Kruzer (Croser, Croeser) – herb szlachecki. thumb

Opis herbu W polu błękitnym trzy srebrne krokwie uszczerbione w słup pomiędzy trzema srebrnymi kubkamiEncyklopedia powszechna S. Orgelbranda, 1901.

Najwcześniejsze wzmianki Indygenat za Jana III Sobieskiego dla niderlandzkiego szlachcica Eneasza Crosera z 1683.

Kruzer (także Croser, Croeser) – polski herb szlachecki pochodzenia niderlandzkiego, związany pierwotnie z rodziną Kruzerów. Eneasz Croser, w polskich źródłach występujący jako Kruzer, otrzymał indygenat w Rzeczypospolitej w 1683 roku.

Opis herbu W polu błękitnym trzy srebrne krokwie, jedna nad drugą. Nad górną krokwią znajdują się dwa srebrne kubki, po jednym z każdej strony, natomiast pod dolną krokwią, pośrodku, umieszczony jest trzeci srebrny kubek.

Historia Według Kaspra Niesieckiego herb został przyniesiony do Rzeczypospolitej z Niderlandów przez Eneasza Crosera, którego nazwisko w źródłach polskich zapisywano również jako Kruzer. Eneasz był synem Jana i przed rozpoczęciem służby w Rzeczypospolitej zdobywał doświadczenie wojskowe w armiach szwedzkiej i francuskiej.

W 1655 roku, podczas potopu szwedzkiego, przeszedł do służby w wojsku polskim. Służył jako generał adiutant, a następnie jako oficer w regimencie Niezabitowskiego, kasztelana lubelskiego. Pod Głuchowem został dwukrotnie ranny w gardło. Brał także udział w walkach na Ukrainie i pod Chocimiem.

Za zasługi wojskowe Eneasz Croser został w 1683 roku, za panowania króla Jana III Sobieskiego, przyjęty do szlachty Rzeczypospolitej w drodze indygenatu, obejmującego Koronę i Wielkie Księstwo Litewskie. W późniejszym okresie pełnił urząd łowczego inflanckiego.

Eneasz był żonaty z Teresą Fredrówną, córką wojskiego przemyskiego. Z tego małżeństwa pochodziły córki Joanna, żona Jana Kurdwanowskiego, oraz Konstancja, żona Jana Mazarakiego, a także trzej synowie: Karol Maksymilian, Ludwik i Marcin Franciszek.

Konstytucja sejmowa z 1726 roku, określana w dawnych źródłach jako „Objaśnienie honoru Urodzonych Kruzerów”, odnosiła się do statusu rodziny i potwierdzała pozycję potomków Eneasza w stanie szlacheckim.

Potomkowie Eneasza Kruzera Karol Maksymilian Kruzer Karol Maksymilian Kruzer pełnił szereg urzędów w Rzeczypospolitej. Był miecznikiem czerniechowskim, następnie miecznikiem żydaczowskim, podstolim latyczowskim, burgrabią, podstarostą i sędzią grodzkim, a następnie sędzią ziemskim kamienieckim. Służył również w artylerii koronnej. Jego żoną była Helena Orchowska.

Ludwik Kruzer i jego potomkowie Ludwik Kruzer był łowczym inflanckim. Z małżeństwa z Suchodolską pozostawił syna Stanisława Kruzera, który również pełnił urząd łowczego inflanckiego. Stanisław poślubił Teresę Wilczewską.

Ich syn Joachim Kruzer był generałem adiutantem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego oraz deputatem na Trybunał Koronny w 1790 roku.

Synem Joachima był Prymus Kruzer, oficer wojsk polskich, służący w 1812 roku. Był żonaty z Zofią Raciborowską. Ich syn Karol Adam Kruzer został w XIX wieku wylegitymowany ze szlachectwa w guberni podolskiej.

