Skrzypnik (Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 lipca 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości ().) – wieś w Polsce, położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Domaniów.

Informacje ogólne Miejscowość położona jest 11 kilometrów od Oławy, 4 kilometry od siedziby gminy w Domaniowie i 27 kilometrów od Wrocławia. Wieś znajduje się niedaleko autostrady A4.

We wsi funkcjonuje placówka Poczty Polskiej, a także sklep spożywczo-przemysłowyRaport o stanie gminy Domaniów w 2025 roku, s. 15.

Podział administracyjny W okresie rządów pruskich wieś znajdowała się na terenie gminy z siedzibą w Goszczynie (Gusten), tam też znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Wieś od 1816 r. należała do powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. do wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

Po ustanowieniu administracji polskiej na terenie Dolnego Śląska Skrzypnik wszedł w skład gminy Kurów jako gromada w latach 1945-1954Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. Następnie wieś weszła w skład gromady Goszczyna, istniejącej w latach 1954-1960Uchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71). W 1960 r. Skrzypnik jako jedyna wieś likwidowanej gromady Goszczyna weszła w skład gromady Domaniów, która istniała do 1972 r.Uchwała Nr 25 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 sierpnia 1959 r. w sprawie zniesienia, utworzenia, zmiany granic oraz przeniesienia siedzib niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 34), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad. W 1973 r. wieś weszła w skład gminy Domaniów, która istnieje do dziśUchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do czasu reformy administracyjnej w 1975 r. wieś należała do powiatu oławskiego województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia Wieś typu owalnica o pochodzeniu starosłowiańskim. Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1201 r., kiedy jako Comasovo jest wspomniana jako własność opactwa św. Wincentego na Ołbinie. W 1323 r. wieś otrzymała lokację na prawie niemieckimStudium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, 2001, s. 8. W 1359 r. we wsi jest wspomniane sołectwo o powierzchni 4 łanów. W 1360 r. wieś miała powierzchnię 18 łanów, a w 1604 r. miała powierzchnię 29 łanów, z czego 11 stanowiły wolne łany.

Na północno-zachodnim krańcu wsi istniała do czasu jej zniszczenia w czasie wojny trzydziestoletniej w pierwszej połowie XVII w. wieś folwarczna Lämmerwitz (wzmiankowane są jej nazwy: w 1323 r. Lemberczichowicz, w 1364 r. Lamparthowicz i w 1593 r. Lampersdorf).

Na terenie wsi funkcjonował w XIX w. przybytek dla ubogich. W 1842 r. we wsi znajdowały się 54 domy, zaś sama wieś miała sołtysa. Przed II wojną światową we wsi funkcjonowała gospoda ze sklepem mięsnym (obecnie budynek nr 63) i szkoła ewangelicka, a także remiza strażacka w budynku wzniesionym w 1925 r.Miniewicz 2020, s. 88.

Na początku lat 60. XX w. we wsi powstało koło gospodyń wiejskich, które funkcjonowało w 2019 r.. W latach 70. XX w. do budynku remizy strażackiej dobudowana została świetlica wiejska, wybudowana w czynie społecznym przez mieszkańców wsi.

Nazewnictwo Skrzypnik w swojej historii nosił następujące nazwy:

1201 r.: Comasovo 1232 r.: Chomatovo 1305 r.: Chomotow ok. 1320 r.: Runczunt 1352 r.: Ruenczin 1359 r.: Ruwinczun 1360 r.: Rowwinczown 1361 r.: Ruwinzin do 1830 r. także Runczun do 1945 r. Runzen (niemiecka nazwa wsi) do 1945 r. Runcoń (polska nazwa wsi) 1945-1947: Rówieńczyn (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej na terenie Dolnego ŚląskaObwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska) od 1947 roku Skrzypnik (obecnie obowiązująca nazwa wsi ) 1 lipca 1947 nadano miejscowości polską nazwę „Skrzypnik”.

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym w 1888 r. we Wrocławiu zaliczał niemiecką nazwę wsi Runzen do grupy miejscowości, których nazwy wywodzą się od cech ukształtowania tereniu i rodzaju okolicznego krajobrazu. Znaczenie nazwy wsi "Runzen" podawał w języku niemieckim jako "Grabendorf".

