Łagowo

Łagowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim, w gminie Krzywiń.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od drugiej połowy XIII wieku. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1294 (według falsyfikatu z 1302) gdzie odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Lagowo”,1303 „Lagow”, 1357 (wg kopii z XV-XVII wieku) „Lagowo”, 1362 „Lagowo”.

Historia Prowadzone tutaj badania archeologiczne pozwoliły odkryć we wsi m.in. osadnictwo z kultury łużyckiej (1400–400 lat p.n.e.). Grodzisko o średnicy ok. 120 m i wysokości 2 m znajduje się na półwyspie pobliskiego jeziora. Trafiono tu na cmentarzysko z I wieku p.n.e. oraz na osadnictwo wczesnośredniowieczne.

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i częściowo była wsią rycerską, a częściowo klasztorną. Później w wyniku darowizn i zakupów stała się całkowicie posiadłością zakonu benedyktynów z Lubinia. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1563 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego i należała do parafii lubińskiej .

Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z XIII wieku. W 1294 książę wielkopolski oraz król Polski Przemysł II potwierdzając posiadłości benedyktynów lubińskich, wspomniał wieś Łagowo wówczas nie należącą do klasztoru. Wspomniano, że jej mieszkańcy nie mieli prawa łowić ryb w jeziorze koło Małpina (obecnie to Jezioro Mełpińskie.

W 1303 Brykcy (łac. „Briccius”) dziedzic Łagowa zastawił swoją połowę wsi klasztorowi lubińskiemu za 14 grzywien srebra, a on sam lub jego spadkobiercy będą mogli odzyskać tę część Łagowa, gdy zwrócą klasztorowi wspomnianą sumę. W 1303 dziedzice Łagowa po dokonaniu podziałów majątkowych sprzedali swe części wsi klasztorowi lubińskiemu. Tomasz i Stanisław synowie Dolberta swoją połowę (łac. „dimidietas”) sprzedali za 4 grzywny, Witosław syn Jakuba swoją połowę za 6 grzywien srebra, Maciej syn Jakuba przekazał (łac. „assignavit”) swą część klasztorowi, a jego spadkobiercy uznali tę darowiznę .

W latach 1357-1363 odnotowany został Wojciech z Łagowa. W 1357 wspomniano go jako świadka. W 1362 wraz z Andrzejem opatem lubińskim dokonali zamiany: Wojciech dał opatowi swoją część Łagowa wraz z zastawem uczynionym przez jego wuja, a w zamian otrzymał od opata Wławie. W 1371 odnotowano Piotrka z Łagowa, z którego posiadłością graniczyła łąka nadana sołtysowi w Bieżynie (obecnie Bieżyń) .

Z XIV wieku zachowała się treść aktu lokacyjnego wsi. W 1363 Andrzej opat lubiński nadał opatrznemu i uczciwemu Sułkowi oraz jego potomkom sołectwo we wsi Łagowo, które miało być lokowane na prawie niemieckim. Do sołectwa miało należeć 1,5 łana roli i dwa ogrody oraz łąka nad jeziorem zwanym Linowe. Sołtys miał prawo mieć karczmę, stępę lub piekarnię (łac „pistrinum”), jatkę mięsną i chlebową, kowala, szewca, mógł też pobierać 1/3 opłat sądowych oraz opłaty od zeznań i rezygnacji. Sołtys miał obowiązek służyć klasztorowi na koniu wartości jednej grzywny i jednego wiadrunku. Mieszkańcy wsi Łagowo zostali objęci wolnizną i mieli zwolnienie od czynszu dla klasztoru na 10 lat. Po upływie tego czasu mieli dawać po 4 ćwiertnie (łac. „mensura”) żyta, dwie ćwiertnie pszenicy, 3 ćwiertnie owsa i jedną ćwiertnię chmielu oraz jeden wiadrunek tytułem dziesięciny. Kmiecie mieli 3 razy w roku orać dla klasztoru, a ponadto dawać połeć mięsa (łac. „latus carnium”) lub 5 skudów na Boże Narodzenie, 30 jaj na Wielkanoc, a 8 sierpnia z każdego domu po dwa kurczaki. We wsi miały się odbywać co roku 3 sądy gajone na który dwa razy posiłek (łac. „prandium”) dawać mieli kmiecie, a raz sołtys, lub w zamian zapłacić 5 skudów za każdy posiłek.

