Udrzynek – wieś sołeckaStrona gminy, sołectwa w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie wyszkowskim, w gminie BrańszczykRozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().
Historia Wieś leży nad strugą Dolną. Wchodziła w skład dóbr biskupów płockich, zaś po ich sekularyzacji w wyniku rozbiorów – dóbr narodowych Brok. W XVIII wieku biskupi płoccy sprowadzili do wsi Kurpiów z Puszczy Zielonej, osadzając ich na prawie czynszu. Celem było usprawnienie gospodarki leśnej i zagospodarowanie wsi zniszczonych i wyludnionych po nawracających epidemiach oraz wojnach w XVII i na początku XVIII wieku. Osadnicy byli zwolnieni od dziesięciny. Mogli dziać barcie.
W 1805 wieś zajmowała, wraz z okolicznymi lasami, powierzchnię 1076 mórg. W 1812 w Udrzynku notowano 12 rodzin czynszowników, 1 chałupników, 1 komorników i szynkarza – razem 97 osób zamieszkałych w 13 domach, w tym 5 Żydów. W 1828 włościanie z Udrzynka płacili składkę szkolną do Poręby, ale nie wysyłali tam dzieci na naukę. W 1827 we wsi, należącej do województwa płockiego, obwodu i powiatu ostrołęckiego, istniało 14 chałup. Mieszkało tu 120 osób. Wieś należała do parafii św. Barbary w Porębie-Kocębach.
W 1850 w Udrzynku notowano 16 osad (gospodarstw) rolnych, kuźnię, smolarnię, karczmę i osadę strzelca. W latach 1855–1856 wieś urządzono kolonialnie: z gruntu o powierzchni 730 morgów 270 prętów wydzielono 30 gospodarstw po 21–29 morgów, osady karczemną i kowalską po 1,5 morgi, smolarnię i osadę strzelecką po 15 morgów. Czynsz wzrósł z 271 rubli 85,5 kopiejki w okresie wolnizny do 300 rubli 24,5 kopiejki po jej upływie. Wsi w czasie urządzenia kolonialnego nie przyznano serwitutów. Przy oczynszowaniu w czasie uwłaszczenia wieś miała powierzchnię 227 mórg. Włościanie poprosili o możliwość wypasu bydła w lasach rządowych, gdyż od 1862 zakazano im tego. W 1867 zyskali obietnicę rządu guberni łomżyńskiej wydzielenia pastwiska o powierzchni 90 mórg, ale sprawy nie zrealizowano. W 1870 notowano, że włościanie z Udrzynka paśli owce nielegalnie w lasach rządowych. Dodatkowo w 1868 gospodarze z Udrzynka wystąpili o zwiększenie uposażenia (ilości ziemi dla gospodarzy), ponieważ uzyskali gorsze jakościowo ziemie. Nadziałów nie zmieniono.
Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 wieś Udrzynek, należącą do gminy Poręba w powiecie ostrowskim i województwie białostockim, zamieszkiwało 512 osób w 86 budynkach mieszkalnych. Miejscowość podlegała pod sąd grodzki w Ostrowi Mazowieckiej i okręgowy w Łomży; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Porębie.
Adam Zakrzewski w 1887 włączył Udrzynek do grupy południowej wsi kurpiowskich, czyli osad kurpiowskich położonych w Puszczy Białej.
Zbrodnia w Mękalinach W Boże Narodzenie 1943 pomiędzy wsią Budykierz a Udrzynek, w Gajówce Udrzynek (uroczysko Mękaliny w byłym Nadleśnictwie Jegiel), Niemcy dokonali zbrodni, zabijając niemal wszystkich tam zastałych. Gajówka była ostoją ruchu oporu i stanowiła ważny punkt kontaktowy (kryptonim „Mrowisko”) w Obwodzie Opocznik z siedzibą w Ostrowi Mazowieckiej. Była magazynem broni i amunicji oraz skrytką dokumentacji ośrodka Poraj–Poręba.
W 1943 Niemcy zostali poinformowani, że w Mękalinach ukryta jest broń, i przybyli do gajówki. Mieszkańców bito kijami i kolbami karabinów, kłuto bagnetami. Niemcy nie znaleźli broni i amunicji ukrytych w brogu siana i pod podłogą spichlerza. Torturowani nie wyjawili tajemnic.