Własność Pierwotnie Skrzypnik należał do opactwa św. Wincentego na Ołbinie (obecnie na terenie miasta na prawach powiatu Wrocławia). Około 1232 roku była własnością rycerza Gniewomira z Chomatowa, jednego z fundatorów kościoła w Brzezimierzu. W 1315 r. wieś należała do Jana z Siecieborowic (Johann von Zezeborowicz), a w 1360 r. do rodu Pogorzelów (von Pogarell), w których rękach pozostawała do ok. 1469 r. Następnie wieś należała do książąt oławskich (jest wzmiankowana jako własność książęca w 1675 r.), a po wojnach śląskich i zajęciu Śląska przez Prusy podlegała pruskiemu urzędowi królewskiemu w Oławie.

Gospodarka W pierwszej połowie XIX w. na terenie wsi funkcjonowały karczma, cegielnia, młyn z wiatrakiem, 7 zakładów rzemieślniczych i sklep. W 1845 r. odnotowano hodowlę 679 owiec, 155 sztuk bydła i 118 sztuk trzody chlewnej, a także pszczół. Odnotowano również w tym samym roku uprawę lnu. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 838 ha, z czego pola uprawne stanowiły 798 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 30,55 marek niemieckich za hektar pola. Powierzchnia katastralna wsi w 1931 r. wynosiła 838,7 ha, a dochód netto z podatku gruntowego w 1925 r. wynosił 30,69 reichsmarek za hektar. Najbliższe wsi stacje kolejowe znajdowały się w Polwicy (Polwitz), a także w Domaniowie (Thomaskirch).

W miejscowości istniał przystanek kolejowy Skrzypnik, położony na szlaku linii kolejowej Domaniów – Wyszkowice Jędrzychowice. Przystanek ten posiadał też ładownię kolejową i funkcjonował w latach 1910-1966, a zlikwidowany został w 1973 r..

Do 2025 r. we wsi znajdowały się dwa sklepy spożywczo-przemysłowe, z czego jeden został zamknięty w styczniu 2025 r..

Teraźniejszość We wsi znajduje się świetlica wiejska, wybudowana w latach 70. XX w. przez mieszkańców wsi w czynie społecznym, a także boisko trawiasteStrategia rozwoju gminy Domaniów..., s. 158. We wsi znajduje się też plac zabaw.

We wsi znajdują się dwa zbiorniki przeciwpożarowe.

Zabytki Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki:

historyczny układ ruralistyczny wsi remiza budynek gospodarczy nr 1 dom mieszkalny nr 3 z budynkiem gospodarczym dom mieszkalny nr 4 ze stodołą zespół mieszkalno-gospodarczy nr 5 (dom mieszkalny, budynek gospodarczy i stodoła) budynek mieszkalno-gospodarczy nr 6 dom mieszkalny nr 7 z zabudową gospodarczą zespół mieszkalno-gospodarczy nr 8 (dawna gospoda) z domem mieszkalnym i budynkiem mieszkalno-gospodarczym (dawną stodołą) budynek mieszkalno-gospodarczy nr 9 zespół mieszkalno-gospodarczy nr 10 (dom mieszkalny, budynek gospodarczy i stodoła) dom mieszkalny nr 12 dom mieszkalny nr 14 z budynkiem gospodarczym transformator przy budynku nr 14 dom mieszkalny nr 16 z budynkiem gospodarczym dom mieszkalny nr 17 ze stodołą budynek mieszkalno-gospodarczy nr 18 dom mieszkalny nr 19 z budynkiem gospodarczym dom mieszkalny nr 20 z oborą budynek mieszkalno-gospodarczy nr 21 dom mieszkalny nr 22 budynek mieszkalno-gospodarczy nr 23 z zabudową gospodarczą budynek mieszkalno-gospodarczy nr 28 ze stodołą dom mieszkalny nr 30 z budynkiem gospodarczym dom mieszkalny nr 32 (dawna mleczarnia) stodoła naprzeciwko budynku nr 33 dom mieszkalny nr 35 z budynkiem gospodarczym budynek gospodarczy nr 36 dom mieszkalny nr 38 dom mieszkalny nr 39 z budynkiem gospodarczym, mieszczącym obecnie dom mieszkalny i sklep budynek mieszkalno-gospodarczy nr 40 dom mieszkalny nr 41 ze stodołą dom mieszkalny nr 42 z budynkiem gospodarczym budynek mieszkalno-gospodarczy nr 43 ze stodołą budynek mieszkalno-gospodarczy nr 44 z zabudową gospodarczą dom mieszkalny nr 45 z oborą budynek mieszkalno-gospodarczy nr 46 ze stodołą domy mieszkalne nr 47 i 48 budynek mieszkalno-gospodarczy nr 49 zespół mieszkalno-gospodarczy nr 50 (dom mieszkalny, stodoła i obora) domy mieszkalne nr 51 i 52 dom mieszkalny nr 53 ze stodołą domy mieszkalne nr 54 i 56 dom mieszkalny nr 57 z budynkiem gospodarczym domy mieszkalne nr 58 i 59 zespół zabudowań gospodarczych nr 60 z budynkiem gospodarczym i stodołą dom mieszkalny nr 62 ze stodołą na nawsi dom mieszkalny nr 63 ze stodołą na nawsi budynek mieszkalno-gospodarczy nr 64 z budynkiem gospodarczym na nawsi.