W 1439 do nekrologu lubińskiego zostali wpisani: rycerz Wojsław, który dał klasztorowi część Łagowa oraz Peregryn z żoną Zmysławą i dziećmi pochodzący z Łagówka, który ofiarował klasztorowi Łagówko, które później zapewne weszło w skład Łagowa.

Źródła historyczne odnotowały także mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1444 opat lubiński dokonał podziału majątku pomiędzy Marcinem kmieciem z Łagowa a jego pasierbami: Marcinem, Barbarą, Małgorzatą i Katarzyną. Wegług niego Marcinowi przypadł dom oraz sprzęty (łac. „utensilia”), a pasierbowie otrzymali od niego spłatę w kwocie 11,2 grzywien w 3 ratach w ciągu roku. W 1460 sędziowie polubowni Maciej Wielki kmieć łagowski i dwaj kmiecie z Bielewa)oświadczyli wobec opata lubińskiego, że pogodzili Macieja zwanego Suchy z Łagowa z jego bratem Stanisławem, który zrzekł się pewnych praw do majątku brata.

Miejscowość odnotowały także rejestry podatkowe z XV i XVI wieku. W 1423 (wg zachowanej kopii z lat 1488-1492) dziesięcinę w Łagowie płacono po 3 grzywny z 16 kwart roli, które należały do uposażenia prebendy kanonii „Dalabuszki” w katedrze poznańskiej. W 1423 lub latach 1488-1492 mieszkańcy wsi płacili po 10 groszy z 8 łanów. W 1510 dziesięcina wynosiła 6 wiadrunków z 6 łanów czyli po wiadrunku z każdego łana i należała ona do uposażenia prebendy w katedrze poznańskiej. W 1510 wieś Łagowo opata lubińskiego miał 6 i 3/4 łana osiadłego oraz 1,5 łana opuszczonego oraz sołectwo wielkości 1,5 łana. W 1530 Łagowo płaciło pobór z 4 łanów. W 1563 miał miejsce pobór z 8 łanów. Sołtysi siedzieli na 11,2 łana. We wsi stała karczma dziedziczna, odnotowano także 4 komorników. W 1566 miał miejsce pobór z 8 łanów, 1,5 łana sołeckiego, karczmy dorocznej, 5 zagrodników, dwóch rybaków i 5 komorników. W 1571 pobrano podatki z 6,5 łana osiadłego, 1,5 łana sołeckiego, karczmy dziedzicznej, 4 zagrodników, jednego rybaka. W 1580 miał miejsce pobór z 5,5 łana osiadłego, 1,5 łana sołeckiego oraz od 4 zagrodników.

Wieś duchowna, własność opata benedyktynów w Lubiniu pod koniec XVI wieku leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAtlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 246.. W posiadaniu klasztoru Łagowo pozostało do 1797 r.

Zabory Polski W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815–1848) miejscowość wzmiankowana jako Łagowo należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kosten rejencji poznańskiej. Łagowo należało do majątku Jerka, którego właścicielem był wówczas (1846) rząd pruski w Berlinie (w Jerce znajdował się urząd pruski). W skład majątku Jerka wchodziło łącznie 16 wsi. Według spisu urzędowego z 1837 roku Łagowo liczyło 197 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 35 dymów (domostw).

Okres PRL W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa leszczyńskiego.

Zabytki i turystyka W centralnym punkcie Łagowa stoi kapliczka z 1 poł. XIX w. z drewnianą rzeźbą Św. Rodziny. Na południe od zabudowań stoi wiatrak koźlak z 1819 r. Przy wjeździe do Łagowa stoi tablica informująca o tym, że wieś liczy 700 lat.

Urodzeni w miejscowości We wsi urodził się Franciszek Rataj ps. „Paweł” (1894–1958) – podpułkownik piechoty Wojska Polskiego, uczestnik powstania wielkopolskiego, wojny polsko-bolszewickiej 1920 i III powstania śląskiego, uczestnik konspiracji i powstaniec warszawski, dowódca 15 Pułku Piechoty „Wilków” AK.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Krzywiń (gmina) Kategoria:Wsie opatów lubińskich (województwo poznańskie)