Chwałowice (niem. Quallwitz) – wieś w Polsce, położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Jelcz-Laskowice.

+Integralne części wsi Chwałowice SIMC Nazwa Rodzaj 0874561 Łaźno przysiółek

Informacje ogólne Wieś położona jest 15 kilometrów od Oławy, w otoczeniu lasów i graniczy z Jelczem-Laskowicami. Wieś ma charakter mieszkaniowyStrategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 37.

We wsi znajduje się sklep spożywczo-przemysłowy, a także schronisko młodzieżowe.

Podział administracyjny W okresie pruskim Chwałowice należały do gminy z siedzibą w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), tam też znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi. Od 1816 r. wieś należała do powiatu oławskiego rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk, a od 1919 r. wchodziła w skład wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk.

Po ustanowieniu administracji polskiej wieś w latach 1945-1954 należała do gminy Laskowice OławskieWykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa. W latach 1954-1959 wieś należała do gromady PiekaryUchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71), a w latach 1960-1972 należała do gromady Laskowice OławskieUchwała Nr 25 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 sierpnia 1959 r. w sprawie zniesienia, utworzenia, zmiany granic oraz przeniesienia siedzib niektórych gromad w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 30 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 34), zatwierdzona uchwałą Rady Ministrów Nr 458/59 z dnia 27 listopada 1959 r. w sprawie zatwierdzenia uchwał Wojewódzkich Rad Narodowych w Białymstoku, Koszalinie, Poznaniu i Wrocławiu w przedmiocie połączenia, zniesienia i utworzenia niektórych gromad. Od 1973 r. wieś znajduje się na terenie gminy Jelcz-Laskowice (zwanej do 1987 r. gminą Laskowice Oławskie)Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165). Do 1975 r. wieś znajdowała się w powiecie oławskim województwa wrocławskiegoWykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego, a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie.

Historia Obszar wsi był zamieszkany już w późnym średniowieczu (ok. 1250-1500 roku n.e.), a teren współczesnej wsi znajdował się w posiadaniu klasztoru św. Wincentego na Ołbinie i rodu PrittwitzówHistoria tzw. "Rynku" w Laskowicach, s. 7.

Wieś powstała ok. 1680 r. jako osada majątkowa na ziemiach posiadanych przez ród von Sauerma, na których wcześniej istniały stawy rybne. Właścicielem Chwałowic w 1683 r. był Konrad Wenzel von Sauerma. W 1734 r. we wsi istniały 34 domy. Około 1758 r. niedaleko Chwałowic powstała kolonia Mała Dębina (Klein Dupine, od 1937 r. Klein Eichau)Historia tzw. "Rynku" w Laskowicach, s. 8. W 1783 r. wieś należała do baronów von Sauerma, a w latach 1819 i 1830 do hrabiów von Saurma-Jeltsch.

Wieś w pierwszej połowie XIX w. była zamieszkiwana zarówno przez ludność niemieckojęzyczną, jak i polskojęzyczną. Wśród ok. 5 tys. polskojęzycznych ewangelików, którzy w 1826 r. uczestniczyli w proteście przeciwko ograniczaniu liczby nabożeństw ewangelickich w języku polskim, przewodzonym przez Jerzego Treskę, znajdowali się ewangelicy z Chwałowic. W 1830 r. we wsi znajdowała się szkoła ewangelicka z jednym nauczycielem. W 1845 r. jako właściciel wsi jest wspomniany hrabia Moritz von Saurma-Jeltsch. Do Chwałowic należał też przysiółek Teichvorwerk (Łaźno, Łaziszki), wspomniany w latach 1830-1905 jako folwark. W 1895 r. we wsi istniało 68 domów.

