thumb|Kościół pw. św. Anny thumb|Kościół pw. Chrystusa Króla Wszechświata Łyse – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim, siedziba gminy Łyse. Leży przy drodze wojewódzkiej nr 645 pomiędzy Myszyńcem a Nowogrodem.
+Integralne części wsi Łyse SIMC Nazwa Rodzaj 1056853 Bycza Góra część wsi0513679 Czarnia część wsi0513685 Dąbrówki część wsi0513691 Grzęda część wsi0513700 Kącik część wsi0513716 Kruczy Borek część wsi0513739 Możdżonek część wsi0513745 Myszano część wsi0513751 Przesowa część wsi0513768 Rudne część wsi1057120 Turzy Łeb część wsi0513722 Worek część wsi
Środowisko naturalne Łyse leżą na piaszczystym terenie w obszarze Puszczy Zielonej, i w podmokłym otoczeniu Przeważają słabe sandrowe gleby V-VI klasy bonitacyjnej.
Historia Spis w 1802 wykazał wśród mieszkańców m.in. 48 rolników, 2 chałupników i karczmarza.
W 1827 Łyse liczyły 83 dymy (domostwa) i 503 mieszkańców.
Pod koniec XIX wieku wieś należała do powiatu kolneńskiego i była siedzibą gminy Łyse, a także sądu gminnego okr. III. Kościół św. Anny był kościołem filialnym parafii w Turośli. W Łysych była wówczas także szkółka początkowa. Miejscowość liczyła wówczas 91 domostw (dymów) i 1368 mieszkańców.
W okresie I wojny światowej przez wieś przebiegała linia frontu. Wielu mieszkańców było wykorzystywanych do prac przymusowych na miejscu lub wywiezionych do nich.
W latach 1921−1939 wieś leżała w województwie białostockim, w powiecie kolneńskim (od 1932 w powiecie ostrołęckim), w gminie Łyse.
Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku zamieszkiwało tu 1108 osób, 1061 było wyznania rzymskokatolickiego, 1 greckokatolickiego a 46 mojżeszowego. Jednocześnie 1071 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową a 37 żydowską. W Łysych było wówczas 195 budynków mieszkalnych. Miejscowość należała do miejscowej parafii rzymskokatolickiej. Podlegała pod Sąd Grodzki w Kolnie i Okręgowy w Łomży; właściwy urząd pocztowy mieścił się w m. Łyse.
W 1926 poważny pożar strawił zabudowania od zachodniej strony wsi, w tym siedzibę władz gminnych. Została ona odbudowana.
W wyniku agresji Niemiec we wrześniu 1939, miejscowość została przyłączona do III Rzeszy i znalazła się w strukturach Landkreis Scharfenwiese (ostrołęcki), w rejencji ciechanowskiej (Regierungsbezirk Zichenau) Prus Wschodnich.
Po II wojnie światowej Łyse były siedzibą gromady Łyse.
Do 1975 r. wieś była siedzibą gminy w powiecie kolneńskim. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego.
Demografia 1827 − 503 mieszkańców, z zaznaczeniem, że wszyscy byli Kurpiami przed 1882 − 1368 mieszkańców 1921 − 1108 mieszkańców 2018 − 2526 mieszkańców 2021 − 2552 mieszkańców
Polityka Miejscowość jest siedzibą gminy Łyse.
Transport Łyse leżą przy drodze wojewódzkiej nr 645 Łomża–Myszyniec.
Przez miejscowość przebiegała wąskotorowa linia Myszyniec – Kolno, wybudowana podczas I wojny światowej przez Niemców w celu eksploatacji drewna. Jej tory rozebrano w latach 1973-1974.
Architektura Wieś jest ośrodkiem kurpiowskiej sztuki ludowej z drewnianym kościołem św. Anny z 1876-1882 (wewnątrz malowidła ludowe, z postaciami biblijnymi w strojach kurpiowskich) i drewnianymi XIX-wiecznymi chałupami kurpiowskimi. Od 2000 rolę kościoła parafialnego przejął wybudowany w latach 1998−2000 kościół pw. Chrystusa Króla Wszechświata.
Kościół św. Anny jest jedynym zabytkiem w Łysych wpisanym do rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa. thumb|right|Zakłady mięsne JBB w Łysych Gospodarka Największym pracodawcą są zakłady mięsne JBB (zatrudnienie 2023 ok. 1,5 tys. osób), które wywierają duży wpływ na rozwój miejscowości. We wsi znajdują się też mniejsze zakłady pracy.
Wcześniej, od XVIII wieku do początku XX wieku we wsi wydobywano bursztyn, zarówno biały, jak i czerwony.
We wsi znajdują się dyskonty: Biedronka Delikatesy Centrum oraz wiele innych sklepów i miejsc usługowych.
Kultura Od 1969 w Łysych w Niedzielę Palmową odbywa się konkurs palm kurpiowskich Palma Kurpiowska, z występami folklorystycznymi i kiermaszem sztuki ludowej.
thumb|right|Prezydent Bronisław Komorowski – Niedziela Palmowa 2014 Religia We wsi znajdują się dwa kościoły wyznania rzymskokatolickiego: parafialny kościół Chrystusa Króla Wszechświata zabytkowy kościół św. Anny, w którym msze są odprawiane tylko przy szczególnych okazjach W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Myszyniec.
Sport We wsi znajduje się stadion gminny klubu piłkarskiego pod nazwą Gminny Klub Sportowy Łyse (rok założenia 2020) oraz dwa orliki i dwie hale sportowe.
Edukacja We wsi znajduje się Szkoła Podstawowa im. H. Sienkiewicza oraz Zespół Szkół Powiatowych - szkoła średnia.
Organizacje pozarządowe Kurpiowskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne; Stowarzyszenie "Uśmiech Dzieci"; Ochotnicza Straż Pożarna w Łysych; Ludowy Klub Sportowy „TĘCZA”; Gminny Ludowy Uczniowski Klub Sportowy „START” Łyse.
Przypisy Raport o stanie gminy Łyse w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 12 BIP gminy, sołectwa i sołtysi
Kwartalnik gminny. nr III/2018. s. 25
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Strona szkoły
Kategoria:Łyse (województwo mazowieckie) Kategoria:Kurpie