelarge.jpg. w przebiegu traktu zwanego środkowo-galicyjskim lub cesarskim. Posiadał on murowane przyczółki i drewnianą konstrukcję.
W 1827 właścicielem Koszyc Wielkich był Jan Gniewosz. W 1830 roku wieś wymieniana była już jako część latyfundium Sanguszków i należała do księcia Władysława Sanguszki. W 1835 roku w miejscowości spędzili wspólnie kilka tygodni spiskowcy Seweryn Goszczyński i Szymon Konarski. Z 1846 roku pochodzi szkic „Tarnów od zachodu” ręki Macieja Stęczyńskiego. Rysunek ten wykonany mniej więcej z okolicy obecnego kościoła obejmuje most na Białej należący jeszcze wówczas do Koszyc Wielkich. Według Słownika geograficznego Królestwa polskiego w 1883 roku wieś liczyła 566 mieszkańców i posiadała kasę pożyczkowąSłownik geograficzny Królestwa polskiego z 1883 roku.. W Koszycach Wielkich a później na terenie włączonym do Tarnowa funkcjonowała tzw. „Czerwona Karczma”, od niej właśnie wzięła nazwę ul. Czerwona w TarnowiePlan gruntowy folwarku w Koszycach Wielkich sygn. A. Sang. kartogr. 45 https://www.archivesportaleurope.net/ead-display/-/ead/pl/aicode/PL-29/type/fa/id/PL-29-637_SLASH_0/unitid/A.+Sang.+kartogr.+45.Tygodnik Pogoń 05.10.1890 r. http://dlibra.biblioteka.tarnow.pl/dlibra/publication?id=34&from=&dirids=1&tab=1&lp=26&QI=!B43EA48B78FE2240533F26BAB05B6F67-52..
13 września 1883 roku „C.K. sąd obwodowy jako handlowy w Tarnowie” wpisał do rejestru firmę „A.Schwanenfeld” w Koszycach Wielkich„Gazeta Lwowska” 1883, nr 226.. Ascher Schwanenfeld (zm. 1896) dzierżawił część budynków dworskich gdzie prowadził nagradzaną na targach w Wiedniu i znaną w całych Austro-Węgrzech „fabrykę parową rumu, rosolisów i likierów”, wyrób octu i miodu oraz „rafinerię spirytusu”A. Sang. kartogr. 203 Sytuacya i rzuty budynków zrekonstruowanej rafineryi spirytusu A. Schwanenfelda w Koszycach Wielkich pod Tarnowem. 1897-1897 https://www.archivesportaleurope.net/ead-display/-/ead/pl/aicode/PL-29/type/fa/id/PL-29-637_SLASH_0/unitid/A.+Sang.+kartogr.+203#sthash.GJDjg6nL.dpuf.. Jesienią 1890 roku doszło do zuchwałej kradzieży sejfu z zawartością 20 000 złotych reńskich z tarnowskiego urzędu propinacji. Schwanenfeldowie ukryli łup w Koszycach. W 1912 przeniesiono fabrykę do pobliskiego Tarnowa "do zupełnie nowych i nowożytnie urządzonych budynków". mały|Wybudowany w 1780 roku most "na Biale" spalony przez wojska austriackie w 1914.
I wojna światowa 10 listopada 1914 roku Austriacy wycofując się z Tarnowa przed nacierającą ze wschodu 3 armią rosyjską podpalili 133-letni drewniany most na rzece Białej. „Łuna tego pożaru złowrogo oświetlała zachodni horyzont miasta” wieszcząc zbliżającą się rosyjską okupacjęKazimierz Bańburski, Janusz Kozioł – „WIELKA WOJNA. TARNÓW–GORLICE 1915” http://www.s-can.pl/ksiazki/wielka_wojna_frag.pdf.. Na nic zdało się spalenie mostu, Moskale przeszli bardzo wygodnym brodem, tuż obok mostu, który jeszcze w dolnych częściach płonął.
Okres międzywojenny W okresie międzywojennym planowana była budowa w Koszycach zakładów przemysłowych. Miała być to filia fabryki lokomotyw Fablok z Chrzanowa.
W 1929 z sąsiednich wsi Świerczków i Dąbrówka Infułacka wraz z przysiółkiem Plewęcin oraz fragmentów Kępy Bogumiłowickiej i Koszyc Wielkich utworzono osobną miejscowość i zarazem gminę MościceTarnowskie Azoty. Perła w koronie Centralnego Okręgu Przemysłowego. https://nowahistoria.interia.pl/ii-rzeczpospolita/news-tarnowskie-azoty-perla-w-koronie-centralnego-okregu-przemysl,nId,1541464.Mościce (dzielnica ogród) https://www.it.tarnow.pl/index.php/pol/Atrakcje/TARNOW/Zabytki-i-atrakcje/Moscice-dzielnica-ogrod..
Jak podawała Polska Agencja Telegraficzna w 1936, w nocy z 19 na 20 lipca przeszła nad Tarnowem i okolicami potężna, kilkugodzinna burza "o nasileniu huraganu". Wiatr zerwał z domów w Koszycach dwa dachy i uszkodził wiele budynków.