W mordzie dokonanym przez Niemców 25 grudnia 1943 w Mękalinach zginęli wszyscy mieszkańcy gajówki, członkowie ruchu oporu i żołnierze Armii Krajowej:
Antoni Pieńkos (ur. 1881, uczestnik wojny rosyjsko-japońskiej, konspirator, żołnierz AK; gajowy w Mękalinach przez 36 lat, najstarszy stażem gajowy w Nadleśnictwie Jegiel); Anna Pieńkos (ur. 1885 w Porębie, żona Antoniego Pieńkosa); Stanisław Antoni Pieńkos (ur. 1916 w Mękalinach, syn Antoniego i Anny Pieńkosów, absolwent Państwowej Szkoły Rolniczo-Leśnej w Żyrowicach koło Słonimia z 1937, technik leśny, pracownik Nadleśnictwa Jegiel m.in. jako sekretarz; żonaty z Heleną z Kowalskich, córką leśniczego; konspirator, żołnierz AK); Anna Kukwa (ur. 1910 w Porębie-Kocębach, córka gajowego Antoniego Pieńkosa; absolwentka gimnazjum w Wyszkowie, pracownica Nadleśnictwa Jegiel; matka Andrzeja); Stanisław Kukwa (ur. 1906, rolnik ze wsi Niemiry, mąż Anny i ojciec Andrzeja); Karol Głowacki (ur. 1922, żołnierz AK ps. „Karol”, przebywał w Mękalinach jako punkcie kontaktowym); mały|Sztandar SP im. Bohaterów Leśnej Placówki AK „Mrowisko” w KnurowcuStanisław Bednarczyk (ur. 1922 w Porębie Średniej, robotnik leśny zatrudniony w gajówce); Kazimierz Nowowiejski (używający nazwiska „Wawrzyniec”, ur. 1926; robotnik leśny z Wyszkowa); Janina Kacpura (ur. 1926; przyjechała z Białegostoku, pomoc domowa w gajówce)Mieczysław Bartniczak, Święta w Mękalinach „Tygodnik Ostrołęcki” 20–27 grudnia 1987, s. 2..
Uratował się tylko Henryk Pieńkos, syn Antoniego i Anny, który przed przybyciem Niemców skrył się na terenie gajówki. Był żołnierzem AK w stopniu kaprala podchorążego, ukończył konspiracyjną podchorążówkę AK, skończył tajne kursy, a po II wojnie światowej podjął studia medyczne na kierunku stomatologicznym. Wyemigrował do Australii, gdzie zmarł w 1998.
Niemcy oszczędzili Andrzeja, syna zamordowanych Anny i Stanisława Kukwów. Jest profesorem laryngologii, mieszka w Warszawie.mały|Pomnik w Mękalinach|lewoW czerwcu 1944 Henryk Pieńkos ps. „Skowroński” w obawie, że Niemcy mogą usunąć zwłoki pogrzebanych ofiar dla zatarcia śladów, z pomocą kolegów z AK nocą dokonał ekshumacji ciał. Złożono je w przygotowanych trumnach i ponownie pochowano ok. 200 m od miejsca zbrodni. W celu ukrycia śladów miejsce obsadzono świerkiem i zamaskowano mchem. Ciała zamordowanych nadal tam spoczywają.
Od 2007 szkoła podstawowa w Knurowcu nosi imię Bohaterów Leśnej Placówki AK „Mrowisko”. Dba o miejsce pamięci w Mękalinach. Pomnik z tablicą odsłonięto 2 października 1988 w miejscu mogiły przy drodze leśnej z Budykierza do Udrzynka. Odsłaniając pomnik, poinformowano, że uroczysko w nazewnictwie techniczno-leśnym i regionalnym zyskało nazwę „Mękaliny Pieńkosów”. W miejscu niezachowanej gajówki ustawiono krzyż.
Od 2020 w okresie Bożego Narodzenia w miejscu zbrodni odprawiana jest msza i odbywają się uroczystości patriotyczne gromadzące lokalną społeczność i władze samorządowe.
Współcześnie W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego.
W 1998 mieszkało tu 360 osób, w 2002 – 366 osób, w 2009 – 372 osoby, zaś według spisu powszechnego z 2011 – 379 osób. W 2002 w ramach Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań notowano we wsi 124 gospodarstwa rolne. Na dzień 31 grudnia 2013 sołectwo Udrzynek liczyło 371 mieszkańców zameldowanych na pobyt stały. Z kolei według spisu powszechnego z 2021 żyły tu 353 osoby. W latach 1998–2021 liczba mieszkańców Udrzynka zmalała o 1,9%.
Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Barbary w Porębie-KocębachOpis parafii na stronie diecezji . Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Brańszczyk (gmina)