Marcin Franciszek Kruzer Marcin Franciszek Kruzer, trzeci syn Eneasza, był dziedzicem Morozowa, podczaszym, a następnie chorążym latyczowskim. W 1721 roku był deputatem na Trybunał Koronny. Był również posesorem dóbr Bachwicy na Podolu. Z małżeństwa z Zofią Paplińską miał syna Józefa Kruzera, starostę bachwickiego i dziedzica Bolanowic i Bolanówki.

Rodzina Kufel W dawnych polskich opracowaniach heraldycznych do herbu Kruzer przypisywana jest również rodzina Kufel. W uzupełnieniach do Herbarza polskiego Kaspra Niesieckiego znajduje się zapis:

„Kufel herbu Kruzer. Sam tylko Małachowski tak ich wymienia.”

Informacja ta oznacza, że rodzina o nazwisku Kufel została odnotowana w tradycji heraldycznej jako używająca herbu Kruzer. Niesiecki zaznaczył jednocześnie, że źródłem tego przypisania był Piotr Nałęcz Małachowski, autor opracowań dotyczących polskiej szlachty i herbów.

Nazwisko Kufel jako należące do herbu Kruzer pojawia się również w późniejszych zestawieniach heraldycznych.

Nazwisko Kufel i Kuffel W polskich źródłach językoznawczych nazwisko Kuffel jest uznawane za wariant graficzny nazwiska Kufel. Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk wskazuje formę Kuffel jako wariant nazwiska Kufel powstały przez zapis z podwojoną spółgłoską „f”Instytut Języka Polskiego PAN, Internetowy słownik nazwisk w Polsce, hasła „Kufel” i „Kuffel”, dostęp 2 września 2026..

Nazwisko Kufel posiada stare poświadczenia historyczne. W źródłach antroponimicznych występuje co najmniej od początku XVII wieku. Współcześnie zarówno forma Kufel, jak i Kuffel występują na terenie Polski, w tym w Wielkopolsce.

Kuffelowie w Wielkopolsce i okolicach Poznania Źródła archiwalne i genealogiczne potwierdzają występowanie nazwiska Kuffel w Wielkopolsce co najmniej w XIX wieku. Jednym z udokumentowanych przedstawicieli wielkopolskich Kufflów był Jan Kuffel, urodzony 6 grudnia 1896 roku w Zamysłowie w ówczesnym powiecie Poznań Zachód. Był synem Andrzeja Kuffla i Antoniny z domu Adamczak, mieszkających w Zamysłowie.

Jan Kuffel został odnotowany w dokumentacji dotyczącej mieszkańców okolic Stęszewa i Modrza uczestniczących w I wojnie światowej. W źródle określono go jako górnika, a jego miejsce pochodzenia i miejsce zamieszkania rodziny wskazano jako Zamysłowo w powiecie Poznań Zachód.

Występowanie nazwiska Kuffel w Wielkopolsce jest kontynuowane także współcześnie. Dane Instytutu Języka Polskiego PAN wykazują osoby noszące nazwisko Kuffel zarówno w województwie wielkopolskim, jak i bezpośrednio w Poznaniu.

Analogicznie nazwisko Kufel jest współcześnie licznie reprezentowane w Wielkopolsce i Poznaniu.

Zbieżność nazwiska oraz uznanie formy Kuffel za wariant graficzny nazwiska Kufel nie stanowią same w sobie dowodu genealogicznego, że każda współczesna rodzina Kuffel lub Kufel pochodzi od historycznej rodziny szlacheckiej używającej herbu Kruzer. Ustalenie przynależności konkretnej gałęzi wymaga wykazania ciągłości genealogicznej w oparciu o źródła archiwalne.

Herbowni Kruzer (Croser, Croeser) Kufel

Zobacz też heraldyka polska indygenat lista polskich herbów szlacheckich

Przypisy

Bibliografia

Herbowni Kruzer, Kufel, Kuflinscy (Kuflińscy)

Zobacz też herbarz heraldyka rycerstwo

Przypisy

Kategoria:Herby szlacheckie Kategoria:Herby z indygenatu