Sokolniki Małe – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Kaźmierz.

Nazwa Wieś istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1393 kiedy odnotowano ją pod staropolską nazwą „Parvis Sokolniki”, 1405 „Sokolniki”, 1416 „Minus Sokolniki”, 1465 „de Schokolniky Minori”, 1499 „Sokolnyki Minor”, 1510 „Sokolniki Minor”.

Podobnie jak w przypadku sąsiedniej wsi Sokolniki Wielkie nazwa pochodzi od sokoła – ptaka z rodziny sokołowatych.

Historia Początkowo miejscowość była wsią szlachecką należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Lubaskich, Ordzińskich, Borzysławskich, Pacholewskich oraz Ostrorogów i Bronikowskich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1476 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1508 należała do parafii Kaźmierz.

Pierwszy historyczny zapis o wsi pochodzi z archiwów sądowych z 1393 i odnotowuje Dziersława Nosala ze Słopanowa, który wygrał proces sądowy o wieś „pro Parvis Sokolniki” z Tomkiem Oporowskim oraz Sędziwojem ze wsi Ruśce koło Kostrzyna. W 1405 Michał Lubaski noszący odmiejscowe nazwisko od nazwy wsi Lubasz toczył proces z Janem sołtysem sokolnickim. W 1415 Michał Lubaski z Lubasza dowodził w procesie z Januszem Ordzińskim, że kupił Sokolniki Małe za 200 grzywien, a w 1416 sąd postanowił, że Ordziński może wykupić wieś od Michała za 150 grzywien, a jeśli tego nie uczyni do Bożego Narodzenia, Michał będzie posiadać tę wieś. W 1416 Michał Lubaski toczył proces z Januszem Ordzińskim o prawo bliższości do Prusinowa koło Czarnkowa. W 1417 odnotowano, że Michał Lubaski z Prusinowa toczył proces z Marcinem sołtysem Sokolnickim. W 1420 wspomniany został Marcin Boguszyński, „który siedzi w Sokolnikach Małych”.

W drugiej połowie XV wieku miejscowość zmienała właścicieli i przeszła w ręce magnackiego rodu Ostrorogów herbu Nałęcz. W 1476 Jan Borzysławski sprzedał 7 łanów we wsi Sokolniki Małe Wincentemu Pacholewskiemu za 100 grzywien. W 1493 Jan sprzedał także z zastrzeżeniem prawa odkupu Mikołajowi Snowidowskiemu swe prawa do Wierzchaczewa i Sokolnik Małych, którą to wieś nabył niegdyś za 150 grzywien, z zastrzeżeniem prawa odkupu, od wojewody poznańskiego Stanisława z Ostroroga.

W 1500 kasztelan poznański Jan z Ostroroga zapisał swojej żonie Dorocie z Wrześni oprawę wienną na swych dobrach, m.in. na Wierzchaczewie i Sokolnikach Małych. W 1502 Dorota wdowa po tymże Janie pozwana została przez jego synów Wacława, Stanisława oraz Achillesa o tę oprawę. W 1510 Stanisław z Ostroroga daje swemu bratu kasztelanowi kaliskiemu Wacławowi Ostrorogowi m.in. Wierzchaczewo i Sokolniki Małe. W 1511 Wacław oprawił żonie Urszuli Potockiej posag oraz wiano na swych dobrach, a w tym m.in. na Sokolnikach Małych. W 1532 Urszula jako wdowa przekazała tę oprawę synom Janowi, Jakubowi i Stanisławowi. W 1533 Jakub i Stanisław Ostrorogowie sprzedali Janowi Wielżyńskiemu Sokolniki Małe z zastrzeżeniem prawa odkupu za 100 kóp groszy, a następnie wzięli ją od niego w dzierżawę, przy czym Wielżyński zastrzegł sobie koguty i jaja od miejscowych kmieci oraz robocizny kmiece, po 4 dni rocznie w czasie żniw.