W latach 1993-2020 we wsi funkcjonował klub piłki nożnej LKS Dolomit Chwałowice, który mecze grał na boisku o rozmiarach 120 m x 60 m. W sezonie 2019/20 uczestniczył w meczach klasy A w grupie Wrocław III i w Pucharze Polski w grupie Dolnośląski ZPN - Wrocław. W 2019 r. Dolomit Chwałowice połączył się z klubem Czarni Jelcz-Laskowice tworząc klub o nazwie „MKS Czarni Jelcz-Laskowice Huragan Dolomit”.

W 2022 r. schronisko młodzieżowe zostało zaadaptowane do przyjęcia ok. 41 uchodźców z Ukrainy uciekających przed inwazją rosyjską na ten kraj. W 2024 r. do schroniska młodzieżowego w Chwałowicach ewakuowanych zostało ok. 18 osób (w tym osoby chore i z niepełnosprawnością) z miejscowości gminy Jelcz-Laskowice (w tym Łęg i Stanków) zalanych w czasie powodzi we wrześniu 2024 r.Strategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 60

Nazewnictwo W ciągu swojego istnienia Chwałowice nosiły następujące nazwy:

1683 r.: Quällwitz 1819 r.: Qualwitz lub Quallwitz do 1945 r.: Quallwitz (niemiecka nazwa wsi) od 1945 r. pierwotnie Źródłowice (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej, wspomniana u Alfonsa Parczewskiego w 1890 r. i w tomie XIV „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1895 r.Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego ŚląskaParczewski 1890, s. 755), obecnie Chwałowice.

Gospodarka W 1783 r. we wsi istniał folwark. W 1819 r. we wsi znajdowały się karczma i kuźnia. W połowie XIX w. we wsi oprócz karczmy znajdowało się 10 przędzalni lnu, 9 zakładów rzemieślniczych i jeden sklep. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 263 ha, z czego pola uprawne stanowiły 204 ha, łąki 42 ha, a lasy 0,3 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 6,27 marek niemieckich za hektar pola, 12,53 marek za hektar łąki i 2,35 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 328,4 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 6,97 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Laskowicach Oławskich (Laskowitz-Beckern).

Teraźniejszość We wsi istnieje cmentarz komunalny, powstały w 1875 r. z kaplicą cmentarną powstałą ok. 1890 r. Do 1945 r. cmentarz należał do zboru ewangelickiego w Laskowicach Oławskich, w latach 1945-1989 był cmentarzem parafialnym, a w 1990 r. został skomunalizowany. Cmentarz ten znajduje się na terenie rzymskokatolickiej parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Jelczu-Laskowicach będącej częścią dekanatu Jelcz-Laskowice archidiecezji wrocławskiejJelcz-Laskowice św. Stanisława Biskupa i Męczennika, dekanat Jelcz-Laskowice, archidiecezja wrocławska (dostęp 2026-08-19).

We wsi funkcjonuje Koło Gospodyń Wyjątkowych w Chwałowicach, ujęte w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

We wsi istnieje boisko wielofunkcyjne, powstałe w 2018 r., a także trzy stadniny koni. We wsi znajduje się łowisko komercyjne z karpiami.

Zabytki Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytkiWykaz zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu - dawne województwo wrocławskie (dostęp 2026-08-19):

historyczny układ ruralistyczny wsi na ul. Głównej: domy mieszkalne nr 2, 12, 18, 52, 55, 60, 70, 72 z budynkami gospodarczymi domy mieszkalne nr 8, 10, 14, 16, 21, 25, 32, 36, 61, 63 domy mieszkalne nr 28, 64 z dwoma budynkami gospodarczymi domy mieszkalno-gospodarcze nr 39, 42, 65 budynek gospodarczy nr 56 dom mieszkalny nr 57 z budynkiem gospodarczym i ogrodzeniem na ul. Szkolnej: dom mieszkalny nr 59 ze stodołą dom mieszkalny nr 60 stacja transformatorowa na ul. Wrzosowej

Demografia W 1783 r. we wsi mieszkały 173 osoby. W 1819 r. w Chwałowicach mieszkały 284 osoby, w 1830 r. 344 osoby, w 1845 r. 407 osób, w 1871 r. 418 osób, w 1885 r. 455 osób, a w 1895 r. 451 osób. W 1905 r. wieś miała 380 mieszkańców, w 1925 r. 366 mieszkańców, w 1935 r. 348 mieszkańców, a cztery lata później 318 mieszkańców. W 2002 r. Chwałowice zamieszkane były przez 254 osoby, w 2011 r. przez 473 osoby, a w 2021 r. przez 945 osób.

