Żyznów – wieś w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie strzyżowskim, w gminie Strzyżów. Ma status sołectwa.

Leży nad rzeką Stobnicą prawym dopływem Wisłoka, przy drodze wojewódzkiej nr 989 łączącej Strzyżów z Lutczą w odległości ok. 5 km od Lutczy i 6 km od Strzyżowa.

+Integralne części wsi Żyznów SIMC Nazwa Rodzaj 0663462 Budy część wsi0663479 Gąsierówki część wsi0663485 Granica część wsi0663491 Kisielnice część wsi0663500 Pawłopol część wsi0663516 Pod Wiśnią Górą część wsi0663522 Podlesie część wsi0663539 Siwa Glina część wsi0663545 Zagórze część wsi

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa rzeszowskiego.

Wieś jest siedzibą parafii Przemienienia Pańskiego, należącej do dekanatu Strzyżów, diecezji rzeszowskiej. Parafia ma kościół parafialny murowany wybudowany w roku 1862 oraz filialny (dawna drewniana cerkiew) w Bonarówce z roku 1841.

Przez wieś przebiega licząca 22 km pętla szlaku rowerowego prowadząca ze Strzyżowa przez Brzeżankę, Bonarówkę, Żyznów i Godową z powrotem do Strzyżowa. Trasa prowadzi przez najwyższe wzniesień Pogórza Strzyżowsko-Dynowskiego. Atrakcją trasy są punkty widokowe na dolinę StobnicyŻyznów na stronie gminy.

Zabytki Znajduje się tu zabytkowy zespół pałacowy, zbudowany w I poł. XIX w. przez Łempickich na miejscu dworu wzmiankowanego w 1536. Zachowały się w nim sklepione kolebkowo piwnice z połowy XVII w. Do kompleksu należy budynek administracyjny zwany Andrzejówką, stajnia i park ze sztuczną wyspą, założony przed 1877 przez Marię Straszewską.

Historia Miejscowość była poświadczona jako już wcześniej istniejąca w 1390, w dokumencie Władysława II Jagiełły dla Czadora z Potoka.

W latach 1424–1426 Żyznów posiadali bracia Piotr i Klemens, w 1436 wieś dzielili Kiełcz z Prochny (Żyznów Górny) oraz Pakosz ze Strzyżowa i Czudca (Żyznów Dolny). Spadek po Pakoszu przejęli w 1460 Jan i Mikołaj Strzyżowscy herbu Gozdawa, po czym umowa działowa z 1462 przyznała Żyznów Dolny Mikołajowi, dyplomacie królewskiemu do spraw osmańskich. W XV w. dziedzicami Żyznowa Górnego byli Czepielewscy herbu Gryf. W 1474 w Żyznowie Dolnym funkcjonowała ława sołecka.

Rejestr publiczny z 1536 oszacował wartość Żyznowa Dolnego, zamieszkanego przez 41 kmieci i sołtysa, w rękach Stanisława Domaradzkiego, na 800 grzywien, a Żyznowa Górnego, zamieszkanego przez 26 rodzin chłopskich, w rękach Fidelisy Szafranowskiej – na 500 grzywien. W 1581 liczący 41 zagród Żyznów Dolny należał do Bączalskich z Jedlicza i do parafii św. Anny w Kołaczycach, a liczący 32 zagrody Żyznów Górny – do starosty rabsztyńskiego, kalwińskiego przywódcy reformacji w Małopolsce Seweryna Bonera młodszego (od 1585 kasztelana bieckiego i od 1590 krakowskiego, syna Seweryna, zm. 1592) i do parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Lutczy. Pod datą 1596 niezachowana rękopiśmienna kronika dworska rodziny Łempickich miała odnotować zgon Sobka, syna zagrodnika z Żyznowa Górnego, kawalkatora królewskiego przy dworze na Wawelu i członka Sodalicji Mariańskiej, od 1564 organizatora kontrreformacji w Żyznowie, w wieku 115 lat i jego pogrzeb z udziałem prepozyta tarnowskiego Krzysztofa Kazimirskiego.

Żyznów Górny trafił poprzez małżeństwo Zofii Bonerówny z Janem Firlejem w posiadanie jego rodziny, w XVII w. stał się własnością Ciepielewskich z Domaradza, a później Józefa Radziwiłła. Żyznów Dolny należał pod koniec XVIII w. do Dydyńskich.

