Arnold Joseph Toynbee (ur. 14 kwietnia 1889 w Londynie, zm. 22 października 1975 w Yorku) – brytyjski historiozof, autor dwunastotomowego dzieła Studium historii.
Obok Oswalda Spenglera, Alfreda Webera, Pitirima Sorokina, Norberta Eliasa i Immanuela Wallersteina zaliczany do najbardziej wpływowych XX-wiecznych „teoretyków cywilizacji”.
Życiorys Jego stryjem był znany historyk gospodarki Arnold Toynbee. Kształcił się w Winchester College oraz Balliol College w Oksfordzie. Był wszechstronnie wykształcony – ukończył Winchester College, Balliol College w Oxfordzie, gdzie studiował historię oraz grekę i język arabski. Karierę nauczycielską rozpoczął w 1912 roku; pracował na Uniwersytecie Londyńskim w latach 1919–1956, w Londyńskiej Szkole Ekonomicznej (London School of Economics) oraz w Królewskim Instytucie Spraw Międzynarodowych (Royal Institute of International Affairs).
W 1937 roku został członkiem Akademii Brytyjskiej.
Podczas I wojny światowej pracował, podobnie jak Lewis Bernstein-Namierowski oraz inni historycy angielscy, w Departamencie Wywiadu brytyjskiego MSZ. Z ramienia tej instytucji został w 1919 roku wysłany na konferencję pokojową w Paryżu. W czasie II wojny światowej również pracował dla brytyjskiego MSZ. W latach 1919–1956 był profesorem historii oraz greki bizantyńskiej i nowożytnej na Uniwersytecie Londyńskim.
Żonaty dwukrotnie: po raz pierwszy z Rosalindą Muray; rozwiedziony, ożenił się ze swoją asystentką Weroniką M. Boulter.
Głównym osiągnięciem Toynbeego jest dzieło Studium historii (A Study of History), wydawane w 12 tomach w latach 1934–1954. Przedmiotem analizy jest społeczność – cywilizacja traktowana jako jednostka studiów historycznych. Toynbee wyróżnił dwadzieścia trzy „pełne” cywilizacje, dodając do tej liczby trzy „poronione” i pięć „wstrzymanych w rozwoju”. Cywilizacje zataczają w swym istnieniu krąg rozwojowy, mający kolejne fazy: genezy, wzrastania, załamania, dezintegracji (okres zaburzeń, państwo uniwersalne, interregnum) oraz rozkładu. O cyklicznym biegu decydują czynniki ludzkie, geograficzne, społeczne i religijne. Suma prac Toynbeego sprawiła, że przeszedł on do historii jako klasyk dwudziestowiecznej historiozofii. Aby Studium historii było bardziej przyswajalne, opracował jego wydania skrócone. W języku polskim ukazało się w 2000 r. w wersji jednotomowej.
Publikacje The Armenian Atrocities: The Murder of a Nation, with a speech delivered by Lord Bryce in the House of Lords Nationality and the War The New Europe: Some Essays in Reconstruction, with an Introduction by the Earl of Cromer Greece, [w:] The Balkans: A History of Bulgaria, Serbia, Greece, Rumania, Turkey The Belgian Deportations, with a statement by Viscount Bryce The German Terror in Belgium: An Historical Record The German Terror in France: An Historical Record Turkey: A Past and a Future The Western Question in Greece and Turkey: A Study in the Contact of Civilizations Turkey, razem z Kennethem P. Kirkwoodem The Conduct of British Empire Foreign Relations since the Peace Settlement A Journey to China, or Things Which Are Seen A Study of History War and Civilisation, 1950 Historian’s Approach to Religion, 1956 Civilization on Trial The Prospects of Western Civilization East to West: A Journey round the World, 1958 Hellenism: The History of a Civilization, 1959 Between Oxus and Jumna Comparing Notes: A Dialogue across a Generation, razem z synem Filipem Between Niger and Nile Hannibal’s Legacy: The Hannibalic War’s Effects on Roman Life Acquaintances Between Maule and Amazon Experiences Some Problems of Greek History Cities on the Move Constantine Porphyrogenitus and His World Toynbee on Toynbee: A Conversation between Arnold J. Toynbee and G. R. Urban, 1974 Mankind and Mother Earth: A Narrative History of the World, wydano pośmiertnie The Greeks and Their Heritages, wydano pośmiertnie Choose life: a dialogue, Arnold Toynbee and Daisaku Ikeda, 1989
Tłumaczenia na język polski Cywilizacja w czasie próby, tł. Wojciech Madej, Warszawa 1988, 1991; Wydawnictwo Przedświt, seria Biblioteka Aletheia (Civilization on Trial 1948) „Hellenizm – historia cywilizacji”: Przeciwstawienie się perskiej agresji ze Wschodu przeł. Janusz Poray-Biernacki, [w:] Współcześni historycy brytyjscy. Wybór z pism, oprac. i przedmową zaopatrzył Jerzy Z. Kędzierski, słowo wstępne G. P. Gooch, Londyn: B. Świderski 1963, s. 535–546. Wojna i cywilizacja – wyboru z A study of history dokonał Albert Vann Fowler, tł. Tadeusz Jan Dehnel, wyd. I: Warszawa 1963, Inst. Wyd. „Pax”; wyd. II: Warszawa 2002, De Agostini Polska – Altaya, seria Arcydzieła Wielkich Myślicieli, (War and Civilisation 1950) Studium historii – skrót dokonany przez D. C. Somervella, tł. i przedmowa Józef Marzęcki, Warszawa 2000, Państwowy Instytut Wydawniczy, (D. C. Somervell, A Study of History: Abridgement of Vols I-VI, with a preface by Toynbee, Oxford University Press 1946) O stosunku historyka do religii, tł. Józef Marzęcki, Kęty 2007, Wydawnictwo Marek Derewiecki, seria Biblioteka Europejska, (Historian’s Approach to Religion 1956) Ze wschodu na zachód, tł. Tadeusz Jan Dehnel, Warszawa 1962, Inst. Wyd. PAX (East to West. A Journey Round the World 1958) Hellenizm. Dzieje cywilizacji, tł. Andrzej Piskozub, Toruń 2001, 2002; Wydawnictwo Adam Marszałek, (Hellenism. The History of Civilization 1959) (antologia tekstów także innych autorów – A. K. Mant, N. Smart, J. Hinton, S. Yudkin) Człowiek wobec śmierci, tł. Danuta Petsch ; przedmowa Bogdan Suchodolski, Warszawa 1973, Państwowy Instytut Wydawniczy, seria Biblioteka Myśli Współczesnej Antyczna grecka myśl historyczna, Andrzej Piskozub, Toruń 2000, 2001; Wydawnictwo Adam Marszałek, (The Greeks and Their Heritages, wydano pośmiertnie) (z Daisaku Ikeda) Wybierz życie. Dialog o ludzkiej przyszłości opracował Richard L. Gage, tł. Adam Chmielewski, Warszawa 1999, Wydawnictwo Naukowe PWN, (Choose life. A Dialogue 1989)
Zobacz też metahistoria państwo uniwersalne wojna hegemoniczna
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Zdjęcie Arnolda Josepha Toynbee’ego
Kategoria:Brytyjscy dyplomaci Kategoria:Brytyjscy historycy Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Oksfordzkiego Kategoria:Historiozofowie Kategoria:Teoretycy cywilizacji Kategoria:Odznaczeni Orderem Towarzyszy Honoru Kategoria:Urodzeni w 1889 Kategoria:Zmarli w 1975