W 1925 r. na 366 mieszkańców wsi 186 było mężczyznami, a 180 kobietami. We wsi mieszkało 360 ewangelików i 6 katolików. Ewangelicy należeli do zboru w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), a katolicy należeli do parafii w Miłoszycach (Meleschwitz, później Fünfteichen).

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia

Alfons J. Parczewski, Giermanizacja powiatu olawskiego, „Wisła. Miesięcznik gieograficzno-etnograficzny”, t. 4, Warszawa 1890, s. 751-758 (dostęp 2026-08-19) Efficon Sp. z o.o., Urząd Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice, Strategia rozwoju Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice na lata 2026-2035 (dostęp 2026-08-19) Beschreibung des Ohlauschen Kreises: Laskowitz, Minken, Ottag, Paperwitz, Peisterwitz, Quallwitz, Rodeland, Steindorf, Trattaschine, Zelline, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/1995, s. 5 Annemarie Marks, Lageplan von Quallwitz, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/1998, s. 24 Annemarie Marks, Die Schule in Quallwitz, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 11/1998, s. 28 Matthias Marks, Quallwitz, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/2002, s. 29 Annemarie und Matthias Marks, Familie Glufke Quallwitz, Kreis Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2001, s. 30 Annemarie und Matthias Marks, 2. Familientreffen Glufke, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/2002, s. 29 Matthias Marks, Quallwitz Groß-Dupine (Kreis Ohlau), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2004, s. 27 Annemarie Marks, Quallwitz mit Klein Eichau (= Kl. Dupine) und Teichvorwerk, Groß Eichau (= Groß Dupine) mit Eichhof und Waldvorwerk, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/2004, s. 31-33 Bodo Becker, Winter in Quallwitz, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2005, s. 3, nr. 2/2005, s. 3 i nr. 1/2011, s. 23-25 Matthias Marks, Inhaltsverzeichnis der vorhandenen Akten des Gutes Saurma/Jeltsch, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2005, s. 27 Annemarie Marks, Quallwitz – Einwohnerliste ca. 1937, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/2005, s. 30 Matthias und Annemarie Marks, Luftbild vom 1.2.1945 von Beckern, Klein und Groß Eichau, Markstädt, Quallwitz, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2006, s. 27 Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 85 i 125 Annemarie und Matthias Marks, Izabella Kertész, Die Glufkes in Brasilien, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 10/2007, s. 30; nr. 11/2007, s. 35; nr. 1/2008, s. 27; nr. 2/2008, s. 23; nr. 3/2008, s. 26 i nr. 4/2008, s. 24 Ein Bericht über die Familie Hohle, wohnhaft in ehemals Klein Dupine im Kreis Ohlau Schlesien von Karin Fritsch, ehemals Birksdorf, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 5/2009, s. 17 Matthias Marks, Wie unser schlesisches (ev.) Gesangbuch entstanden ist, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 4/2010, s. 28 Annemarie und Matthias Marks, Die Volksschule in Quallwitz, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2011, s. 36-37 Matthias Marks, Die Landschaft um Quallwitz – vor etwa 250 Jahren, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/2011, s. 28 Hans Gebuhr, Namensträger Hohle in Quallwitz und Umgebung, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 6/2012, s. 27 Eberhard Bittner, Zum Nordzipfel des Landkreises Ohlau, aus Heimatblatt Strehlen/Ohlau, November 1984, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 6/2013, s. 28