Demografia W 1783 r. we wsi mieszkało 390 osób, w 1819 r. 292 osoby, w 1830 r. 320 osoby, w 1845 r. 354 osoby, w 1871 r. 527 osoby, w 1885 r. 546 osoby, w 1895 r. 560 osób, w 1905 r. 523 osoby, a w 1925 r. 497 osób. W 1933 r. w miejscowości mieszkały 443 osoby, w 1935 r. także 443 osoby. a w 1939 r. – 418 osób. W 2009 r. mieszkały tu 362 osoby, a w 2011 r. – 367 osób. W 2023 r. we wsi mieszkało 340 osóbRaport o stanie gminy Domaniów w 2023 roku, s. 5.

W 1925 r. na 497 mieszkańców wsi 253 było mężczyznami, a 244 było kobietami. 464 mieszkańców wsi była wyznania ewangelickiego, a 31 katolickiego. Ewangelicy podlegali zborowi w Brzezimierzu (Wüstebriese), a katolicy parafii w Domaniowie (Thomaskirch).

Przypisy

Bibliografia

Urząd Gminy Domaniów, Wielkopolska Akademia Nauki i Rozwoju, Strategia rozwoju gminy Domaniów na lata 2026-2035 (dostęp 2026-07-14) Gmina Domaniów, REGIOPLAN Sp. z o.o., Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, Wrocław, 28 czerwca 2001, s. 6-13 Marta Miniewicz, Tropem naszego dziedzictwa. Kąty Wrocławskie, Kobierzyce, Żórawina, Siechnice, Domaniów, Stowarzyszenie Podróżników TUiTAM, Wierzbice 2020, ISBN 978-83-943393-4-0 (dostęp 2026-09-21) Raport o stanie gminy Domaniów w 2023 roku (dostęp 2026-07-31) Raport o stanie gminy Domaniów w 2025 roku (dostęp 2026-09-18) Emil Opitz, Die Arten des Rustikalbesitzes und die Laudemien und Markgroschen in Schlesien, Breslau 1904, s. 10, 72, 176 i 264-266 Messtischblatt nr. 3018, [w:] Herbert Knothe, Beispiele schlesischer Dorfformen, Breslau 1938 (tabela XXII, rycina 47). Erich Quester, Der Kreis Ohlau in Urkunden der Jahre 1331–1398, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1965-8/1966 (seria artykułów) Herbert Kille, Erinnerungen an Runzen u. Wüstebriese, Kr. Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/1978, s. 6 Bernhard Kille, Kille, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1999, s. 31 oraz nr. 7/2000, s. 22 Bernhard Kille, Stammfolge Klee in den Kreisen Frankenstein und Ohlau (Schlesien), [w:] Archiv ostdeutscher Familienforscher, t. 16, nr. 11 (2/2006), s. 332-335 Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 134