Rostki Skomackie (niem. Rostken) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, w gminie Orzysz. Zabudowania wsi w formie ulicówki leżą na zachodnim brzegu jeziora Rostki. Częścią miejscowości Rostki Skomackie jest Bogaczewo, położone po przeciwnej stronie jeziora. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego. Nazwa W dokumentach krzyżackich (1511-1518) KrigstinGrzegorz Białuński Osadnictwo regionu Wielkich Jezior Mazurskich od XIV do początku XVIII wieku - starostwo leckie (giżyckie) i ryńskie. Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn, 1996, str. 71., RostkyOtto Barkowski Beiträge zur Siedlungs- und Ortsgeschichte des Hauptamtes Rhein.Altpreussische Forschungen, 11. Jahrgang 1934, H. 1, s. 224.. Na mapie Districtus Reinensis (1663) Józefa Naronowicza-Narońskiego - RostkiJan Szeliga Rękopiśmienne mapy Prus Książęcych Józefa Naronowicza-Narońskiego z drugiej połowy XVII wieku. Biblioteka Narodowa, Warszawa, 1997, ilustracja nr 2.. Później Rostken, a dla rozróżnienia wielu miejscowości o tej nazwie również z dodaniem parafii - Rostken Ksp. KlaussenRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 października 1948 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (). Rozporządzeniem Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 października 1948 r. nadano miejscowości obowiązującą nazwę Rostki Skomackie. Historia Początku lokacji Rostek należy szukać w czasie, gdy komtur ryński Jerzy Ramung von Rameg (Georg Ramung von Ramegk) w roku 1483, wystawił przywilej Grzegorzowi (Grzegorzowi Janowi)Wojciech Kętrzyński O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich... Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Lwów 1882, s. 475., w którym nadał mu 12 łanów na prawie magdeburskim z obowiązkiem jednej służby. W przywileju nie jest wymieniona nazwa wsi, dla której przyznano 10 lat wolnizny, potem musiano odpracowywać szarwark. Na początku XVI wieku wieś określano jako Krigstin od pobliskiego jeziora Kraksztyn wówczas tak nazywanego. Sołtys otrzymał prawo do niższego sądownictwa w granicach swoich dóbr, do 4 szelągów. Wolni z Rostek otrzymali możliwość samodzielnego polowania, a z upolowanych kun i bobrów dostarczali za opłatą skóry Krzyżakom. Za skórę bobra otrzymywali 8 skojców, a za skórę kuny 1 wiardunek. W rachunkach krzyżackich z lat 1539-1540 w Rostkach wykazano 7 wolnych i 5 zagrodników, w których posiadaniu było 11 koni i dwa źrebaki, 16 koni pociągowych, 37 krów, 76 kóz, 58 owiec i 69 świń.Reinhold Weber Der Kreis Lyck. Ein ostpreußisches Heimatbuch Kommissionsverlag Gerhard Rautenberg, Leer 1981, s. 103. Wiadomo, że w 1540 roku siedział w Rostkach Szymon Gutt. W 1542 roku wolni z Rostek, bracia Wojtek i Jan Rostkowie kupili od starosty ryńskiego Jerzego von Diebesa (Georg von Diebes) 4 łany oraz kawałek lasu i puszczy na prawie chełmińskim. Książę Albrecht potwierdził to nadanie w roku 1565. Od tych dóbr płacili 2 grzywny Freygeldu oraz oddawali płużne w wysokości 2 korców żyta i tyle samo pszenicy. Mogli łowić ryby w najbliższym zbiorniku wodnym przy pomocy saków i sieci na płycizny, tylko na własne potrzeby stołowe, a także zakładać pasieki w ogrodach i w granicach dóbr. Rostki płaciły czynsz bartny od jednego boru (Heyde), czyli kawałka lasu z 60 barciami. Od lat siedemdziesiątych XVI wieku Rostki należą do parafii w Klusach. W październiku 1656 roku Tatarzy uprowadzili w jasyr 17 mieszkańców wsi, w tym 8 kobiet. Według danych opublikowanych w 1823 roku w Rostkach mieszkały 103 osobyDr. Leopold Krug, Alexander August Mützell Neues Topographisch-Statistisch-Geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats. Vierter Band P-S. Karl August Kümmel, Halle, 1823, s. 176.. W 1857 roku we wsi mieszkały 154 osoby. Istniała szkoła i młyn wodny (Przykop), a sołtysem był SymanczickStatistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen. Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg, 1857 s. 309.. Od 1868 roku w szkole ludowej w Rostkach uczył się Michał Kajka. W 1872 roku został parobkiem miejscowego karczmarzaMuzeum Michała Kajki w Ogródku. W 1933 roku w miejscowości mieszkało 270 osób, a spis powszechny z maja 1939 roku wykazuje 248 mieszkańców. Turystyka Przez Rostki przebiega szlak rowerowy wokół jeziora OrzyszR. W. Pawlicki, P. Sikorski, M. Wierzba Przewodnik po ścieżkach rowerowych, Ziemia Orzyska. AFW Mazury, Orzysz, 2004, str. 63-65.. Od 1994 roku przez jezioro Rostki przebiega szlak kajakowy im. Michała KajkiSzlak kajakowy im. Michała Kajki z jeziora Zdedy do jeziora Śniardwy. Zabytki Zabytki ujęte w gminnej ewidencji zabytków: Dawny cmentarz ewangelicki, założony w połowie XIX wiekuKarta zabytku - cmentarz wiejski. Cmentarz wojenny rosyjskiKarta zabytku - cmentarz wojenny. Mogiła z okresu I wojny światowej położona po prawej stronie drogi krajowej nr 16 z Ełku do Orzysza, w pobliżu skrzyżowania z drogą do Rostek Skomackich[OSR] I wojna światowa (1914-18r.) : Klusy. Jest to najprawdopodobniej mogiła jednego nieznanego żołnierza armii rosyjskiejReinhold Weber Der Kreis Lyck. Ein ostpreußisches Heimatbuch Kommissionsverlag Gerhard Rautenberg, Leer 1981, s. 204.. Inne zabytki: Pomnik 9 mieszkańców wsi Rostken poległych na różnych frontach I wojny światowej w latach 1914-1918.[OSR] I wojna światowa (1914-18r.) : Rostki Skomackie Ruiny starego młyna wodnego przy cieku łączącym jezioro Rostki z jeziorem Przykop, przy drodze z Rostek Skomackich do Ogródka. Przy ruinach okazała brzoza oraz topole balsamiczne.
Przypisy
Bibliografia
R. W. Pawlicki, P. Sikorski, M. Wierzba, Przewodnik po ścieżkach rowerowych, Ziemia Orzyska, Orzysz, 2004, str. 135,
Kategoria:Orzysz (gmina)