W połowie XIX w. przy dworze w Żyznowie istniały dwa folwarki, z których jeden nosił nazwę Pawlapol. W 1846 podczas rabacji galicyjskiej dziedzic Żyznowa, Hilary Łempicki, został dotkliwie pobity przez miejscowych chłopów. W latach 1857–1862 powstał z jego fundacji kościół Przemienienia Pańskiego i św. Barbary w Żyznowie, poświęcony przez proboszcza dobrzechowskiego Feliksa Buchwalda w sierpniu 1864. W 1875 majątek odziedziczyła córka Hilarego, Maria Straszewska, która pozostawiła go w 1877 córkom, Helenie Łosiowej i Jadwidze (zm. 1890).

W 1896 powstała w Żyznowie szkoła powszechna, do której uczniowie uczęszczali na mocy obowiązku szkolnego. Jej pierwszym dyrektorem był do 1933 Edward Łabucki, a budynek szkolny powstał w latach 1902–1905 wysiłkiem mieszkańców i przy głównym udziale środków gminnych. W 1898 nowym właścicielem Żyznowa został po zmarłej żonie Witold Łoś. W 1908 Łoś wyposażył kościół i sfinansował zastąpienie dachu gontowego blaszanym. W 1910 w reakcji na decyzję podjętą bez jego udziału przez radę parafialną w Lutczy, gdzie był kuratorem kościoła, podjął starania o wydzielenie z terenu kościoła w Lutczy parafii w Żyznowie, zakończone zezwoleniem biskupa przemyskiego Józefa Sebastiana Pelczara w 1913. Do czasu budowy plebanii pierwszy proboszcz (do 1923), Józef Bienienda, rezydował we dworze.

W 1917 Łoś sprzedał majątek żyznowski powracającemu z czteroletniego kontraktu przemysłowego w Berlinie inżynierowi Stanisławowi Bylickiemu (synowi Franciszka) i jego żonie Róży z Grudzińskich.

W roku szkolnym 1923/1924 w folwarku Pawłopol (Pawlapol) odbył się pierwszy obóz harcerski dla skautów z drużyny przy I Gimnazjum w Rzeszowie pod opieką nauczyciela Szczęsnego Jasiewicza, latem 1926 ćwiczyli tam również skauci z drużyny przy II Gimnazjum w Rzeszowie pod opieką Adama Przybosia.

Podczas okupacji niemieckiej z lat II wojny światowej w dworze stacjonował sztab niemiecki, natomiast właściciele zajmowali część oficyny. Stanisław Bylicki prowadził wśród chłopów akcję propagandową, a jego dzieci, Katarzyna, Maria Magdalena, Wojciech i Andrzej, należały do podziemia akowskiego. W okresie Akcji „Burza” Katarzyna i Maria prowadziły szkolenia sanitarne Wojskowej Służby Kobiet i punkt opatrunkowy. Zasadzki na członków podziemia organizowane dwukrotnie w pobliżu dworu przez niemiecką żandarmerię zostały udaremnione dzięki ostrzeżeniu komendanta posterunku policji granatowej w Strzyżowie, Zygmunta Andresa ps. Krogulec, który współpracował z AK. Byliccy uciekli przed wkroczeniem Armii Czerwonej do pozostającego w rękach niemieckich Krakowa, a w pałacu zorganizowany został szpital wojskowy dla rannych uczestników walk na froncie w rejonie Gogołowa w ramach operacji dukielsko-preszowskiej i wiślańsko-odrzańskiej od lipca 1944 do lutego 1945.

W 1944 grunty rolne majątku Bylickich o łącznej powierzchni 280 ha zostały rozparcelowane na mocy reformy rolnej. Po przeprowadzeniu reformy w latach 1945–1948 w pałacu działało sanatorium przeciwgruźlicze pod kierownictwem Włodzimierza Lewickiego, który założył w Żyznowie ośrodek zdrowia. Od czasu likwidacji sanatorium, którego oparcie w gospodarce rolnej skrytykował w imieniu wsi Andrzej Korab, przez Ministerstwo Zdrowia w 1949 mieści się tam Państwowy Dom Dziecka.

W latach 1981–1983 rejon Żyznowa był miejscem polowań dewizowych dla myśliwych z Europy Zachodniej zorganizowanych przez koło łowieckie Daniel w Strzyżowie.

Uwagi

Przypisy Raport o stanie gminy Strzyżów w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 9 Strona gminy, sołectwa

GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Wsie w powiecie strzyżowskim