Jerzy Nowak (ur. 20 czerwca 1923 w Brzesku, zm. 26 marca 2013 w Warszawie) – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser, pedagog.

Życiorys Jego ojcem był Józef Nowak, starosta w Bohorodczanach w województwie stanisławowskim, a w czasie wojny kierownik Biura Okręgowego Delegata Rządu w Krakowie.

Jerzy Nowak podczas II wojny światowej walczył w podziemiu niepodległościowym. Jak wspominał jego młodszy kuzyn Jan Güntner: „Jerzyk, czyli Jerzy Nowak, był w miejskich strukturach Armii Krajowej. Do jego zadań należało wykonywanie wyroków śmierci. Po wojnie się nie ujawnił”.

W 1948 roku ukończył Państwową Szkołę Dramatyczną w Krakowie. Po latach, już jako aktor krakowskiego Starego Teatru, został jej wykładowcą. Za swoje wybitne kreacje sceniczne był wielokrotnie nagradzany.

Do historii polskiego teatru wszedł przede wszystkim rolą Hirsza Singera, w granym nieprzerwanie od 1994 spektaklu Ja jestem Żyd z Wesela, według prozy Romana Brandstaettera. W październiku 2011 odbyło się 600. przedstawienie tej sztuki.

W filmach był obsadzany najczęściej w rolach drugoplanowych postaci charakterystycznych (Żydów, gestapowców). Wielką kreację stworzył jako Zucker w filmie Ziemia obiecana w reżyserii Andrzeja Wajdy.

W 2005 postanowił zrealizować film, którego tematem będzie śmierć"Jerzy Nowak: Na koniec chcę być sobą", Gazeta Wyborcza, 18 sierpnia 2005, rzekomo dowiedziawszy się o swojej poważnej chorobie. Swoje zwłoki zapisał w testamencie Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie miały zostać spreparowane w formalinie. W 2007 roku powstał dokument pod tytułem Istnienie, traktujący o problemie śmierci jako takiej; jego reżyserem był Marcin Koszałka. Film ten wzbudził znaczne zainteresowanie mediówZob. art. Sobolewskiego w Gazecie Wyborczej: "komentarz Tadeusza Sobolewskiego"., natomiast plotki o chorobie aktora zostały zdementowane.

Od 1989 r. był żonaty z Marią Andruszkiewicz-Nowak, zmarłą 8 sierpnia 2010 krakowską aktorką i było to jego drugie małżeństwo. Był kuzynem aktora Jana Güntnera.

Jesienią 2009 nakładem Wydawnictwa Austeria ukazała się biografia Jerzego Nowaka, Książka o miłości, napisana wspólnie z żoną, która w lutym 2010 uhonorowana została Nagrodą Krakowska Książka Miesiąca.

Pochowany został na krakowskim cmentarzu Rakowickim w alei zasłużonych (kwatera LXIX pas B-1-16). mały|Grób Jerzego Nowaka na cmentarzu Rakowickim

Filmografia Rok pierwszy (1960) Koniec naszego świata (1964) – blockführer Sobótki (1965) – kolejarz Kranz Jowita (1967) – uczestnik balu przebrany za pirata Stawka większa niż życie (1968) – krawiec Marian Skowronek, w odcinku „W imieniu Rzeczypospolitej” (10) Kopernik (1972) – uczestnik procesji mnicha Mateusza Czarne chmury (1973) – oberżysta, szpieg pruski Najważniejszy dzień życia (1974), odc. Broda – „Łysy”, wizytator z województwa Ziemia obiecana (1974) – Zucker Próba ciśnienia (1976) – lekarz Amator (1979) – Stanisław Osuch, kierownik Filipa Ród Gąsieniców (1979) – Szymek Polowacz Misja (1980) – Jakub Gutman Mgła (1983) – dziadek Nie było słońca tej wiosny (1983) – Josek Medium (1985) – Ernest Wagner Oko proroka czyli Hanusz Bystry i jego przygody (1985) – Jost Fok Alchemik Sendivius (1988) – książę Kiejstut Kanclerz (1989) – mnich (odc. 2) Szwadron (1992) – krawiec Lejba Lista Schindlera (1993) – inwestor Trzy kolory. Biały (1993) – stary rolnik Historie miłosne (1997) – ankieter Brat naszego Boga (Our God’s Brother) (1997) – Antoni Wiedźmin (2001) – kapłan Vesemir Quo vadis (2001) – chrześcijanin Kryspus Wiedźmin (serial telewizyjny) (2002) – kapłan Vesemir Julia wraca do domu (2002) – Mietek Zemsta (2002) – murarz Michał Kafar Istnienie (2007, film dokumentalny) – bohater filmu Rysa (2008) – Leon Dzieci Ireny Sendlerowej (2009) – stary rabin Mistyfikacja (2010) – doktor Askenazy Latający mnich i tajemnica Da Vinci (2010) – brat Bernard Tych miasteczek nie ma już (2011) – Żyd Karczmarz Obława (2012) – Stary Wiarus Sierpniowe niebo. 63 dni chwały (2013) – Leonard

Odznaczenia i nagrody Krzyż Partyzancki (1964) Złoty Krzyż Zasługi (1979) Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” (2008) Złota Odznaka „Za zasługi dla Krakowa” (1977) Nagroda na IV Ogólnopolskim Festiwalu Teatrów Jednego Aktora we Wrocławiu za monodram Prawdziwa obrona Sokratesa Kostasa Varnalisa w Starym Teatrze w Krakowie (1969) Wyróżnienie na XXVI Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu za rolę Ojca w spektaklu Bruno Henryka Dederko w reż. Jacka Andruckiego (1987) Nagroda na XVIII Opolskich Konfronracjach Teatralnych w Opolu za rolę Żyda w Weselu Stanisława Wyspiańskiego w reż. Andrzeja Wajdy w Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie (1993) Nagroda Główna na XXX Ogólnopolskim Przeglądzie Teatrów Małych Form za rolę Hirsza Singera w spektaklu Ja jestem Żyd z „Wesela” na podstawie opowiadania Romana Brandstaettera w reż. Tadeusza Malaka w Starym Teatrze im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie (1995) „Ludwik” – nagroda krakowskiego środowiska teatralnego za rolę tytułową w spektaklu Pan Paweł Dorsta w Stowarzyszeniu Teatralnym „Łaźnia” (2001) Nagroda na Festiwalu Komedii Talia w Tarnowie za rolę w monodramie Babski wybór na podstawie Na skalnym Podhalu Kazimierza Przerwy-Tetmajera ze Stowarzyszenia „Molier” w Krakowie (2004) Krakowska Książka Miesiąca – nagroda za książkę Książka o miłości (2010)

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Jerzy Nowak opowie o własnej śmierci

Kategoria:Polscy aktorzy filmowi Kategoria:Polscy aktorzy teatralni Kategoria:Polscy pedagodzy Kategoria:Aktorzy związani z Krakowem Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Partyzanckim Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” Kategoria:Laureaci Nagrody Krakowska Książka Miesiąca Kategoria:Ludzie urodzeni w Brzesku Kategoria:Pochowani na cmentarzu Rakowickim Kategoria:Urodzeni w 1923 Kategoria:Zmarli w 2013