Zabytki Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego. Osada z okresu wpływów rzymskich.
Współcześnie W 1951 roku kolejny raz okrojono sołectwo i północną część Koszyc Wielkich włączono tym razem w granice miasta Tarnowa. W 1960 włączono do miasta następną część Koszyc Wielkich i Zbylitowskiej Góry, by w 1972 odrolnić ten teren i utworzyć m.in. osiedle Koszyckie w Tarnowie. W 1997 oddano do użytku południową obwodnicę Tarnowa przecinającą grunta wsi.
W 2002 powstał klub sportowy KS „Koszyce” Koszyce Wielkie, o żółto-czarnych barwachKS Koszyce http://kskoszyce.futbolowo.pl/menu,2,o-klubie.html.. 18 czerwca 2011 roku otwarto Centrum Wsi w Koszycach Wielkich. Na inwestycję złożyły się parking, niewielki park ze stawem, pomostami i altanami, kryty gontem drewniany przystanek autobusowy wykonany przez cieśli z okolic Zakopanego, odnowiona kapliczka św. Jana Nepomucena oraz brama seklerska będąca podarunkiem od samorządu miejscowości Csíkszentsimon dla miejscowej gminy TarnówBrama seklerska stanęła w Koszycach Wielkich http://www.dziennikpolski24.pl/artykul/3017374,brama-seklerska-stanela-w-koszycach-wielkich,id,t.html http://www.dziennikpolski24.pl/artykul/3017374,brama-seklerska-stanela-w-koszycach-wielkich,id,t.html.Nowe centrum wsi w Koszycach Wielkich http://www.intarnet.pl/www1.atlas.okay.pl/index_full.html?action=full&id=19994..
Szkoła w Koszycach Wielkich Działalność oświatowa na terenie Koszyc Wielkich datuje się na początek lat 20. XIX w. Po wojnie nauka prowadzona była w zaadaptowanych do tego celu zabudowaniach stajennych Sanguszków, by w roku 1976 przenieść się do obecnej Szkoły PodstawowejPLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI KOSZYCE WIELKIE NA LATA 2010–2016 https://www.gmina.tarnow.pl/pliki/kw.pdf.. W 2010 roku otwarto halę widowiskowo-sportową przy miejscowej szkoleKoszyce: pierwsza kara dla nowej sali sportowej http://www.gazetakrakowska.pl/artykul/351168,koszyce-pierwsza-kara-dla-nowej-sali-sportowej,id,t.html..
Ochotnicza Straż Pożarna w Koszycach Wielkich mały|Koszyce Wielkie siedziba OSP W 1912 roku w miejscowości powstała Ochotnicza Straż Pożarna, której organizatorem był Michał Czernecki. Po 1918 roku, książę Roman Sanguszko zezwolił na wybudowanie obok stawu szopy, w której umieszczono sikawkę i inne sprzęty strażackie. Tak powstała pierwsza remiza w Koszycach Wielkich. Później w zamian za pilnowanie majątku, uzyskano od księcia większy plac pod budowę murowanej już remizy, która po powstaniu była jednocześnie siedzibą strażaków, mieściła się w niej także świetlica wiejska. Po 1945, w wyniku reformy rolnej OSP uzyskało około 100 arów wraz ze stawem, który stanowił zbiornik przeciwpożarowy. W miejscu tym stanęła murowana remiza, którą w 1973 roku rozbudowano. Budynek ten był miejscem spotkań rolników, kół gospodyń wiejskich, zabaw tanecznych oraz występów teatralnych i muzycznych. Mieścił się tam również punkt biblioteczny.
Parafia w Koszycach Wielkich
mały|Kościół w Koszycach Wielkich W 1972 roku ksiądz Stanisław Kędroń, rozpoczął w Koszycach Wielkich budowę domu mieszkalnego z garażem, którą ukończył w 1980 roku. Był to popularny w tamtych czasach sposób obejścia prawa, które nie pozwalało wznosić nowych świątyń. 26 kwietnia 1981 roku ksiądz dr Karol Dziubaczka odprawił pierwszą Mszę Świętą w garażu znajdującym się obok wspomnianego domu. 17 lipca 1981 powstała parafia pw. Przemienienia Pańskiego. W następnym roku wojewoda tarnowski wydał pozwolenie na budowę właściwego kościoła. Prace budowlane rozpoczęły się jesienią 1983 roku. 27 października 1994 roku poświęcono cmentarz parafialnyParafia pod wezw. Przemienienia Pańskiego w Koszycach Wielkich..
Osoby związane z miejscowością Anna Pieczarka – mieszkanka Koszyc Wielkich, samorządowiec, posłanka na Sejm IX kadencji
Zobacz też Parafia Przemienienia Pańskiego w Koszycach Wielkich Koszyce (Tarnów) Koszyce Małe Koszyce
Przypisy
* Kategoria:Wsie Sanguszków herbu Pogoń Litewska Kategoria:Wsie w powiecie tarnowskim