W 1540 Stanisław Ostroróg w podziałach majątku z bratem Jakubem otrzymał Ostroróg z wsiami, m.in. Sokolniki Małe. W 1550 Jakub Ostroróg zapisał na Sokolnikach Małych czynsz na rzecz fundacji dla panien-sierot w Pniewach. W 1556 odnotowano, że Sokolniki Małe należały do Jakuba Ostroroga. W 1559 Jakub Ostroróg sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu Wincentemu Gołaskiemu Sokolniki Małe i Radzyny za 3000 złotych. W 1562 wieś trzymali synowie Wincentego Gołaskiego odnotowanym tutaj jako Wacław. W 1568 Jan Ostroróg syn zmarłego Jakuba sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu bratu Wacławowi Sokolniki Małe i Radzyny za 5000 złotych. W latach 1570–1571 Jan Ostroróg sprzedał z zastrzeżeniem prawa odkupu Stanisławowi Bronikowskiemu Sokolniki Małe, Radzyny, Orliczko i Nosalewo. W 1586 Sokolniki Małe trzymał Stanisław Bronikowski, który w 1593 sprzedał je z zastrzeżeniem prawa odkupu Annie Wielżyńskiej żonie Baltazara Tłockiego.

Źródła historyczne odnotowały także zwykłych mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1405 wspomniany został Jan sołtys Sokolnicki, a w 1417 sołtys Sokolnik Małych Marcin. W 1465 wspomniani zostali Marcin Szykuta i Andrzej Kania z Sokolnik Małych.

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi pochodzące z XV i XVI wieku. W 1499 wieś zalegała z podatkami królewskimi. W 1508 miał miejsce pobór podatkowy o nieodnotowanym wymiarze. W 1510 pobrano podatki od 5 łanów oraz od karczmy. W 1510 Sokolniki Małe należały do panów z Ostroroga i liczyły 7 łanów osiadłych, 7 łanów opuszczonych oraz karczmę. W 1563 miał miejsce pobór od 8 łanów oraz od karczmy dorocznej. W 1577 pobrano podatki ze wsi należącej wówczas do Jana Ostroroga. W 1580 miał miejsce pobór od 3,5 łana, 4 zagrodnika, jednego najemnego robotnika od prac polowych zwanego ratajem, 1/4 karczmy oraz od młyna wodnego, dorocznego o dwóch kołach wodnych. Płatnikiem poboru był wówczas Stanisław Bronikowski.

Wieś szlachecka Sokolniki minus położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 16..

W latach 1954–1957 wieś była siedzibą władz gromady Sokolniki Małe, po jej zniesieniu w gromadzie Kaźmierz. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Wieś sołecka, wymieniana już w dokumentach od 1282 r. W połowie XVIII w. składała się z dworu wraz z wszystkimi przynależnościami oraz z 12 chałup, w których mieszkało 13 rodzin – 7 półśledników, 4 chalupników, owczarz i stróż. We wsi było 14 stodół lub stodółek, 6 chlewów, 5 chlewików, 2 obórki i wozownia. Stodoły zbudowano „w dyle i chrust”, chlewy z reguły „w plecionkę”.

Urodzeni w miejscowości W Sokolnikach Małych urodzili się: Kazimierz Jarochowski (1828–1888) – historyk, publicysta, działacz polityczny i społeczny, krytyk literacki, poseł do Sejmu Pruskiego; Stanisław Wegner (1857–1930) – publicysta, tłumacz, księgarz, wydawca, finansista, pisał recenzje teatralne i muzyczne, artykuły okolicznościowe i felietony, tłumaczył publicystykę i powieści, m.in. Iwana Turgieniewa, wydawał również prace o drukarniach, wydawnictwach i księgarniach poznańskichR.Krygiel, P.Mordal, Vademecum Krajoznawcze Ziemi Szamotulskiej, PTTK Oddział w Szamotułach, Szamotuły 2002, s. 108..

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Kaźmierz (gmina) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)